Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Özbekistan Milli Haber Ajansına (UzA) röportaj verdi.
Oxu.Az AZƏRTAC'a dayanarak röportajı sunuyor:
- Sayın Cumhurbaşkanı, yakında Taşkent'te düzenlenecek Orta Asya Devlet Başkanları İstişare Toplantısına katılmaya hazırlanıyorsunuz. Bölgesel işbirliğinin bu formatı hakkında ne söyleyebilirsiniz? Azerbaycan'ın bu bölge ile ilişkileri nasıl gelişiyor ve işbirliğinin mevcut seviyesi sizi tatmin ediyor mu?
- Öncelikle belirtmek isterim ki, bu, Orta Asya Devlet Başkanları İstişare Toplantısında benim üçüncü katılımım olacak. Davet aldığım ilk toplantı 2023'te Duşanbe'de, ikincisi ise 2024'te Astana'da düzenlendi ve önümüzdeki toplantının Taşkent'te yapılması bekleniyor. Davet için ve Azerbaycan'ın bu önemli etkinliğe katılımına gösterilen destek için tüm meslektaşlarıma, öncelikle de kardeşim Şevket Mirziyoyev'e içten teşekkürlerimi sunuyorum.
Azerbaycan ve Orta Asya ülkeleri, artan stratejik öneme sahip ortak tarihsel, kültürel, coğrafi ve jeopolitik alanı oluşturmaktadır. İlk bakışta Azerbaycan'ı Orta Asya ülkelerinden fiziksel olarak ayırsa da, Hazar Denizi aslında önemli bir birleştirici faktördür. Bugün Hazar Denizi sadece coğrafi bir kavram değil, her şeyden önce halklarımızın stratejik birliğinin, ekonomik potansiyelinin ve tarihsel işbirliğinin sembolüdür.
Ülkelerimizi sadece coğrafya değil, aynı zamanda tarihi-kültürel bağlar, ortak dini ve manevi değerler, gelenekler ve görenekler birleştiriyor.
Azerbaycan, bölgedeki tüm ülkelerle en üst düzeyde işbirliğinin kapsamlı gelişimine özel önem veriyor. Orta Asya ülkeleri ile Azerbaycan arasında ikili temelde kurulan stratejik ortaklık ve müttefiklik ilişkilerinin yanı sıra aktif siyasi diyaloğumuzun ve karşılıklı ziyaretlerimizin bu işbirliği formatının başarısında önemli rol oynadığını düşünüyorum.
Son birkaç yılda devlet başkanları arasındaki karşılıklı ziyaretlerin ve temasların dinamiği, ilişkilerimizin yüksek seviyesini açık şekilde göstermektedir. Son üç yılda Orta Asya devletlerinin liderleri Azerbaycan'a yaklaşık 30 ziyaret gerçekleştirmiş, ben de aynı dönemde kardeş ülkelere 13 kez gitmişim.
Orta Koridor'un artan önemi, iş birliğimizin genişletilmesi için önemli fırsatlar yaratmaktadır.
Eminim ki, Orta Asya Devlet Başkanlarının 7. İstişare Toplantısı, kardeş halklarımız arasında yüzyıllardır süregelen dostluğun güçlendirilmesinde; siyasi, ekonomik, ulaştırma, yatırım, enerji, kültür, insani ve dijital dönüşüm alanlarında çok yönlü iş birliğinin geliştirilmesinde önemli bir aşama olacaktır.
- Sayın Cumhurbaşkanı, Siz Azerbaycan ile Orta Asya ülkeleri arasındaki karşılıklı ziyaretlerin yoğunluğunu, aktif siyasi diyaloğu ve üst düzey karşılıklı anlayışı vurguladınız. Dikkatimizi çekti ki, son bir buçuk yıl içinde Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev Azerbaycan'a beş kez geldi. Ayrıca yıl boyunca farklı uluslararası platformlarda birkaç kez bir araya geldiniz. Azerbaycan ile Özbekistan arasındaki diplomatik ilişkilerin kurulmasının 30. yıldönümünde ikili ilişkileri nasıl değerlendirirsiniz?
