Ermenistan'ın Azerbaycan'a karşı askeri saldırısı sonucunda barış ve insanlık karşıtı suçlar, savaş suçları, bunun yanı sıra saldırgan savaşın hazırlanması ve yürütülmesi, soykırım, savaş kanunlarını ve kurallarını ihlal etme, ayrıca terörizm, terörizmi finanse etme, iktidarı zorla ele geçirme, zorla elde tutma ve diğer çok sayıda suçları işlemekle suçlanan Ermenistan Cumhuriyeti vatandaşları Arayik Arutyunyan, Arkadi Gukasyan, Bako Saakyan, Davit İşhanyan, David Babayan, Levon Mnatsakanyan ve diğerlerinin hakkındaki ceza davalarına ilişkin açık mahkeme duruşması 22 Ağustos'ta devam etti.
Oxu.Az'ın AZƏRTAC'dan aktardığı habere göre, Bakü Askeri Mahkemesi'nde hakimler Zeynal Ağayev başkanlığında, Cemal Ramazanov ve Anar Rzayev'den oluşan heyetle (Yedek Hakim Günel Semedova) gerçekleştirilen mahkeme oturumunda sanıkların her biri bildikleri dilde tercüman ve ayrıca savunmaları için avukatlarla temin edildi.
Oturumda sanıklar, savunucuları, mağdurların bir kısmı, onların yasal varisleri ve temsilcileri, ayrıca İddia Makamı savcıları katıldı.
Hakim Zeynal Ağayev, sürece ilk kez katılan mağdurlara mahkeme heyetini, devlet suçlamasını savunan savcıları, tercümanları vb. tanıttı ve ayrıca onların yasalarca öngörülen haklarını ve görevlerini açıkladı.
Daha sonra mağdurların ifadeleri dinlendi.
Mağdur Mehbube Bebirhanova, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda 1993 yılında Ağdam ilçesinden zorunlu göçmen olduğunu belirtti.
Elmira Hasanova, 1993 yılında Ağdam ilçesinden aile üyeleriyle birlikte zorunlu göçmen olduğunu belirtti. O, kardeşinin 1992 yılı Ağustos ayının 28'inde Ağdere'de şehit olduğunu söyledi.
Başsavcılık Devlet Suçlamasının Savunması Dairesi Şube Başkanı Nesir Bayramov'un sorusunu yanıtlayan mağdur Zenure Abışova ifadesinde, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda 1993 yılının Temmuz ayında Ağdam'dan zorunlu göçmen olduğunu vurguladı.
Mağdur Seadet Heşimova ifadesinde, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda 1993 yılında Ağdam ilçesinden zorunlu göçmen olduğunu söyledi. Başsavcı Büyük Yardımcısı Vüsal Aliyev'in sorusuna cevaben işgal sırasında düşmanın sivil halka ateş açtığını belirtti.
İddia Makamı Savcısı Fuad Musayev'in sorusunu yanıtlayan mağdur Arzu Bedelova, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda 1993 yılında Ağdam ilçesinin Eyvazhanbeyli köyünden zorla göç ettiğini söyledi.
Ağdam'ın Giyaslı köyünden olan mağdur Besire Soltanova ifadesinde, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin 1993 yılı Temmuz ayında köye saldırdıklarını ve ailesiyle birlikte zorla göç etmek zorunda kaldıklarını belirtti: "Düşmanın açtığı Grad ateşi sonucunda köyümüzde bir aile yok oldu. Bize çok zulüm ettiler."
1988 yılında Ağdam'ın Kengerli köyüne gelin gittiğini söyleyen mağdur Ceyran Muhtarova ifadesinde, eşinin işi nedeniyle Bakü'de yaşasalar da sık sık köydeki akrabalarını ziyaret ettiklerini belirtti. "1992 yılından sonra Ağdam ilçesine saldırılar yoğunlaşmıştı. İşgal sırasında akrabalarımdan şehit ve yaralılar oldu" diye ekledi.
Mağdur Muhtar Haşimov ifadesinde, 18 Mayıs 1992'de Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda Laçın ilçesinin Cicimli köyünden zorla göç ettiğini belirtti: "Daha 1989 yılında köyümüzde çoban Mehdi Mammadov'u hayvan otlattığı sırada öldürmüşlerdi. 1992'de ise köyümüzü en modern silahlarla ateşe tutuyorlar, sürekli mermi yağdırıyorlardı. O zaman ben ve küçük kızım ayağımızdan yaralandık."
