16 Kasım'da Taşkent'te düzenlenen Orta Asya Devlet Başkanları 7. İstişare Toplantısı'nda, Azerbaycan'ın da tam yetkili olarak katıldığı yeni format çerçevesinde iş birliğinin perspektifleri açıklandı.
Oxu.Az'ın AZƏRTAC'dan aktardığı habere göre, toplantıya başkanlık eden Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev konuşmasında şunları belirtti: "Bugün Orta Asya dinamik gelişme ve verimli iş birliği alanıdır, burada sürdürülebilir büyüme ve refah için yeni fırsatlar açılmaktadır. Bölge hızla küresel ekonomiye entegre olmaktadır: yatırım çekiciliği artmakta, üçüncü ülke pazarlarına ihracat fırsatları ve transit potansiyeli genişlemektedir. Geçen yıl bölge ülkeleri arasındaki karşılıklı ticaret 10,7 milyar dolara ulaştı ve Orta Asya'ya yapılan toplam yatırım hacmi %17 arttı."
Toplantıda, öncelikle mevcut görüşmelerin bölgesel diyalogun istişare formatından stratejik "Orta Asya Birliği" formatına dönüştürülmesi önerildi. Bu yöndeki ilk adımların İstişare toplantıları hakkında Tüzük hazırlanması, rotasyonlu bir Sekreterliğin oluşturulması ve ulusal koordinatörlerin cumhurbaşkanı temsilcileri seviyesine yükseltilmesi olabileceği vurgulandı.
Özbekistan Cumhurbaşkanı, geniş hayat tecrübesi olan saygın toplum önderlerinden oluşan Aksakallar Konseyi kurulması önerisini destekledi. Bunun, nesiller arası bağların güçlendirilmesine, bölgesel dayanışmanın ve ulusal kimliğin pekiştirilmesine yardımcı olacağını belirtti.
Şevket Mirziyoyev, orta vadede karşılıklı ticaret hacmini ve toplam dış ticaret cirosunu 1,5-2 kat artıracak ticaret, ekonomik ve yatırım iş birliğinin niteliksel olarak yeni bir seviyeye ulaştırılmasını öncelikli konu olarak nitelendirdi. Ayrıca idari engellerin kaldırılması, vergi ve gümrük prosedürlerinin basitleştirilmesi, serbest ekonomik ve sanayi bölgelerinin ortak kullanımının önemini vurguladı.
Cumhurbaşkanı, "Düşüncemize göre, yukarıda belirtilen konuları kapsayan 2035 yılına kadar Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Kapsamlı Bölgesel Programı'nın hazırlanması ve kabul edilmesi, ticaret hacimlerinin önemli ölçüde artması için elverişli koşullar oluşturacaktır" diye belirtti.
Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, güvenlik ve istikrarın sağlanması, terörizm ve aşırıcılık tehditlerine, sınır suçlarına karşı mücadele için sistemli tedbirlerin alındığını belirtti.
Bölgenin uluslararası rolü güçleniyor, küresel meselelerdeki rolü genişliyor, "Orta Asya+" formatındaki etkileşim güçleniyor ve bölge, etkili uluslararası forumlarda tek bir noktadan konuşuyor.
Azerbaycan'ın bu formata katılmasıyla bölgenin küresel birlik içindeki sesinin daha da önem kazanacağı vurgulandı.
Özbekistan'ın başkanlığı döneminde 20'den fazla önemli etkinliğin gerçekleştirildiği kaydedildi. Başbakan yardımcıları düzeyinde Bölgelerarası İşbirliği Forumu başlatıldı ve savunma bakanları, özel kuvvetler başkanları, jeoloji, sanayi, tarım, ekoloji ve kültür bakanlarının ilk kez bir araya geldiği toplantılar gerçekleştirildi. Orta Asya Kadın Liderler Diyaloğu, bir gün önce Taşkent'te başarıyla sona erdi. Tüm bu etkinliklerin, bölgesel ortaklığın kurumsal temellerinin ve mekanizmalarının sistematik olarak güçlendiğini açıkça gösterdiği kaydedildi.
Aynı zamanda, karmaşık ve öngörülemeyen uluslararası siyasi süreçler ortamında bölge ülkelerinin birliğini ve karşılıklı desteğini güçlendirmenin özellikle önemli olduğu vurgulandı.
Toplantıda, bölgesel iş birliğini daha da güçlendirmek için bir dizi girişimler ileri sürüldü. Çin-Kırgızistan-Özbekistan Demiryolu ve Trans-Afgan Ulaştırma Koridoru'nun inşası, bölgeler arası ulaşım bağlantısı için öncelikli projeler olarak belirlendi. Bölgeyi Avrupa ülkeleriyle bağlayan Trans-Hazar güzergahının önemli potansiyeline dikkat çekildi. Bu alanlardaki çalışmaları koordine etmek üzere başbakan yardımcıları düzeyinde bir Altyapı Geliştirme Konseyi kurulması önerildi. Bölgesel güvenlik ve istikrarın sağlanması bağlamında, zirvede kabul edilen belgeler - Bölgesel Güvenlik ve İstikrar Konsepti ve Riskler ve Tehditler Kataloğu çok yüksek değerlendirildi.
Bölge ülkelerinde çevre, iklim ve su kaynakları kıtlığı sorunlarının giderek artan aciliyeti göz önüne alındığında, Orta Asya için Yeşil Kalkınma Konsepti'nin benimsenmesinin hızlandırılmasının önemi vurgulandı. Bölgedeki artan su kıtlığı göz önüne alınarak, 2026-2036 yıllarının "Orta Asya'da Akılcı Su Kullanımı için Pratik Eylem On Yılı" olarak ilan edilmesi önerildi.
Kültürel ve insani iş birliğinin genişletilmesine özel önem verildi. Bu bağlamda, Taşkent'teki İslam Medeniyeti Merkezi'nin gençlerin bilimsel ve manevi aydınlanması için faydalı bir platform haline geleceği umuldu. Aynı zamanda, Taşkent'te düzenli olarak Uluslararası Manevi Miras ve Eğitim Kongresi düzenlenmesi uygun görüldü.
Bilim ve eğitim alanlarındaki iş birliğinin bir parçası olarak, hükümetler arası projeleri finanse etmek, akademik camiayı desteklemek ve yapay zeka teknolojilerinin uygulama olanaklarını genişletmek amacıyla bir Bilimsel Araştırma Fonu kurulması önerildi.