- Özbekistan, Azerbaycan için kardeş bir ülke ve güvenilir bir müttefiktir. Bizi ortak kökler, manevi değerler, dil, etnik yakınlık, zengin tarih ve kültürel miras birleştiriyor. Yüzyıllar boyunca kardeş halklarımız birbirine derin saygı ve sevgi beslemiştir. Sevindirici olan, devletler arası ilişkilerimizin bu sağlam temel üzerinde başarıyla gelişmesidir.
Bugün Azerbaycan ile Özbekistan arasındaki ilişkiler en yüksek düzeyde - müttefiklik seviyesindedir.
İlişkilerimizin gelişmesinde etkili olan bir diğer önemli unsur da Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Miromonoviç Mirziyoyev ile aramızdaki kişisel güven ve dostluktur. Cumhurbaşkanının devletler arası ilişkilerimizin güçlenmesine yaptığı kişisel katkıyı, çok yönlü iş birliğimizin sürekli olarak geliştirilmesine gösterdiği ilgiyi özellikle vurgulamak isterim.
Kardeş Özbekistan'ın liderini, büyük devlet adamı ve Azerbaycan'ın büyük dostu Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'i ülkemizde ağırlamak her zaman bizim için büyük bir onur ve mutluluktur. Belirttiğiniz gibi, son bir buçuk yılda beş kez ziyaret gerçekleşti. Bunların hepsi ilişkilerimizin yüksek dinamizmini açıkça ortaya koyuyor.
Geçen yıl Ağustos ayında benim Özbekistan'a bir devlet ziyaretim oldu, bu yılın temmuzunda ise Özbekistan Cumhurbaşkanı Azerbaycan'a devlet ziyareti gerçekleştirdi. Bu tarihi ziyaretlerde onlarca önemli belge, özellikle Stratejik Ortaklığın Daha da Güçlendirilmesine İlişkin Bildiri, Müttefiklik İlişkileri Hakkında Anlaşma ve Azerbaycan Cumhuriyeti ile Özbekistan Cumhuriyeti Arasında Müttefiklik İlişkileri Hakkında Anlaşmanın Uygulanmasına Yönelik 2025-2029 Yol Haritası imzalandı. Kısa sürede çok büyük işler yapıldı. Tüm bu karşılıklı ziyaretler, Azerbaycan-Özbekistan ilişkilerinin hem ikili düzeyde hem de Orta Asya ve Hazar bölgesini kapsayan ortak coğrafyada yeni iş birliği fırsatlarının hayata geçirilmesi açısından güçlenmesine önemli katkı sağladı.
Ayrıca, 2023 yılı Ağustos ayında kurulan Yüksek Devletlerarası Konsey, ilişkilerimizin gelişim stratejisinin belirlenmesinde özel bir rol oynuyor. Konsey, karşılıklı devlet ziyaretleri kapsamında 2024 yılı 22 Ağustos'ta Taşkent'te ve 2025 yılı 2 Temmuz'da Bakü'de olmak üzere iki toplantı gerçekleştirdi.
Özbekistan, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü her zaman kararlılıkla desteklemiştir. Bu fırsattan yararlanarak kardeş Özbekistan'a, Karabağ'ın yeniden imarına yaptığı katkılardan dolayı - özellikle de özgürleştirilen Füzuli'de büyük Özbek bilgini Mirza Uluğ Bey'in adını taşıyan ve şu anda yaklaşık 600 öğrencinin eğitim gördüğü okulun inşasına verdikleri destek için - teşekkürlerimi sunuyorum. Özbekistan, Karabağ bölgesinin yeniden inşasına yardım teklif eden ilk ülke, Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ise bu yönde adım atan dünyadaki ilk lider olmuştur. Biz bunu her zaman hatırlayacak ve ülkelerimiz ile halklarımız arasında dayanışma, dostluk ve kardeşlik göstergesi olarak kabul edeceğiz.