İddia Makamı Savcısı Terane Mammadova'nın sorusuna cevabında "Mezarlıkta mezarlarımızın baş taşları yıkıldı, atalarımızın altın dişleri yağmalandı. Tarihi-dini abidelerimiz talan edildi" dedi.
Laçın ilçesinden olan mağdur Fikret Firidov ifadesinde, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda 1992 yılının Mayıs ayında ilçeyi zorla terk etmek zorunda kaldıklarını belirtti. O, hemşehrisi Ehliman Heziyev'in düşman tarafından öldürüldüğünü, sonradan onun cesedini ayağı kesilmiş, gözü çıkarılmış, göğsüne haç çizilmiş halde aldıklarını söyledi.
Mağdur Adil Eleskerov ifadesinde, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda 1993 yılının Ağustos ayında Füzuli şehrinden zorla göç ettiğini hatırlattı. Başsavcının Özel Görevler Yardımcısı Tugay Rehimli'nin sorusuna cevabında amcasının oğlu Kerem Eleskerov'un Ağdere'de kaybolduğunu söyledi. Füzuli şehri işgalden kurtarıldıktan sonra orayı ziyaret ederken, evlerinin harap edildiğini, mezarlığın yıkıldığını gördüğünü belirtti.
Gubadlı ilçesinden olan mağdur Mehman Memmedov ifadesinde, 1993 yılı Ağustos ayının sonlarında Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırılarının daha da yoğunlaştığını belirtti. Bu nedenle ilçeyi terk etmek zorunda kaldı.
Mağdur Vahid Musayev ifadesinde, Laçın ilçesinin Cicimli köyünden olduğunu söyledi. Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda köylerinde hayatını kaybedenler ve yaralananlar oldu. 18 Mayıs 1992'de ilçeden zorla göç etti. V. Musayev, amcasının oğlu Mehdi Memmedov'un koyun otlatırken Ermeni askerler tarafından başından vurularak öldürüldüğünü belirtti. "Topraklarımız işgalden kurtarıldıktan sonra gidip evimizi, mezarlığımızı ziyaret ettim. Hepsi yıkılmış, harap edilmişti" diye ekledi.
Mağdur Allahverdi Allahverdiyev ifadesinde 1993 yılında Zengilan'ın Şefibeyli köyünden zorla göç ettiğini söyledi.
Ağdam'ın Giyaslı temsilciliğinin Etyemezli köyünden olan mağdur Serhan Abbasov ifadesinde, 1992 yılının Şubat ayında Hocalı Faciası sırasında şehirden 28 ceset çıkardığını söyledi. "O faciadan sonra Ağdam ilçesi daha yoğun ateşe tutulmaya başladı ve 1993 yılında ilçeden çıkmak zorunda kaldık" diye belirtti.
Laçın ilçesinin Cicimli köyünden olduğunu belirten mağdur Sedreddin Mammadov şunları söyledi: "Bizim köy Gorus'un köyleriyle sınırdaştı. 1988'den başlayarak ilçemiz Gorus'un köylerinden ateşe tutuluyordu. Sonraki yıllarda ateş yoğunlaşmıştı. Köyümüz vadide bulunuyordu. Açılan ateşler sonucunda köyümüzde küçük bir çocuk ve bir öğretmen yaralanmış, şehitlerimiz de olmuştu. 1992 yılının Mayıs ayında ilçeden zorla göç ettik." Devlet Savcısı Vüsal Abdullayev'in sorularını yanıtlarken mağdur, Cicimli işgalden kurtarıldıktan sonra oraya döndüğünde evlerinin yıkıldığını, mallarına zarar verildiğini gördüğünü söyledi. Ayrıca köylerindeki tarihi-dini mekanların da vandalizm eylemine maruz kaldığını belirtti. Melik Ejder türbesinin üst kısmı, köy camisi ve mezarlık, baş taşları yıkılmıştı.
Gubadlı'nın Demirçiler köyünden olan mağdur Ramiz Tehmezov ifadesinde, 1993 yılında Ermenistan silahlı kuvvetlerinin sürekli saldırıları sonucunda ilçeden zorla göç ettiğini belirtti. "Köyden çıkarken bizim arabaları ateşe tuttular. Şans eseri yaralanmadan kurtulduk. 5-6 odalı evimiz, hayvanlarımız, arabamız ilçede kaldı."
