Bugün Azerbaycan şairi, yazar, tiyatro yazarı Hüseyin Cavid'in doğum günü.
Oxu.Az'ın hatırlatmasına göre, Hüseyin Cavid 24 Ekim 1882'de Nahçıvan'da dindar ailede dünyaya geldi. İlk eğitimini molla okulunda, orta eğitimini M.T.Sıtkı'nın 'Mekteb-i Terbiye' adlı modern usullü okulda aldı. 1899-1903 yıllarında Güney Azerbaycan'da bulundu, Tebriz'in 'Talibiyye' medresesinde eğitimine devam etti. İstanbul Üniversitesi'nin edebiyat bölümünü bitirdi, Nahçıvan'da, sonra Gence ve Tiflis'te, 1915 yılından itibaren ise Bakü'de öğretmenlik yaptı.
Hüseyin Cavid klasik Azerbaycan edebiyatının en iyi geleneklerini geliştiren sanatçılardandır. O, 20. yüzyıl Azerbaycan ilerici romantizminin kurucularından biri oldu.
H.Cavid'in sanatı tür ve biçim açısından zengindir. O, lirik şiirlerin, lirik-epik, epik poemaların, Azerbaycan edebiyatında ilk manzum facialar ve dramların yazarıdır. 'Geçmiş Günler' adlı ilk şiir kitabı 1913'te basıldı.
Hüseyin Cavid daha çok tiyatro yazarı olarak tanındı. Onun felsefi ve tarihi faciaları, aile-yaşam dramları üslup, yazı tarzı ve form yeniliği açısından Azerbaycan dramatik sanatında yeni bir aşama yarattığı gibi, milli tiyatro kültürünün gelişmesine de güçlü etki gösterdi, 'Cavid tiyatrosu' olarak nitelendirildi. Dramatik eserlerinde dönemin evrensel, büyük toplumsal-siyasi ve kültürel öneme sahip sorunları yansıtıldı.
Azerbaycan edebiyatında ilk manzum facia olan 'Şeyh Senan' (1914) eserinde halkları birbirine kavuşturmak için evrensel din fikrini ortaya attı. Hüseyin Cavid bu dönemde yavaş yavaş "hak verilmez, alınır" fikrine ulaştı.
Yaratıcılığında önemli yer tutan 'İblis' (1918) manzum faciasında dönemin tüm gerici güçleri - "İnsan insana kurttur" felsefesinin taraftarları, "yirminci yüzyılın medeni vahşileri" olan çevreler İblis karakterinde genelleştirildi, işgalci savaşlara lanet yağdırıldı.
Hüseyin Cavid'in şiiri onun romantik şiirlerinden ve poemalarından oluşur.
Hüseyin Cavid'i edebiyat tarihinde en çok ünlüleştiren ve ona büyük bir şöhret kazandıran, yazdığı dram eserleridir. O, Azerbaycan romantik manzum dramaturjisinin önemli bir yaratıcısı ve kurucusudur.
1926 yılında tedavi amacıyla Almanya'ya giden ve yedi ay Berlin'de yaşayan Hüseyin Cavid, oradan aydınların manevi ıstıraplarını yansıtan bir dizi siyasi-lirik ve lirik-epik şiirle geri döndü.
1920-30'lu yıllarda Hüseyin Cavid bir dizi tarihi dram yazdı. 'Peygamber' (1922) ve 'Topal Timur' (1925) eserlerinden sonra yazdığı 'Seyavuş' (1933) ve 'Hayyam' (1935) adlı tarihi dramlar, Hüseyin Cavid'in tarihe ve tarihi şahsiyetlere bakışında önemli bir dönüm noktası oldu.
Sovyetler Birliği'nde totalitarizmin hakim olduğu o korkunç dönemde, Hüseyin Cavid sosyalizmin 'başarıları' hakkında yazmayı kendine yakıştırmadı, Stalin'i övmeyi kesin bir biçimde reddetti. Bu nedenle, bu onurlu şahsiyet Sibirya buzullarına, Magadan'a sürgün edildi ve 5 Aralık 1941'de İrkutsk bölgesinin Tayshet ilçesine bağlı Şevçenko köyünde hayatını kaybetti.
Belirtelim ki, Hüseyin Cavid'in doğumunun 100. yıl dönümü geniş şekilde kutlandı. 1981 yılında ise Nahçıvan'da ev müzesi açıldı.
Yıldönümü sırasında, naaşının kalıntıları ulusal lider Haydar Aliyev'in girişimiyle İrkutsk bölgesinden Nahçıvan'a getirildi, ev müzesinin yakınında defnedildi. Nahçıvan'da mezarı üzerinde görkemli bir anıt-mezar yükseltildi. Ayrıca, Bakü şehrinin Yasamal ilçesindeki caddelerden biri de onun adını taşımaktadır.
