Son yıllarda Azerbaycan'ın Orta Asya ülkeleri ile ilişkisinde yeni bir aşamanın tanığı oluyoruz. Ülkemiz bölgenin, aynı zamanda Türk dilli devletleri ile de ilişkilerini sürekli olarak geliştiriyor ve işbirliğini yeni içerikle zenginleştiriyor. Ülkemizin son zamanlarda ilişkilerinin hızla geliştiği ülkelerden biri de Türkmenistan'dır. Bu ülke ile işbirliğinin genişlemesi, hiç şüphesiz, ülkemizin Orta Koridordaki rolünü daha da güçlendiriyor.
Oxu.Az AZƏRTAC'ın iki ülke arasındaki ilişkilerin tarihine ve modern dönemdeki gelişimine dair makalesini sunuyor:
Türkmenistan ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerin kadim bir tarihi var. Azerbaycanlıları ve Türkmenleri aynı kök, kültür, kadim tarihi gelenekler, aynı zamanda dil ve din birliği birleştiriyor. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in dediği gibi: "Halklarımızı derin kardeşlik gelenekleri birleştiriyor ve bağımsızlık döneminde bu ilişkiler daha da güçlendi. Biz birçok alanda başarıyla işbirliği yapıyoruz ve iki ülke bağımsız politika yürüterek geleceğe güvenle bakıyor. Aramızdaki tarihi ilişkiler bugünkü ilişkiler için temel zemindir."
Ülkelerimizin diplomatik ilişkilerinin temeli 9 Haziran 1992'de atıldı. O zamandan bugüne kadar devlet başkanları düzeyinde karşılıklı ziyaretler gerçekleştirildi ve çeşitli alanlarda işbirliği anlaşmaları imzalandı.
Azerbaycan ile Türkmenistan arasındaki üst düzey siyasi diyalog karşılıklı saygı ve eşitlik ilkelerine dayanıyor. Ülke liderlerinin birbirlerine karşılıklı saygısı, güncel siyasi meselelere koordineli yaklaşım ilişkilerimizin temelini oluşturuyor. Türkmenistan Halk Maslahatı Başkanı Gurbangulu Berdimuhammedov bununla ilgili şöyle belirtti:
"Türkmenistan ve Azerbaycan bugün dış politikada, siyasi, ekonomik, kültürel ve insani alanlarda önemli ve geniş bir işbirliği gündemine sahiptir. Her iki tarafın çabaları sayesinde işbirliğimiz hedef odaklılığı ve somutluğu ile seçiliyor, istikrarlı ve sürdürülebilir bir karakter taşıyor, iyi bir dinamik sergiliyor. Bunun temel, belirleyici faktörü ülkelerimizin liderleri arasında en üst düzeyde sağlanan karşılıklı anlayış ve güvendir. Bu, bize ikili işbirliğinin tüm konularında doğru ve zamanında kararlar vermeye, elde edilen anlaşmaların hayata geçirilmesini sağlamaya imkan yaratıyor."
Hazar Denizi bölgesinde yer alan Türkmenistan ve Azerbaycan, enerji kaynakları açısından zengin ülkeler arasında yer alıyor. Özellikle doğal gaz ihracatı alanındaki iş birliği, iki ülkeyi birbirine bağlayan temel alanlardan biri. 2021 yılında Türkmenistan ve Azerbaycan, Hazar Denizi'ndeki Dostluk petrol sahasının ortak işletilmesine dair bir anlaşmaya vardı. Bu mutabakat, Hazar'ın hukuki statüsüne ilişkin meselelerin çözülmesinin ardından enerji alanında yeni fırsatların doğmasına zemin hazırladı. Söz konusu anlaşma yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda siyasi güvenin de bir sembolü olarak değerlendiriliyor.
Son yıllarda Azerbaycan ile Türkmenistan arasındaki ekonomik ilişkiler çok boyutlu bir yapı kazandı. 2007 yılında kurulan Hükümetlerarası Ortak Komisyon, bu alandaki iş birliğinin daha sistemli hale gelmesini sağladı. 2024 yılı itibarıyla iki ülke arasındaki ticaret hacmi 383,7 milyon ABD doları olarak kaydedildi. Bu miktarın 80,2 milyon doları Azerbaycan'dan Türkmenistan'a ihracat, 303,5 milyon doları ise Türkmenistan'dan Azerbaycan'a ithalat olarak gerçekleşti. Bu rakamlar, iki ülke arasındaki ekonomik iş birliğinin dinamik ve istikrarlı şekilde arttığını gösteriyor. Bu yılın ilk beş ayında dış ticaret hacmi ise 118,5 milyon dolar olarak açıklandı.
Küresel jeopolitik istikrarsızlık ortamında, ulaştırma ve lojistik Doğu ile Batı arasında bağ kuran önemli bir faktöre dönüşüyor. Bu bağlamda Hazar Denizi özel bir öneme sahip. Son dönemde Bakü-Türkmenbaşı hattı üzerinden konteyner taşımacılığı hacmi 2,9 kat artarak 2.362 TEU'ya ulaştı.
Azerbaycan Milli Meclisi ile Türkmenistan Halk Maslahatı arasında imzalanan Mutabakat Zaptı, parlamentolar düzeyinde iş birliğinin genişlediğinin somut bir göstergesi niteliğinde. İki ülke, Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde de yakın iş birliği yürütüyor. Teşkilat kapsamında düzenlenen zirveler, gençlik programları ve ekonomik forumlar, Türk dünyası ülkeleri arasındaki birlik ve dayanışmayı pekiştiriyor.
Azerbaycan-Türkmenistan ilişkilerinde son dönemde gözlemlenen hareketlilik, karşılıklı ziyaretlerin doğal bir sonucu. Bu ziyaretler sırasında gerçekleştirilen görüşmeler ve imzalanan belgeler, iki ülke ilişkilerinin güçlü bir gelecek potansiyeline sahip olduğunu ortaya koyuyor. Bu bağlamda, Türkmenistan Halk Maslahatı Başkanı Gurbangulu Berdimuhammedov'un yaklaşık bir ay önce Azerbaycan'a, özellikle de Şuşa'ya gerçekleştirdiği ziyaret, ülkeler arasındaki dostluğun sembolü haline geldi. Berdimuhammedov'un Şuşa'da çeşitli mekanları ziyaret etmesi ve kendisine Dostluk isimli Karabağ atının hediye edilmesi, liderler arasındaki samimi ilişkilerin bir başka örneği oldu.
Bugün ise Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Türkmenistan Halk Maslahatı Başkanı Berdimuhammedov'un daveti üzerine Türkmenistan'a resmi bir ziyaret gerçekleştiriyor. Ziyaretin kapsamlı programı ve imzalanması beklenen belgeler, iki ülke arasındaki ilişkilerin gelişmeye açık ve sağlam bir temele dayandığını gösteriyor.
Sonuç olarak, son dönemdeki karşılıklı ziyaretler ve ilişkilerde gözlemlenen dinamizm; karşılıklı güven, stratejik ortaklık ve ortak değerlere dayalı iş birliği anlayışıyla Azerbaycan-Türkmenistan ilişkilerini yeni bir aşamaya taşıyor ve ikili ilişkilerde yeni bir dönemin kapılarını aralıyor.