Mağdur Rahim Cabbarov, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda 1993 yılında Gubadlı'nın Aşağı Mollu köyünden zorla göç ettiğini, kardeşinin şehit olduğunu, kendisinin ise bir gün esir kaldığını vurguladı. "İşgalden kurtarıldıktan sonra köyümüze, mezarlığa gitmiştim. Gördüm ki, mezarlıkta mezarları mermi ile patlatmışlar" diye ekledi.
Mağdurlar Fizuli Paşayev ve Firad Hasanov ifadelerinde 1993 yılının Ekim ayında Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda Zengilan ilçesinden zorla göç ettiklerini belirttiler.
Mağdur Eldar Rüstemov, 7-8 Mayıs 1992'de Şuşa'ya büyük çaplı saldırı olduğunu, düşman tarafından ateşe tutulduklarını söyledi. Başından ve belinden yaralandığını belirtti.
1993 yılının Ağustos ayında Gubadlı'dan zorla göç ettiğini söyleyen mağdur Elçin İskenderov, akrabaları Eldeniz, İlham, Şirin, Vidadi, Savalan ve diğerlerinin şehit olduklarını söyledi.
Mağdur Bahtiyar Memmedov ifadesinde, 1993 yılında Füzuli ilçesinde Kürdmahmudlu'dan Alhanlı'ya giden yönde yaralandığını belirtti.
1993 yılının Temmuz ayında Ağdam ilçesinin Yusifcanlı köyünden zorla göç eden mağdur Fizuli Necefi, ailesinin dört şehit verdiğini söyledi.
Mağdurlar Ülfet Recebov, Perviz Hasanov, Rasim Hüseynov, Mehman Rzayev, Elihamin Esedov ifadelerinde 1992 yılında Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda Laçın ilçesinin topçu ateşine, diğer silah ve mühimmatlara maruz kaldığını, köylerin yakıldığını ve sonuçta zorla göç ettiklerini vurguladılar.
Getibe Heziyeva, Halig Memmedov ve Elhan İmanov Füzuli ilçesinden, Pervane Halilova ve Nadir Seferov ise Ağdam ilçesinden zorla göç ettiklerini söylediler. Topraklarımız işgalden kurtarıldıktan sonra memleketlerini ziyaret ederken evlerinin tamamen yıkıldığını, yaşam alanlarının harap edildiğini gördüklerini belirttiler.
Hayal Mammadhasanov, Habibe Abbasova, Surhay Hüseynov, Ali Necefov ve Hafiz Ağakişiyev ifadelerinde Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda zarar gördüklerini belirttiler.
Mağdur Sehavet Namazov ifadesinde, 1993 yılında Füzuli'nin Gorazıllı köyünden zorla göç ettiğini belirtti. "Topraklarımız işgalden kurtarıldıktan sonra oraya döndüğümüzde yakınlarımızın mezarlarının yıkıldığını gördük. Köyümüzde evlerin taşı taş üstünde kalmamış" diye ekledi.
Füzuli ilçesinin Cuvarlı köyünden olan mağdur Ejder Guliyev ifadesinde, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin saldırıları sonucunda oğlu ve amcasının oğlu da dahil olmak üzere köyün 12 sakininin hayatını kaybettiğini belirterek şöyle dedi: "Onların ikisi kadındı. Ermeniler evlerimizi yakıp, mezarlarımızı yıktılar. 1992 yılında Muğam Aliyev'i, Novruz Guliyev'i esir aldılar. Geçen yıllarda onların cesetlerinin Edilli köyünde gömüldüğü bildirildi ve kalıntılarının bulunduğu açıklandı. Onların naaşlarını oradan çıkararak defnettik."
Mağdur Novruz Novruzov ifadesinde, 1992 yılında Ağdam'da mezarlıkta yakınlarının mezarlarını ziyaret ederken Ermenistan silahlı kuvvetlerinin askerleri tarafından ateş açıldığını söyledi. Hocalı olayları sırasında Ağdam camisinin önüne çok sayıda ceset getirildiğini gördüğünü de vurguladı.
Mağdur Sekine Halilova ifadesinde Hocalı Soykırımı'nın tanığı olduğunu vurgulayarak şöyle dedi: "Bizi şehrin kenarında esir alarak ahır gibi bir yerde tuttular, vahşice dövdüler. On beş yaşındaki kızıma başından yara verdiler, hala tedavi görüyor. O yerde kadınlarımıza akıl almaz işkenceler yapıyorlardı. Selim adında birinin belini, kolunu kırmışlardı."