Kardeş ülkeye yapacağım yaklaşan ziyareti sabırsızlıkla bekliyorum. Her defasında Özbekistan'ın dinamik gelişimini ve Özbek halkının elde ettiği etkileyici başarıları büyük bir memnuniyetle izliyorum. Hayata geçirilen geniş kapsamlı reformlar ve toplumun tüm alanlarında süregelen modernleşme, ülkenin itibarının sürekli artmasına ve uluslararası alanda konumunun güçlenmesine katkı sağlıyor. Bu başarılar, dostum ve kardeşim Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in liderliğinde yürütülen kararlı ve akılcı devlet politikasının bir göstergesidir.
Ülkelerimiz arasındaki iş birliği sadece ikili formatta değil, aynı zamanda uluslararası platformlarda da başarıyla gelişmektedir. Azerbaycan ve Özbekistan, Türk Devletleri Teşkilatı'nın aktif üyeleri olarak Türk birliğinin güçlendirilmesine önemli katkılar sunmaktadır. Ayrıca ilişkilerimiz; Birleşmiş Milletler (BM), Bağlantısızlar Hareketi, İslam İşbirliği Teşkilatı, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, AQEM ve diğer uluslararası kuruluşlar çerçevesinde de başarıyla ilerlemektedir.
- Azerbaycan ile Özbekistan arasındaki ekonomik ve ticari iş birliğinin mevcut düzeyini nasıl değerlendiriyorsunuz?
- Ekonomik ve ticari iş birliğimizin dinamiği son derece memnuniyet vericidir ve bu seviyenin daha da yükselmesine katkı sağlamaktadır. Her iki taraf da iş birliğini genişletmek için önemli çabalar göstermekte, yeni projeler önermekte ve ortak girişimlerin hayata geçirilmesine özel önem vermektedir. Bugün Azerbaycan'da yaklaşık 120 Özbekistan sermayeli ticari kuruluş kayıtlı olup, sanayi, tarım, inşaat, ulaştırma ve hizmet sektörleri dahil olmak üzere ekonominin çeşitli alanlarında başarıyla faaliyet göstermektedir.
Azerbaycan ile Özbekistan arasındaki ticaret hacmi hızla artmaktadır. 2024 yılında mal dövizi 252 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiş, 2025 yılının Ocak-Eylül döneminde ise bu rakam bir önceki yılın aynı dönemine göre %87,5 artarak 319 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.
Yatırımlar alanındaki iş birliği de güçlenmeye devam etmektedir. 2023 yılında, hem ülkelerimizin içinde hem de üçüncü ülkelerde yatırım yapmayı öngören toplam sermayesi 500 milyon ABD doları olan Azerbaycan-Özbekistan Yatırım Şirketi kurulmuştur.
Hafif sanayinin gelişimi için yeni fırsatlar sunan ve geleneksel dostluk ile kardeşlik ilişkilerini pekiştiren ortak bir girişim olan Hankendi'deki tekstil fabrikası özellikle dikkat çekicidir.
Azerbaycan Cumhuriyeti ile Özbekistan Cumhuriyeti arasındaki iş birliğine ilişkin Hükümetlerarası Komisyon'un, ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi ve geleceğe yönelik iş birliği yönlerinin belirlenmesi konusundaki aktif faaliyetleri de özel olarak vurgulanmalıdır. Düzenli olarak gerçekleştirilen Azerbaycan-Özbekistan Bölgesel Forumu, bu alandaki iş birliğinin teşviki için etkili bir platform işlevi görmektedir.
