"Azerbaycan'ın Gebele şehri alınan tarihi kararlar ve doğa güzellikleri ile dünyanın dikkat merkezindeydi. Can Azerbaycan diğer birçok önemli uluslararası toplantıya olduğu gibi, TDT 12. Devlet Başkanları Zirvesi'ne de muhteşem ev sahipliği yaptı. Gebele sanki Cennetten bir köşe. 2008 yılından beri bu gelişimi bizzat takip etmek imkanı olan diplomat gibi, başta Ali Başkomutan, Sayın Cumhurbaşkanı İlham Aliyev olmakla, Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Mihriban Aliyeva'ya ve emeği geçen diğer yetkililere verdikleri emekten dolayı çok teşekkür ediyorum."
Bu sözleri Oxu.Az'a TDT'nin Azerbaycan'da gerçekleştirilen 12. Zirve Toplantısı ile ilgili değerlendirmelerde bulunan Türkiye'nin ülkemizdeki eski Büyükelçisi, İMZA Sosyal Gelişime Destek STK'nın Türkiye temsilcisi, Türkiye-Azerbaycan Dostluk, İşbirliği ve Dayanışma Fonu Yönetim Kurulu üyesi Hulusi Kılıç söyledi.
Emekli Büyükelçi, Zirve'de İlham Aliyev'in ortak tatbikatlar ve diğer konularla ilgili mesajlarının tarihi öneminden bahsetti:
"İsmail bey Gaspıralı'nın "Dilde, fikirde, işte birlik" ruhu ve "Bölgesel Barış ve Güvenlik" temasıyla gerçekleştirilen Zirve'de devlet başkanları önemli tekliflerde, beyanlarda bulundular. İlham Aliyev'in 2026 yılında üye devletler arasında ortak askeri tatbikatların yapılması önerisi bunlar arasında en dikkat çeken teklif oldu. Bu teklif ortak, istikrarlı ve güvenli geleceğin inşasının temel taşlarından birisi. Diğer bir önemli teklif TDT'ye maddi anlamda katkıların artırılması oldu. Sayın Cumhurbaşkanı Azerbaycan'ın TDT'ye 2 milyon dolarlık katkıda bulunacağını dedi. Aynı zamanda İlham Aliyev, Azerbaycan'ın uluslararası ulaştırma ve kommunikasyon bağlamında coğrafi konumuna dikkat çekti. Cumhurbaşkanı, TDT'nin yalnız iş birliği teşkilatı olmadığını, jeopolitik ve stratejik merkeze dönüşeceğini vurguladı. Herkes şunu açıkca bilsin ki, ortak soy, dil, tarih ve medeniyete dayanan TDT çerçevesindeki iş birliği hiçbir komşu ülkeye, devlete karşı değildir. Türk Devletleri Teşkilatı iyi komşuluk, iş birliği ve barış içinde yaşamaya önem vermekte ve bu bağlamda küresel siyasete katkıda bulunmayı kendisine görev edinmiştir. İlham Aliyev, bu teklifte bulunurken uluslararası hukukun, prensiplerin kaba şekilde bozulduğunu görmekte, üye ülkelerimiz arasında askeri ve askeri teknik alanda iş birliğinin önemine dikkat çekmektedir. Kısaca, güvenlik sağlanmadan, gelişim mümkün değildir.
Güçlü devlet güçlü ordu ile yaşar. Barış döneminde savaş hazırlığı olmayan devletler, savaş döneminde kaybetmeye mahkumdur. Birinci ve İkinci Karabağ Savaşı bunu bize gösterdi. Ayrıca Ali Başkomutan İlham Aliyev'in şu sözleri büyük önem arzetmekdedir: "Yolumuzu kesenlerle değil, bizimle birlikte yol gidenlere itibar ediyoruz."
Kılıç, diğer liderlerin verdikleri mesajların da ortak istikrarlı gelecek için büyük anlam taşığını vurguladı:
"2009 yılında Nahçıvan'da başlayan bu kutsal yol TDT'de üye ve gözlemci ülkelerin güzel şehirlerine kadar ulaşmış, önemli kararlar alınmıştır. Geçen 16 yıllık zaman zarfında Türk devletleri ekonomilerini, askeri potensiallerini güçlendirerek bir çatı altında yakınlaşmış ve kaynaşmıştır. Gebele Zirvesi'nde de liderler çok önemli mesajlar verdiler. Türk dünyasının birliğine, güçlenmesine büyük önem veren Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan birçok konuya değindi, bunun yanısıra ortak kültürümüzün korunması için ortak alfabenin öneminden bahsetti. 2024 yılında kabul edilen ortak alfabenin önemini vurgulayan Cumhurbaşkanı, kardeş ülke başkanlarına Cengiz Aytmatov'un bu alfabe ile basılan Oğuznamelerini hediye etti. Bununla beraber Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev'in konuşmasında Siber Güvenlik Konseyi ve Araştırmacılar Kulübü'nün kurulmasıyla ilgili önerileri büyük dikkat çekmiştir. Tokayev'in Azerbaycan'ın ve Türk dünyasının büyük şairi Bahtiyar Vahabzade'nin "Bir Türk'ün başka bir Türk'le düşmanlık etmeye hakkı yoktur!" sözleri ise takdire şayandır. Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ise Taşkent'te ortak Bakanlar Kurulu Toplantısının düzenlenmesini önerdi ve bunun için tüm gerekenleri yapmaya hazır olduklarını ifade etti. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Japarov, Azerbaycan ve Ermenistan arasında Washington'da barış anlaşmasının paraflanmasını memnuniyyetle karşıladıklarını ifade etti. Japarov, nihai barış anlaşmasının imzalanmasından sonra bölgede istikrarın, barış ve rifahın hakim olacağını belirtti. Türkmenistan Halk Maslahatı Başkanı Gurbangulu Berdimuhammedov konuşmasında TDT'nin ortak tarih, dil ve kültürel mirasa sahip kardeş halkları bir araya getiren teşkilat olduğunu belirtti. O ayrıca, teşkilatın esas hedefinin dostluk, kardeşlik ve dayanışmayı güçlendirmek, bölgesel ve uluslararası düzeyde ortak faaliyetlerin teşvik edilmesi olduğunu dedi. Macaristan Başbakanı Viktor Orban ise AB'de kazandıkları tecrübeyi TDT'ye aktarmaya hazır olduklarını beyan etti."
Diplomat, TDT'nin birçok uluslararası ve bölgesel teşkilatlardan farklı şekilde sahip olduğu avantajların ortak gelecek için temel ve pusula niteliği taşıdığını vurguladı:
"Zirve sonunda 12 maddeden oluşan Gebele Bildirisi kabul edildi. Bildiri'de siyaset, dış politika ve devlet güvenliği, ekonomik ve sektörel, kurumsal ve diğer alanlarda iş birliği konuları yer aldı. TDT 12. Zirve Toplantısı tüm söyleninler bağlamında tarihi önem taşıyan bir gelişme olarak ortak tarihimizde kendi yerini alacak. Ülkelerin yalnız ekonomik ve siyasi çıkarlar doğrultusunda değil, aynı zamanda kardeşlik bağları ile bir teşkilatta bulunması çok büyük bir avantaj. Bu açıdan yakın zamanda daha büyük gelişmelerin şahidi olacağımıza inanıyorum."