Büyük oğlunun Cebrail'de Ermenistan silahlı kuvvetlerinin döşediği mayının patlaması sonucunda 2. grup engelli olduğunu, diğer oğlunun Hocalı faciasında 22 yaşında öldürüldüğünü söyledi.
Mağdur Anar Seferov ifadesinde, 1989 yılında Ermenilerin Esgeran yönünde mitingler düzenlediğini belirtti. İki sınıf arkadaşının Ermeni polisler tarafından açılan ateş sonucunda öldürüldüğünü söyledi. "Sonra 1993 yılında Ağdam'ın Papravend köyü işgal edildi. Şehitlerin naaşları defnedilmişti. Onların yakınları Şahbulak yakınında yas töreni düzenlerken düşman o töreni füzeyle ateşe tutmuştu. Yas töreni düzenlenen Taleh'in babası ve amcası orada hayatını kaybetti" diye ekledi.
Mağdurlar mahkeme oturumunda, ayrıca sanıkların, savunma avukatlarının ve mağdurların temsilcilerinin sorularını da yanıtladılar.
Mahkeme süreci 25 Ağustos'ta devam edecek.
Belirtelim ki, Ermenistan devletinin, devlet kurumlarının yetkilileri, askeri güçleri ve yasadışı silahlı birliklerin doğrudan yönetimi ve katılımı, sözlü-yazılı olarak verdiği görev, talimat ve direktifleri, maddi, teknik, personel desteği, merkezi yönetimi ve sıkı denetimi altında Azerbaycan topraklarında iç ve uluslararası hukuk normlarına aykırı şekilde, Azerbaycan'a askeri saldırı amacıyla kurulmuş, ayrıca Koçaryan Robert Sedrak, Sarkisyan Serj Azat, Manukyan Vazgen Mikael, Sarkisyan Vazgen Zaven, Babayan Samvel Andranik, Balasanyan Vitali Mikael, Balayan Zori Hayk, Ohanyan Seyran Muşeg, Garamyan Arşavir Surenoviç, Melkonyan Monte Çarlz ve diğerlerinin yönetimi, doğrudan ve dolaylı katılımlarıyla Ermenistan devleti, bu suç örgütü tarafından yürütülen saldırgan savaş sırasında işlenen çok sayıda suç olayına ilişkin ceza davası kapsamında 15 sanık suçlanmaktadır.
Bu kişiler, yani Harutyunyan Arayik Vladimir, Gukasyan Arkadi Arşavir, Saakyan Bako Sahak, İşhanyan Davit Ruben, Manukyan David Azat, Babayan David Klim, Mnatsakanyan Levon Henrikoviç, Beglaryan Vasili İvan, Gazaryan Erik Robert, Allahverdiyan Davit Nelson, Stepanyan Gurgen Homer, Balayan Levon Romik, Babayan Madat Arakeloviç, Martirosyan Garik Grigori, Paşayan Melikset Vladimir Azerbaycan Cumhuriyeti Ceza Kanunu'nun 100 (saldırgan savaşı planlama, hazırlama, başlatma ve yürütme), 102 (uluslararası korumadan yararlanan kişilere veya kuruluşlara saldırma), 103 (soykırım), 105 (nüfusu yok etme), 106 (kölelik), 107 (nüfusu sınır dışı etme veya zorla göç ettirme), 109 (zulüm), 110 (insanları zorla kaybetme), 112 (uluslararası hukuk normlarına aykırı özgürlükten yoksun bırakma), 113 (işkence), 114 (ücretli askerlik), 115 (savaş kanunlarını ve geleneklerini ihlal etme), 116 (silahlı çatışma sırasında uluslararası insani hukuk normlarını ihlal etme), 118 (askeri yağma), 120 (kasten adam öldürme), 192 (yasadışı girişimcilik), 214 (terörizm), 214-1 (terörizmi finanse etme), 218 (suç örgütü (organizasyon) kurma), 228 (yasadışı olarak silah, parçaları, mühimmat, patlayıcı maddeler ve cihazlar edinme, başkasına verme, satma, saklama, taşıma ve bulundurma), 270-1 (havacılık güvenliğine tehdit oluşturan eylemler), 277 (devlet adamına veya kamu görevlisine suikast), 278 (iktidarı zorla ele geçirme ve zorla tutma, devletin anayasal düzenini zorla değiştirme), 279 (yasalarda öngörülmeyen silahlı birlikleri ve grupları oluşturma) ve diğer maddelerle suçlanmaktadırlar.
