Milli Savunma Bakanlığı (MSB) bünyesindeki Milli Mayın Faaliyet Merkezi (MAFAM) koordinasyonuyla sürdürülen insani amaçlı mayın temizleme operasyonları çerçevesinde, 2015 yılından itibaren Türkiye sınırları dahilinde yaklaşık 56 milyon metrekarelik alan temizlenerek toplamda 228 bin mayın bertaraf edildi.
Milli Savunma Bakanlığı kaynaklarından elde edilen bilgilere göre, dünya çapında anti personel mayınlarının kullanılmasının, stoklanmasının, üretilmesinin ve transferinin yasaklanmasını ve imhasını öngören, 161 ülkenin taraf olduğu Ottava Sözleşmesi'ni imzalayan Türkiye, 2015 yılında MAFAM'ın kurulmasını sağlayan kanunu yürürlüğe koyarak bu alandaki kararlı duruşunu gösterdi.
Söz konusu kararlılık çerçevesinde Türkiye, Birleşmiş Milletlerin "Mayınsız Dünya" vizyonuyla uyumlu şekilde toprağa gömülü tüm mayınların temizlenmesi ve patlamamış mühimmatın bertaraf edilmesi çalışmalarını hızlandırdı.
Türkiye'de anti personel mayınlar, 1956 yılından başlayarak Suriye sınırı hattında kaçakçılıkla mücadele amacıyla kullanılmaya başlandı. 1993-1997 döneminde yaşanan terör olaylarının ardından ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde askeri tesislerin korunması ve sınır güvenliğinin tesis edilmesi amacıyla döşendi.
Terör tehdidi ve sınır emniyetinin sağlanması gerekçesiyle yerleştirilen mayınların temizlenmesi sayesinde, tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan bölge halkının can ve mal güvenliği teminat altına alınarak bölgesel ekonomik kalkınmaya da önemli katkı sağlandı.
Bunun yanı sıra yürütülen mayın temizleme faaliyetleri sayesinde, tarihi değerlerin yer aldığı mayınlı sahalardaki alanlar da kültürel miras kapsamına kazandırıldı.
228 bin mayın imha edildi
Diğer taraftan MAFAM, Türkiye'de mayın riski yoğun olan bölgelerde ve mayınlı arazilere yakın yerleşim yerlerinde yaşayan vatandaşların yaralanmasına ya da hayatını yitirmesine yol açan anti personel kara mayınlarının oluşturduğu risklere ilişkin farkındalık oluşturmak amacıyla 2015 yılından bu yana faaliyetlerini aralıksız sürdürüyor.
MAFAM Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda insani amaçlı mayın temizleme operasyonları kapsamında 2015 yılından bugüne dek ülke toprakları içerisinde yaklaşık 56 milyon metrekarelik alanda temizlik gerçekleştirilerek 228 bin mayın bertaraf edildi.
TSK bünyesinde 32 ÖMAT timi bulunuyor
Ottava Sözleşmesi'nin imzalanmasının akabinde insani amaçlı mayın temizleme faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) ve Jandarma Genel Komutanlığı tarafından Özel Mayın Arama Temizleme (ÖMAT) birlikleri teşkil edilerek gerekli bölgelerde konuşlandırıldı.
Hâlihazırda Iğdır, Tunceli, Şırnak, Şanlıurfa, Kilis ve Hatay illerinde Milli Savunma Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı bünyesindeki ÖMAT ve JÖMAT birlikleri aracılığıyla insani amaçlı mayın temizleme operasyonları devam ediyor.
Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde 8 adet ÖMAT Bölük Komutanlığı mevcut bulunuyor. Toplamda ise her biri bağımsız görevler icra edebilen 32 ÖMAT timi görev yapıyor.
ÖMAT timleri üstlendikleri görevleri, kadrolarında bulunan tahrip seti, mayın dedektörleri, mayından koruyucu kıyafet ve bot, ip-kanca setleri, mayın tarlası işaretleme setleri ile koordinat belirleme cihazları vasıtasıyla yerine getiriyor.
Bu donanıma ilave olarak ÖMAT timleri, temizlenen mayınlı alanların doğrulanması amacıyla yerli ve milli olanaklarla üretilmiş ileri mayın temizleme teknolojileri kapsamındaki mekanik mayın temizleme teçhizatları ve mayın arama köpeklerinden de faydalanıyor.
Dost ve müttefik ülkelerle imzalanan askeri işbirliği anlaşmaları çerçevesinde insani amaçlı mayın temizliği kapsamında ilk kez 11 Aralık 2020 tarihinde Azerbaycan'a sevk edilen ÖMAT bölükleri Ağdam, Cebrail, Hadrut ve Laçin bölgelerinde Azerbaycan birliklerine eğitim desteği sağladı ve sağlamaya devam ediyor.
