20 Ağustos, Azerbaycan Muğam sanatının hanı olarak adlandırılan İsfendiyar Aslan oğlu Cavanşir'in (Han Şuşinski) doğum günüdür.
Oxu.Az hatırlatıyor ki, Han Şuşinski 1901 yılında Şuşa'da doğdu. Ailesinin Karabağ hanları soyuyla akrabalık bağı var.
16 yaşındayken ustadı İslam Abdullayev ile birlikte katıldığı bir mecliste Tebrizli hanende Ebülhasan Han İkbal'in yolundan "Kürd-Şahnaz" muğamını hayret verici bir şekilde seslendirdiği için öğretmeni ona "Han Şuşinski" adını verdi. Han'ın bir hanende olarak yetişmesinde, ayrıca Cabbar Karyağdıoğlu ve Seyid Şuşinski'nin büyük etkisi oldu.
Belirtmek gerekir ki, Han Şuşinski'nin etkilendiği kişilerden biri olan Seyid Şuşinski o dönemin önde gelen hanendesi Abdülhasan Han İkbali Azer ile yakın dost olmuştur. Ebülhasan Han plaklarından birinde "Hümayun" muğamını okuyarak, üzerinde onu Seyid Şuşinski'ye ithaf ettiğini yazdırmıştır.
1920'li yıllarda Han Şuşinski Bakü'ye gelerek faaliyetini genişletti. 1920 yılında Bakü'den Karabağ'a propaganda konserleri vermek için gelen Bolşevik propaganda ekibinin içinde Cabbar Karyağdıoğlu da vardı. Cabbar Karyağdıoğlu, Han Şuşinski'yi de yanına alarak tüm Karabağ'da konserler verdi.
Han'ın repertuarında "Mahur-Hindi", "Bayatı-Qacar", "Qatar" destgahları, Karabağ şikestesi, "Arazbarı", "Heyratı" zarb-muğamlarının yanı sıra, halk şarkıları ve tesnifler büyük yer tutuyordu. Han Şuşinski halk şarkılarını özel bir şevkle söyler, onlara yeni tonlar katardı.
Bakü'de ilk kez sahneye 1923 yılında Azerbaycan Devlet Filarmoni'sinde çıktı. Bundan sonraki yıllarda büyük bir üne kavuştu, birçok ülkede ve şehirde turne gezilerine katıldı. Ayrıca, Samed Vurgun'un "Azerbaycan" şiirinde de adı geçti.
1934 yılında Han Şuşinski, Tiflis şehrinde düzenlenen Güney Kafkasya Halklarının Birinci Sanat Olimpiyatı'nda büyük bir başarı elde ederek birincilik ödülüne layık görüldü. O, diğer ülkelerde de Azerbaycan müzik kültürünü yüksek düzeyde ve layıkıyla temsil etti.
Han Şuşinski, 1943 yılında "Halk Sanatçısı" unvanına layık görüldü. Bundan bir yıl sonra, Muhammed Rıza Şah Pehlevi'nin daveti üzerine İran'a turneye gitti. Bu seyahati sırasında Tahran da dahil olmak üzere dört şehirde konser verdi.
1960 yılında Azerbaycan Devlet Filarmonisi bünyesinde "Muğam Stüdyosu"nu kurdu ve burada genç hanendelere muğamın inceliklerini öğretti.
O, aynı zamanda Azerbaycan Devlet Müzik Okulu'nda (Azerbaycan Milli Konservatuvarı bünyesindeki Müzik Koleji - Asaf Zeynallı adını taşıyan Müzik Okulu) ders verdi, muğam icracılarının yeni kuşağını yetiştirdi. Han, gerçek bir yaratıcı sanatçı olarak, ulusal müzik hazinesini yeni şarkılarla zenginleştirmiştir. Bu bağlamda onun "Qəmərim" ve "Şuşanın dağları" adlı şarkıları dillerde ezber olmuştur.
Han Şuşinski, sanat hayatında besteci şarkılarına da yer verdi. Bu anlamda, Üzeyir Hacıbeyov'un "Qaragöz" adlı şarkısının ilk icracısı oldu ve bu eseri büyük bir zevkle seslendirerek yaşattı. Han Şuşinski, Üzeyir Hacıbeyov dışında hiçbir bestecinin eserlerine yönelmedi. Rivayete göre, Üzeyir Hacıbeyov da Han'ın yorumundan, özellikle "Qaragöz"den büyük keyif alırmış.
Azerbaycan müzik tarihinin zirve isimlerinden biri olan Han Şuşinski'nin sesinden yalnızca 240 dakikalık bant kaydı günümüze ulaştı.
Han Şuşinski, 18 Mart 1979 tarihinde vefat etti ve İkinci Fahri Hiyaban'da defnedildi.
