Bugün Azerbaycan'ın önde gelen bestecisi, müzikolog-bilim insanı, gazeteci, oyun yazarı, eğitimci ve toplum önderi, Azerbaycan'ın Milli Opera Kurucusu Üzeyir Hacıbeyov'un doğum günüdür.
Oxu.Az'ın haberine göre, sanatçı 1885 yılı Eylül ayının 18'inde Şuşa kazasının Ağcabedi köyünde Abdülhüseyin bey ve Şirinbeyim hanım Hacıbeyov'ların ailesinde doğdu.
Üzeyir Hacıbeyov dışında ailenin tüm çocukları Şuşa'da doğmuşlardır. Evin dördüncü çocuğu olan Üzeyir'in Şuşa'da değil, Ağcabedi'de doğmasının da kendi hikayesi vardır. Üzeyir beyin babası Abdülhüseyin, Hurşidbanu Natevan'ın özel kâtibi olmakla birlikte, aynı zamanda han kızının Ağcabedi'deki çiftliğini de yönetiyordu. Bu nedenle yılın çoğunu orada geçiriyordu.
Şirin hanım da Üzeyir'e hamileyken Ağcabedi'ye gidip eşini ziyaret etmek, sonra tekrar Şuşa'ya dönmek kararı aldı. Kız kardeşlerini ziyaret etmek için önce Ağdam'a uğradı. Ancak kız kardeşleri onu hemen bırakmak istemediler. Şirin hanımı sekiz kız kardeşin her biri biraz kendi evinde misafir etti. Ağcabedi'ye vardığında ise artık geç olmuştu, Şuşa'ya dönemedi.
Bu nedenle geleceğin dâhisi olacak bu oğlunu Ağcabedi'de dünyaya getirdi. Bir ay sonra ise deve üzerinde bir tahtırevan hazırlayıp, Şirin hanımı Üzeyir ile birlikte Azerbaycan kültürünün beşiği olan Şuşa'ya getirdiler.
O, 1899-1904 yıllarında Gori Öğretmen Seminerinde eğitim aldı. Semineri bitirdikten sonra Üzeyir Hacıbeyov, Cebrail kazasının Hadrut köyüne öğretmen olarak atandı. Onun dünya görüşünün şekillenmesinde seminer büyük rol oynadı. Hacıbeyov seminer yıllarında ileri dünya kültürüyle yakından tanıştı.
1905-1907 yılları devrimi arifesinde Bakü'ye geldi, Bibiheybet'te, sonra ise Saadet okulunda ders verdi. 1907 yılında Bakü'de Azerbaycan Türkçesinde Hesap Problemleri ve Basında kullanılan siyasi, hukuki, ekonomik ve askeri kelimelerin Türkçe-Rusça ve Rusça-Türkçe sözlüğü'nü yayımladı.
1911 yılında Üzeyir Hacıbeyli müzik eğitimi almak için Moskova'ya gitti, Moskova Filarmoni Derneği bünyesindeki Aleksandr İlyinski'nin (1859-1920) özel müzik kursunda eğitim almıştır. Moskova'dan gönderdiği hicivli hikaye ve fıkralar İkbal gazetesinde yayımlanmıştır. Maddi sıkıntılar nedeniyle Hacıbeyli Moskova'da müzik eğitimini yarım bırakmak zorunda kalmış ve Bakü'ye dönmüştür. Besteci Bakü'de sanatsal faaliyetlerine devam etmiş, yazdığı operaları sahnelemeye başlamıştır.
Dahi besteci sanatsal çalışmalarına gazetecilikle başlamıştır. Kaspi, Hayat, İrşad, Terakki, Hakikat, İkbal, Yeni İkbal gazetelerinde ve Molla Nesreddin dergisinde Oradan-buradan, O yandan-bu yandan gibi başlıklarla, Ü, Falanca, Behmankes gibi takma adlarla dönemin önemli toplumsal, siyasi ve eğitimle ilgili meselelerine dair çok sayıda makale, fıkra ve hicivli minyatürler yazmıştır.
1908 yılı 12 Ocak'ta (yeni takvime göre 25 Ocak) Bakü'de Hacı Zeynelabdin Tağıyev'in tiyatrosunda sahnelenen Leyli ve Mecnun operasıyla sadece Azerbaycan'da değil, tüm Müslüman Doğu'da opera sanatının temeli atılmıştır ve bu olay Üzeyir Hacıbeyli'nin adıyla anılmaktadır. Operanın librettosu Fuzuli'nin aynı adlı mesnevisi temel alınarak yazılmıştır.
Üzeyir Hacıbeyli, 1909-1915 yılları arasında ardı ardına şu mugam operalarının librettolarını yazmıştır:
Şeyh Senan (1909), Rüstem ve Sohrab (1910), Şah Abbas ve Hurşid Banu (1912), Aslı ve Kerem (1912), Harun ve Leyla (1915).
Bu eserler halk destanları, efsaneler ve Firdevsi'nin Şehname adlı eserinin motifleri temel alınarak yazılmıştır.
Aynı zamanda, Azerbaycan'da müzikli komedi türünün kurucusudur (bu komedilerin metinlerini de kendisi kaleme almıştır).
Bestecinin müzikli komedileri:
Koca ile Karı (1909, ilk temsili: 1910), O Olmasın, Bu Olsun (1910, ilk temsili: 1911), Arşın Mal Alan (1913),
Bu eserlerde devrim öncesi Azerbaycan"ın gündelik yaşamı, halkın gelenek ve görenekleri yansıtılmıştır.
1937 yılının 30 Nisan'ında Azerbaycan Opera ve Bale Tiyatrosu'nda ilk kez sahnelenen Koroğlu operası (librettosu H. İsmayılov ve M.S. Ordubadi tarafından yazılmıştır), Üzeyir Hacıbeyli'nin sanatsal yaratıcılığının zirvesi olarak kabul edilir. Azerbaycan opera sanatının şaheserlerinden sayılan bu eserde Üzeyir Bey ilk defa klasik opera formuna tam anlamıyla uyarak; bütünlüklü aryalar, toplu koro sahneleri, çeşitli ansambllar, bale bölümleri ve resitatifler oluşturmuştur.
Üzeyir Hacıbeyli, 23 Kasım 1948 tarihinde, 63 yaşında hayatını kaybetmiştir.
Eserleri dünya müzik sanatının incileri arasında yer almaktadır.
Ayrıca belirtmek gerekir ki, Üzeyir Hacıbeyli'nin doğum günü uzun yıllardır Azerbaycan'da Milli Müzik Günü olarak kutlanmaktadır.