Azerbaycan, kardeş Özbekistan ile ekonominin tüm alanlarında iş birliğini daha da genişletmekte kararlıdır. Bunun için güçlü bir siyasi irade ve önemli bir potansiyel mevcuttur. Bugüne kadar ekonomik ilişkilerimizin daha da geliştirilmesi için güvenilir bir hukuki zemin oluşturan yaklaşık 200 belge imzalanmıştır. Azerbaycan, her iki tarafın da çıkarlarına uygun olan ve halklarımız arasındaki dostluk ile ortaklığın güçlenmesine katkı sağlayan karşılıklı faydalı iş birliğini bundan sonra da destekleyecektir.
- Ulaşım, lojistik ve enerji alanlarında ikili iş birliğinin geleceğini nasıl görüyorsunuz?
- Ülkelerimiz arasındaki iş birliğinin temel yönlerinden biri, çeşitlendirilmiş ulaşım ve lojistik altyapısının geliştirilmesi ve transit imkanlarının genişletilmesidir. Bu bağlamda, ülkelerimizin Orta Koridor Uluslararası Taşımacılık Hattındaki ortaklığı özel önem taşımaktadır. Bu kapsamda Azerbaycan, Özbekistan ve Orta Asya ülkeleri için önemli bir transit ülke rolünü üstlenmektedir. Son yıllarda Orta Koridor üzerinden ihracat olanaklarının ve taşımaların artması stratejik bir önem kazanmıştır.
2024 yılında iki ülke arasındaki transit taşımacılık hacmi, 2023 yılına göre %18'den fazla artarak 1,3 milyon tonu aşmıştır. 2025 yılının ilk dokuz ayında ise bu rakam yaklaşık 1 milyon tona ulaşmış, bu da taşımacılık alışverişindeki dinamik artışı açıkça göstermiştir.
Azerbaycan'da oluşturulan modern ulaşım altyapısı - ticaret filosu, kapasitesi yakın zamanda 25 milyon tona ulaşacak Alet Uluslararası Ticaret Limanı, Bakü-Tiflis-Kars demiryolu ve ülkenin dokuz uluslararası havaalanı - Azerbaycan'ın küresel bir ulaşım ve lojistik merkezi olarak rolünü güçlendirmektedir. Bunun yanı sıra Zengezur Koridoru'nun açılması, tüm Orta Asya ülkelerine önemli fayda sağlayacaktır.
Hava taşımacılığının geliştirilmesi ve şehirlerimiz arasındaki uçuşların sıklığı da özel bir öneme sahiptir. AZAL şu anda Bakü-Taşkent-Bakü hattında haftada 7, Bakü-Semerkand-Bakü hattında haftada 2 ve Bakü-Ürgenç-Bakü hattında haftada 2 sefer düzenlemektedir. Özbekistan tarafında ise Uzbekistan Airways haftada 3 kez Taşkent-Bakü-Taşkent hattında, Centrum Havayolları ise haftada 2 kez uçuş gerçekleştirmektedir.
Enerji sektöründeki iş birliği ve yeşil enerjinin geliştirilmesi de öncelikli alanlardan biri olmaya devam etmektedir. SOCAR, Özbekistan'a Azerbaycan'ın petrol ve petrokimya ürünlerini ihraç etmektedir. 2016 yılından bu yana "OZLITINEFTGAZ" Enstitüsü ve "SOCAR NIPI Nefteqaz" temelinde kurulan Neftegazteknologiya ortak işletmesi başarıyla faaliyet göstermektedir.
2024 yılında Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan; enerji sistemlerinin entegrasyonuna ve yenilenebilir enerji kaynaklarının teşvikine yönelik bir dizi stratejik anlaşma ve mutabakat zaptı imzalamıştır. Bu anlaşmalar, bölgenin sürdürülebilir kalkınması ve enerji iş birliğinin güçlendirilmesi açısından yeni ufuklar açmaktadır.
- Azerbaycan ile Özbekistan arasında kültürel ve insani iş birliği hakkında neler söyleyebilirsiniz?
