AZAL uçağının Kazakistan'ın Aktau şehri yakınlarında kaza yapması Azerbaycan toplumu için son derece hassas bir meseledir. Öncelikle, çünkü kaza sonucunda sivil insanlar hayatını kaybetti, yolcuların bir kısmı ise yaralansa da, tam olarak pilotların profesyonelliği sayesinde mucizevi şekilde bu faciadan sağ çıkmayı başardı. Bu facia her birimizin hafızasında vatandaşlarımızın, masum, sivil insanların kaybı olarak kaldı ve her zaman hatırlayacağımız bir kedere dönüştü.
Diğer bir nokta ise bu facianın herhangi bir doğal faktör ve teknik mesele ile ilgili olmamasıdır. Doğrudur, kazanın sebebi hakkında henüz kesin sonuç net olarak açıklanmasa da, az çok olayla ilgili bilgisi olan herkes biliyor ki, Rusya topraklarında hava savunma sisteminin devreye girmesinin faciada büyük ve belirleyici bir rolü var.
Üstelik, bu gerçek inkar edilemez bir nitelik taşıyor ve doğrudan Rusya Başkanı Vladimir Putin'in ağzından da dile getirildi.
9 Ekim 2025'te Duşanbe'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin ile baş başa görüşmesi oldu. Bu görüşme sırasında Rusya Başkanı'nın dile getirdiği ifadeleri hatırlayalım:
"Soruşturma tamamlanmak üzere ve şimdi genel olarak bu facianın, bu kazanın sebepleri hakkında konuşulabilir. O, birkaç faktörle ilgilidir.
Birincisi, gökyüzünde Ukrayna İHA'sının bulunmasıdır. Biz facia günü gece Rusya Federasyonu sınırını geçen üç böyle İHA'yı aynı anda izliyorduk.
İkinci sebep, Rusya'nın hava savunma sisteminde teknik bir arızanın olmasından ibarettir. Fırlatılan iki füze doğrudan uçağa çarpmadı, - eğer bu gerçekleşseydi, uçak anında yok olurdu, - füzeler patladı, olabilir ki, bu, birkaç metre mesafede, yaklaşık 10 metrelik mesafede kendini imha etme olabilir. Bu nedenle uçak hasar görmüş, ama asıl mesele, yok edici savaş unsurlarıyla değil, muhtemelen füzenin parçalarının kendisiyle."
Açık olan bir husus vardır ki, AZAL uçağının kazaya uğramasında Rusya hava savunma sisteminin çalışması belirleyici rol oynamaktadır. Ancak bugün yayımlanan belge, Rusya'nın bazı çevrelerinde konuya yaklaşımın farklı olduğunu ortaya koymaktadır.
Belgenin gerçekliği ne kadar soru işareti doğursa da, her halükarda hiçbir ihtimal dışlanmadan tepki verilmesi zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Rusya Soruşturma Komitesi'nin Azerbaycan Cumhuriyeti Başsavcılığı'na hitaben hazırlandığı iddia edilen ve anonim bir kullanıcı tarafından BT News Telegram kanalına gönderilen belgede, kazanın nedeni olarak hava koşulları gösterilmekte ve böylece Soruşturma Komitesi'nin artık ceza davası yürütmeye, sürdürmeye gerek görmediği anlaşılmaktadır.
Dikkat çekicidir ki, birkaç ay önce Rusya Devlet Başkanı'nın ağzından dile getirilen ve yukarıda belirttiğimiz görüşler belgede hiçbir şekilde yer almamakta, dış müdahale faktörüne ilişkin ifadelere yer verilmemektedir.
Bu noktada Duşanbe görüşmesiyle ilgili olarak bir başka unsuru hatırlatmakta fayda görüyoruz. Bu ifadeler de bizzat Rusya Başkanı'nın ağzındandır:
"Genel olarak, size esasen tam da bu görüşmemiz arifesinde - dün ve evvelsi gün aldığım bilgileri aktardım. Hatta açıkçası bu gece Moskova'yı aradım ve ilave herhangi bir detay olup olmadığını sordum. Neredeyse bana malum olanların tamamını size anlattım."
