4 Nisan, NATO'nun kuruluş günüdür.
Oxu.Az hatırlatıyor ki, 1949 yılında Washington'da Kuzey Atlantik Antlaşması'nın imzalanmasıyla örgütün temelleri atıldı.
Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (İng. North Atlantic Treaty Organization, NATO, Fr. Organisation du traité de l'Atlantique nord, OTAN) barışın korunmasını ve özgürlüklerin savunulmasını siyasi dayanışma yoluyla sağlayan ve üyelerine yönelik her türlü saldırı biçimlerinin bertaraf edilmesini, gerektiğinde ise askeri güç kullanılmasını öngören bağımsız devletlerin askeri ittifakıdır.
Günümüzde 32 üyesi bulunan NATO'nun merkezi Belçika'nın başkenti Brüksel'de yer alırken, Müttefik Kuvvetler Operasyon Komutanlığı'nın karargahı Mons kenti yakınlarındadır. Üye ülkelerin toplam askeri harcamaları, dünya genelindeki savunma harcamalarının yüzde 70'inden fazlasını oluşturmaktadır. NATO üyeleri, savunmaya Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın en az yüzde 2'sini ayırmayı taahhüt etmektedir.
Kuzey Atlantik İttifakı'nın örgüte üye ülkelerin silahlı saldırıya maruz kalan herhangi bir üye ülkeye yardım etmesini gerektiren 5. maddesi NATO tarihinde ilk ve şimdiye kadar son kez 2001'deki 11 Eylül saldırılarının ardından uygulandı.
Örgütün son genişlemesi ise 2024 yılında gerçekleşti. Nitekim 2022 yılında Finlandiya ve İsveç NATO'ya üye olmak için başvurdu. Türkiye, PKK, YPG ve FETÖ'ye destek verdiklerini gerekçe göstererek onların başvurularını resmi olarak bloke etti. 28 Haziran 2022'de NATO'nun Madrid Zirvesi'nde Finlandiya ve İsveç, Türkiye'nin güvenlik sorunlarını çözmek için Türkiye ile üçlü mutabakat muhtırası imzaladılar. Aynı gün Türkiye, Finlandiya ve İsveç'in üyelik tekliflerini desteklemeyi kabul etti. 5 Temmuz 2022'de NATO, 30 üye devletle birlikte Finlandiya ve İsveç'in üyelik protokollerini imzaladı. 4 Nisan 2023'te Finlandiya NATO'nun 31., 7 Mart 2024'te ise İsveç 32. üyesi oldu.
Azerbaycan ile NATO arasındaki ilişkiler de üst düzeydedir. Azerbaycan ile NATO arasında kapsamlı işbirliğinin temeli Haydar Aliyev'in 4 Mayıs 1994 tarihinde Barış İçin Ortaklık (BİO) Çerçeve Belgesi'ni imzalamasıyla atıldı.
Azerbaycan Cumhuriyeti'nin NATO ile ortaklığı onun Avrupa-Atlantik yapılarına entegrasyon amacına hizmet ediyor. Ortaklıkta temel yönelimler siyasi diyalog, barışı destekleme operasyonlarına katılım ve ağırlıklı olarak savunma konularına odaklanan geniş kapsamlı meseleler üzerinde pratik iş birliğinden oluşuyor.
Azerbaycan-NATO ortaklığı bireysel esaslarla kuruldu. Aynı zamanda Azerbaycan, Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi'nin çalışmalarına da aktif olarak katılıyor. Azerbaycan'ın Ulusal Güvenlik Konsepti, "NATO devletlerinin kuvvetleriyle karşılıklı uyumlu askeri harekat güçlerinin oluşturulması, krizlerin giderilmesi amacıyla ilgili uluslararası örgütlerin mandatı temelinde yürütülen barış gücü müdahale operasyonlarına katılmak"ın Azerbaycan Cumhuriyeti'nin savunma politikasının temel yönelimlerinden biri olduğunu beyan etmektedir.
Oxu.Az NATO hakkında 10 ilginç gerçeği sunuyor:
Tek istisna: 75 yıllık tarihte "Saldırı hepimize yapılmıştır" maddesi (5. madde) yalnızca bir kez devreye girmiştir: 11 Eylül terör saldırısında ABD'yi korumak için.
Ordusuz üye: İzlanda NATO'nun kurucu üyelerindendir, ancak ülkenin hala ordusu yoktur. Onu diğer müttefikler sırayla korumaktadır.
SSCB'nin "kapıdan geri çevrilmesi": 1954 yılında SSCB NATO'ya üye olmak için başvurmuş, ancak ret cevabı almıştır.
43 yıllık küskünlük: Fransa 1966 yılında NATO'nun askeri yapısından ayrılmış ve ancak 2009 yılında geri dönmüştür.
Resmi diller: İttifakta onlarca farklı millet olmasına rağmen yalnızca iki resmi dil vardır: İngilizce ve Fransızca.
%2 kuralı: Her bir üye ülke bütçesinin (GSYİH) en az yüzde 2'sini askeri alana harcamaya söz vermiştir.
En büyük genişleme: 2004 yılında NATO bir seferde yedi ülkeyi üye kabul ederek en büyük genişlemesini gerçekleştirmiştir.
Sınır şartı: NATO'nun 10. maddesine göre örgüte yeni üyelik yalnızca Avrupa devletlerine açıktır.
En büyük "müşteri": İttifakın askeri harcamalarının yaklaşık %70'i tek başına ABD'nin payına düşmektedir.
Dev karargah: Brüksel'deki karargah binası o kadar büyüktür ki orada her gün 4.000'den fazla kişi çalışmaktadır.