Bunun ötesinde Suriye, Libya, Litvanya, Ukrayna, Nijerya ve Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) üyesi ülkelerle insani amaçlı mayın temizliği alanında işbirliği ve kapasite artırma faaliyetleri de sürdürülüyor.
20 bin kişiye eğitim verildi
Öte yandan MAFAM tarafından yürütülen insani amaçlı mayın faaliyetleri yalnızca mayın temizliğiyle sınırlı kalmayıp stoklardaki mayınların imhası, patlayıcı madde risk eğitimi, mağdurlara destek ve mayın karşıtı faaliyetleri de kapsıyor.
Bu çerçevede mayınlı bölgelere yakın yerleşim yerlerinde yaşayan vatandaşlardan yaklaşık 20 bin kişiye Patlayıcı Madde Risk Eğitimi (PMRE) verildi. Mayın bilinci ve farkındalık oluşturmaya yönelik çalışmalarla birlikte Patlayıcı Madde Risk Eğitimi faaliyetleri MAFAM tarafından sürdürülmeye devam ediyor.
Karadeniz'e sürüklenen mayınların tespiti ve imhası
Diğer taraftan Rusya-Ukrayna Savaşı sürecinde denize bırakılan ve demirleme sistemlerinden koparak sürüklenen mayınlar, Karadeniz'deki deniz trafiği açısından ciddi bir tehdit unsuru oluşturuyor.
Türk Deniz Kuvvetleri bünyesinde görev yapan Seyir Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı tarafından günlük verilere dayanan analizler neticesinde sürüklenen mayınların izleyeceği rotalar tespit ediliyor ve 7 gün 24 saat esasıyla kesintisiz mayın gözetlemesi yapılıyor.
Tespitin ardından mayın imha operasyonlarına deniz karakol uçakları, helikopterler, insansız hava araçları, mayın avlama gemileri ve karakol gemileri ile katılım sağlanıyor.
Bu kapsamda deniz yetki alanlarının güvenliğinin sağlanması amacıyla Karadeniz Uyumu Harekâtı çerçevesinde 2 fırkateyn, 1 denizaltı, 1 karakol gemisi, 1 deniz karakol uçağı, 1 helikopter, 1 İHA görevlendirilirken, mayın gözetleme faaliyetleri kapsamında ise 2 mayın avlama gemisi, 1 hücumbot, 3 helikopter, 1 SAS timi ve 1 İHA görev icra ediyor.
Bugüne kadar gerçekleştirilen harekât ve gözetleme faaliyetleri çerçevesinde deniz unsurlarınca 28 bin 150 saatlik seyir yapıldı; deniz karakol uçakları, helikopterler ve İHA'lar tarafından ise 1554 sorti ile toplam 7 bin 711 saatlik uçuş gerçekleştirildi.
Bu çerçevede toplam 275 şüpheli nesne tespit edildi ve bunlardan 10'u mayın, 8'i kamikaze İHA, 11'i de kamikaze İDA olarak tanımlandı. Teşhisi yapılan nesneler Sualtı Savunma (SAS) timleri tarafından başarıyla imha edildi.
İstanbul Boğazı'nın güvenliği için 7/24 gözetleme
Deniz Kuvvetleri Mayın Filosu Komutanlığı emrindeki Aydın ve Engin sınıfı mayın avlama gemileri tarafından, sürüklenen mayın tehdidinin ortaya çıkması üzerine 26 Mart 2022 tarihinden itibaren bölgede en az iki gemi konuşlandırılacak şekilde İstanbul Boğazı yaklaşma sularındaki deniz ulaşım güzergâhlarının emniyetinin tesisi amacıyla mayın gözcülüğü icra ediliyor.
Mayın gözetleme operasyonları, savaş gemileri, deniz karakol uçakları, insansız hava araçları, helikopterler ve "Karadeniz Gözetleme Koordinasyon Merkezi" ile eşgüdümlü olarak yürütülüyor.
Karadeniz'de görev icra eden mayın avlama gemileri, gelişmiş seyir, komuta kontrol, sonar ve makine sistemleriyle donatılmış olup tespit halinde sürüklenen mayınları hızlı ve güvenli biçimde bertaraf edebilme yeteneğine sahip mayın avlama dalgıçlarıyla teçhiz edilmiş durumda.
Ayrıca 11 Ocak 2024 tarihinde, Karadeniz'deki mayın tehdidine karşı Türkiye liderliğinde Romanya ve Bulgaristan ile başlatılan "Üçlü Girişim" çerçevesinde "Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu Mutabakatı (MCM Black Sea)" imza altına alındı.
Bu kapsamda Görev Grubu faaliyetlerini sürdürmeye devam ediyor.
AA
