Asrın Sözleşmesi'nin imzalanmasından 31 yıl geçti.
Oxu.Az hatırlatıyor ki, 20 Eylül Azerbaycan'da Hazar'ın milli sektöründe bulunan Azeri-Çırak-Derinsulu Güneşli (AÇG) yataklar blokunun işletilmesiyle Üretim Paylaşım Anlaşması'nın (Asrın sözleşmesi) yıldönümü ve petrol-gaz sektöründe çalışan işçilerin meslek bayramı - Petrolcüler Günü olarak kutlanıyor.
Bu günün meslek bayramı olarak kutlanması Azerbaycan halkının milli lideri Haydar Aliyev'in 16 Ağustos 2001 tarihli Kararnamesi ile resmilik kazandı.
Tam olarak bu günün bu sektörde çalışanların meslek bayramı olarak kutlanması ise 1994 yılı 20 Eylül'de Bakü'de AÇG'nin ortak işletilmesi ve üretilen petrolün pay şeklinde bölüştürülmesi hakkında Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi (SOCAR) ile altı ülkeden 11 yabancı petrol şirketi arasında sözleşmenin imzalanmasıyla ilgilidir.
İlk olarak 30 yıl süreyle imzalanan AÇG anlaşması 12 Aralık 1994 tarihinde Milli Meclis tarafından kabul edildi ve 14 Aralık 1994 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu anlaşma eski Sovyetler Birliği ülkeleri arasında Batılı çokuluslu şirketler tarafından yapılan ilk büyük yatırım oldu ve Asrın Sözleşmesi olarak tanınmaktadır.
Anlaşma onaylandıktan sonra SOCAR ve Azerbaycan hükümeti ile iş birliği yapan yabancı hissedarlar adına yürütmek için Azerbaycan Uluslararası İşletme Şirketi (ABƏŞ) kuruldu. İlk olarak bu şirket altı ülkeyi, yani İngiltere, ABD, Rusya, Norveç, Türkiye ve Suudi Arabistan'ı temsil eden 11 büyük yabancı petrol şirketi (bp, Amoco, Unocal, LUKoil, Statoil, Exxon, TPAO, Pennzoil, McDermott, Ramco ve Delta Nimir) tarafından oluşturulmuştu.
Haziran 1999'dan itibaren bp, bu şirket üzerinde operatörlük görevini üstlendi.
AÇG petrol yatağı Hazar Denizi'nin Azerbaycan sektöründe, Bakü'den yaklaşık 100 km doğuda yer almaktadır. AÇG mega yapısı Hazar Denizi'nin altında 2.000 - 3.500 m derinlikte bulunan Balahanı 8 ve 10, ayrıca üst ve alt Fasile katmanlarını kapsamaktadır.
Yatağın işletilmesi birkaç aşamada gerçekleştirildi: Çırak yatağından üretim İlk Petrol Projesi (İNP) çerçevesinde 1997'den başladı. Bunu takiben Azeri projesi Aşama 1 - Merkezi Azeri'den üretim 2005 yılının başında başladı. Sonraki ikinci aşama Batı Azeri ve Doğu Azeri platformlarını kapsadı.
Orada üretim sırasıyla Aralık 2005 ve 2006 yılının sonlarında başladı. AÇG sahasının geliştirilmesinin bir sonraki, üçüncü aşaması kapsamında Derin Su Güneşli platformundan üretim Nisan 2008'de başladı. Bu aşamalardan sonra Batı Çırak ( Qərbi Çıraq) platformunu kapsayan Çırak Petrol Projesi devam etti. Bu platformdan ilk petrol 28 Ocak 2014 tarihinde elde edildi. AÇG sahasının geliştirilmesiyle ilgili en son proje Merkezi-Doğu Azeri ( Mərkəzi - Şərqi Azəri) projesidir. Bu projeye 2019 yılında onay verildi.
AÇG sahasının geliştirilmesinin başarısını göz önünde bulundurarak, Azerbaycan hükümeti ve ACG ortakları düzeltilmiş ve yeniden onaylanmış anlaşmayı 14 Eylül 2017 tarihinde imzalayarak AÇG anlaşmasının süresini yüzyılın ortalarına kadar uzattılar.
Yeni anlaşma, hükümete ve yatırımcılara AÇG'nin Azerbaycan ve şirketler için ekonomik verimliliğini önümüzdeki 30 yıl boyunca maksimum düzeye çıkarmaya ve bu dünya standartlarındaki sahaya 40 milyar ABD dolarından fazla sermaye yatırımı yapmaya olanak sağlıyor.