O zaman merak edilen şudur: Eğer Rusya Soruşturma Komitesi masum insanların ölümünde suçlu olarak hava koşullarını itham ediyorsa, Rusya Başkanı'nın ağzından dile getirilen bu sözler nedir? Rusya Devlet Başkanı Moskova'yı arayıp bilgi alırken, bu bilgileri dile getirirken, Rusya Soruşturma Komitesi Başkanı neyle meşguldü? Vladimir Putin"in vakıf olduğu hususlar, omuzlarında general rütbesi taşıyan ve soruşturmayı yürüten kurumun başındaki Aleksandr Bastrıkin'e nasıl vakıf olmayabilir? Eğer vakıf ise, Bastrıkin kendi devletinin liderinin görüşlerini hiçe mi saymaktadır? Bunu yaparken ikiyüzlülüğü kendine bayrak mı seçmektedir?
Her halükarda bu mesele ve yayımlanan belgenin gerçek olması, her şeyden önce Rusya devleti için bir utanç olarak değerlendirilmelidir. Zira ortada gerçekler vardır, bu gerçekler en üst düzeyde dile getirilmiştir ve şimdi Bastrıkin'in Soruşturma Komitesi kendi Cumhurbaşkanı'nın sözlerini ayaklar altına alarak, kendi saçma iddialarını kamuoyuna dayatmak mı istemektedir? Bunun arkasında duran nedenleri araştırmak her şeyden önce Rusya devletinin çıkarına olmalıdır.
Rusya'da sözü geçen devlet başkanı mıdır, yoksa gerçeklere kör bir şekilde bakarak en ikiyüzlü biçimde meseleye "değer" veren Soruşturma Komitesi Başkanı Bastrıkin midir? Her hâlükârda konu araştırılmalıdır.
Rusya'da bir generalin, bir kurumun, Başkan'ın görüşlerini dikkate almadan bu tür bir belgeye imza atabilmesi, ortada başka çıkarların bulunduğunu göstermektedir ve bu çıkarlar her şeyden önce Rusya'nın kendi siyasi çizgisine aykırıdır. Bastrıkin'in hangi çıkarı olduğu konusunu araştırmak bizim işimiz değildir, bunu Rusya devleti yapabilir; ancak AZAL kazasıyla ilgili adil bir yaklaşım ve gerçeklerin ortaya çıkarılmasını beklemek bizim hakkımızdır. Bu nedenle bu konu Azerbaycan kamuoyunun daimi dikkatindedir. Azerbaycan devletinin tutumu da yeterince açıktır. Suçlu olan herkes cezalandırılmalı, adalet yerini bulmalıdır. Bastrıkin'in kurumunun saçma belgesi hiçbir şekilde gerçekle örtüşemez ve kesin olarak kabul edilemezdir.
9 Ekim 2025, Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin:
"Sözsüz ki, bu tür durumlarda, bu tür trajik hallerde gerektiği gibi, Rusya tarafından tazminat konusunda her şey yapılacak ve tüm yetkililerin eylemlerine hukuki değerlendirme yapılacaktır."
Bu sözleri anlamak ve idrak etmek için dahi olmaya gerek yoktur, Sayın Bastrıkin eğer Rusya liderinin yukarıda aktardığımız görüşlerinden sonra bu tür saçma bir belge sizin adınıza dolaşıma sokuluyorsa, korkarız ki Vladimir Putin'in az önce aktardığımız sözlerini de yanlış anlayarak, suçlu olarak yine hava koşullarını sorumlu tutarsınız. Mevcut tablo bu korkunun oluşması için yeterince gerekçe sunmaktadır.
Açık olan bir gerçek vardır ki, suçlular mutlaka sorumluluk altına alınacaktır. O gün geldiğinde, sizin suçlu ilan ettiğiniz hava koşullarını yalnızca demir parmaklıklar arkasından seyredeceklerdir.
Ancak bir konuda şanslısınız. Tedbirli olmaz ve Rusya Başkanı'nınn sözlerinden doğru sonuçlar çıkarmazsanız, sonunda şüpheli sıfatıyla soruşturmaya dahil ettiğiniz "hava koşulları" ile aynı hücreyi paylaşabilirsiniz. Her halükarda Rusya'da son sözü siz söylemiyorsanız…
Kazanın meydana geldiği anda hava koşullarını biz kesin olarak bilmiyoruz, ancak devlet başkanının sözlerini dikkate almayan bir generale karşı Moskova'da havanın nasıl olacağını tahmin edebiliyoruz. Siz bilmiyorsanız, sonradan hava koşullarını suçlamayın…
Orxan Tağıyev