- Kültürel ve insani iş birliği, ülkelerimiz arasındaki dostluk ve kardeşlik ilişkilerinin güçlendirilmesinde ve halklarımız arasındaki doğrudan temasların genişletilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Biz, ortak tarihî ve kültürel değerlerimizi korumak ve her düzeyde yakın iş birliği yapmak için birlikte çaba gösteriyoruz.
2023 yılında Azerbaycan'da Özbekistan Kültür Günleri, 2024 yılında ise Özbekistan Bilim ve Kültür Günleri düzenlenmiştir. Aynı yıl Özbekistan'da Azerbaycan Kültür Günleri, Hive şehrinde ise "Şuşa Günleri" gerçekleştirilmiştir. Bu etkinlikler, halklarımızın zengin kültürel mirasını paylaşma, karşılıklı anlayışı derinleştirme ve birbirlerinin manevi alanlarını zenginleştirme isteğini yansıtmaktadır.
Ülkelerimizin bölgeleri arasında iş birliğine de özel önem verilmektedir. İsmayıllı-Riştan, Şuşa-Hive, Lenkeran-Buhara, Şeki-Kokan, Bilasuvar-Termiz, Mingeçevir-Namangan, Füzuli-Gülistan, Guba-Cizzah ve Beyleğan-Şehrisabz şehirleri arasında kardeş şehir ilişkileri kurulmuştur. Bu tür bölgesel ilişkilerin artması, halklarımızın yakınlaşmasına, deneyim paylaşımına ve kültürel-insani gündemin güçlenmesine katkı sağlamaktadır.
Ülkelerimiz arasındaki dostluğun simgesel bir ifadesi olan kültürel öneme sahip yapılar da vardır: Taşkent'te Haydar Aliyev Meydanı, Bakü'de ise bu yıl temeli atılan "Özbekistan Parkı" bu dostluğun güzel örnekleridir.
Bu fırsattan yararlanarak, Azerbaycan halkının Ulusal Lideri Haydar Aliyev'in anısına gösterilen saygıdan ve Özbek halkına her zaman duyduğu sevgiden dolayı Özbekistan yönetimine ve tüm kardeş Özbek halkına teşekkürlerimi sunmak isterim.
Ayrıca spor alanında da başarılı iş birliği sonuçları görülmektedir. İki ülkenin ortak çabaları sayesinde FIFA İcra Komitesi, 2027 FIFA U-20 Dünya Kupası finallerinin Azerbaycan ve Özbekistan'da ortaklaşa düzenlenmesine karar vermiştir. Bu, Avrupa ile Asya'yı birleştiren tarihî bir başarı olacaktır.
Medya ve sivil toplum kuruluşları alanında da verimli bir gelişme kaydedilmiştir. 23-25 Eylül 2024 tarihlerinde Taşkent'te Birinci Özbekistan-Azerbaycan Medya Forumu, 29 Eylül 2025'te ise Bakü'de İkinci Azerbaycan-Özbekistan Medya Forumu düzenlenmiştir. Ayrıca, Aralık 2024'te Taşkent'te ilk kez Özbekistan-Azerbaycan Sivil Toplum Kuruluşları Forumu gerçekleştirilmiştir.
Tüm bu etkinlikler ve hayata geçirilen projeler, Azerbaycan ile Özbekistan'ın kültürel ve insani alanlarda güçlü kardeşlik ilişkilerini açık biçimde göstermekte; halklarımız arasında dostluğun, manevi ve kültürel bağların daha da güçlenmesine hizmet etmektedir.
- Sayın Cumhurbaşkanı, yoğun çalışma programınızda bu kapsamlı röportaja vakit ayırdığınız için Size teşekkür ederiz.
- Özbekistan toplumunun hem Azerbaycan-Özbekistan gündemine hem de genel olarak bölgedeki gelişmelere artan ilgisini görmekten büyük memnuniyet duyuyorum. Dilerim ki, yüzyıllardır kardeş halklarımızı ve ülkelerimizi birleştiren dostluk ve iş birliği bağları daha da güçlensin.
