Ermenistan'ın Azerbaycan'a karşı yürüttüğü askeri saldırı sonucunda barış ve insanlığa karşı suçlar, savaş suçları, ayrıca işgalci savaşın hazırlanması ve yürütülmesi, soykırım, insansıl hukukun şartlarını ve kurallarını ihlal etme, bununla birlikte terör, terörün finansmanı, iktidarı zorla ele geçirme, zorla elde tutma ve diğer çok sayıda suç işlemekle suçlanan Ermenistan Cumhuriyeti vatandaşları Arayik Harutyunyan, Arkadi Gukasyan, Bako Saakyan, Davit İşhanyan, David Babayan, Levon Mnatsakanyan ve diğerleri hakkında açılmış ceza davalarına ilişkin açık mahkeme duruşması 3 Kasım'da devam ettirildi.
Oxu.Az'ın AZƏRTAC'dan aktardığı habere göre, Bakü Askeri Mahkemesi'nde Hakim Zeynal Ağayev'in başkanlığında, hakimler Cemal Ramazanov ve Anar Rzayev'in (Yedek Hakim Günel Samedova) katılımıyla gerçekleştirilen duruşmada sanıkların her biri, anladıkları dilde birer tercümanla ve savunmalarını yapabilmeleri için avukatlarla temin edildi.
Duruşmada sanıklar, onların avukatları, bazı mağdurlar, mağdurların yasal varisleri ve temsilcileri ile İddia Makamı savcıları hazır bulundu.
Mahkemede İddia Makamı savcılarına söz verildi. Hatırlanacağı üzere, bir önceki duruşmada taraflar, mahkeme soruşturmasının tamamlanmasına itiraz etmediklerini, sunulan ve incelenen delillerin yeterli olduğunu beyan etmişlerdi. İddia Makamı savcıları ise, savcılık mütalaasını hazırlamak için 3 Kasım'a kadar süre verilmesini rica etmişlerdi.
Başsavcı Büyük Yardımcısı Vüsal Aliyev, konuşmasında bir yıla yakın sürede yaklaşık 100 duruşmanın yapıldığını, 500 saatten fazla süren oturumlarda belgelerin ve delillerin incelendiğini belirtti.
İddia Makamı Savcısı daha sonra şöyle dedi: "Sanıklar, mağdurlar ve tanıklar dinlendi. Ön soruşturma sırasında toplanan ve ayrıca savunma tarafınca sunulan deliller mahkeme oturumlarında tek tek incelendi. İddia Makamı olarak değerlendiriyoruz ki, mevcut davada sanıkların 1988 yılından itibaren işledikleri çok sayıda suç eylemine ilişkin suçlulukları sunulan delillerle teyit edildi."
Ayrıca, Savcı mütalaasında sanıklara yöneltilen suçlamaların bir kez daha gözden geçirileceğini belirtti. Ermenistan devleti ve onun oluşturduğu suç örgütü tarafından işlenen suçlar, bu suçların işlenmesine karıştıkları yönünde sanıkları teyit eden kanıtlar yeniden analiz edilerek değerlendirilecektir.
Vüsal Aliyev, mevcut mahkeme önündeki sanıkların belirtilen çok sayıda suçun işlenmesinde yer alan kişilerden yalnızca bir kısmı olduğunu kaydetti.
Sanıkların genel olarak 15 bölüme ayrıldığı, Ermenistan devleti ve onun oluşturduğu suç örgütü tarafından 1988 yılından 2023 yılı 20 Eylül tarihine kadar işlenen suçlar kapsamında, faaliyet dönemlerine uygun şekilde doğrudan veya dolaylı biçimde suçlara katılmakla itham edilmekte oldukları belirtildi.
Vüsal Aliyev, ayrıca İddia Makamı mütalaasının 6 bölümden oluştuğunu bildirdi.
İlk olarak, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin egemen topraklarının işgalini içeren suç niyetinin doğuşunu ve suç örgütünün ilk aşamada oluştuğunu kanıtlayan deliller açıklandı.
İddia Makamı Savcısı, suç örgütünün hukuki tanımını açıkladı, ardından suç örgütünün oluşumunu kanıtlayan belgeleri ve delilleri mahkemede sundu.
Mahkemede incelenen diğer belgeler de, suç örgütü liderlerinin asıl amacının ne pahasına olursa olsun Azerbaycan'ın ayrılmaz parçası olan Karabağ bölgesini Azerbaycan'dan koparıp işgal etmek olduğunu onaylandı.
İddia makamı ayrıca suç örgütünün kuruluş temellerinin ideolojik ve tarihsel sürekliliğini de vurguladı.
Ermenistan'ın askeri-siyasi yönetiminde görev yapan kişiler, o dönemin suç ideolojilerinin propagandacıları, teşvikçileri ve ideologları olan Zori Hayki Balayan, Silva Barunakovna Kaputikyan, İgor Maratoviç Muradyan, Vazgen Mikaeli Manukyan, Arkadi Manveli Manuçarov, Arkadi Arşaviroviç Gukasyan, Levon Grantoviç Melik-Şahnazaryan, Robert Sedraki Koçaryan, Serj Azati Sarkisyan, Samvel Andraniki Babayan, Jirayr Simonoviç Sefilyan, Vitali Mikaeli Balasanyan, Arkadi Muradoviç Karapetyan, Georgi Mikaeli Petrosyan ve diğerleri ile SSCB yönetiminde çeşitli görevlerde yer alan Ermeni veya Ermeni yanlısı şahıslar, suç amaçlı eylemleri gerçekleştirmek üzere belirli bir rol paylaşımına dayalı tam teşeküllü suç grupları ve bunların birliği, yani suç örgütü kurarak açık biçimde faaliyet göstermeye başladılar.
Bu kişiler, Ermenistan toplumunda Azerbaycan halkına karşı milli ve etnik nefret ve düşmanlığa dayanan ve "Miatsum" ("Birleşme") olarak adlandırılan teşkilat etrafında birleştiler.
Daha sonra, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin egemen topraklarının işgali, işgal sürecinde işlenen soykırım ve sivil halkın imhası, terör ve diğer suçları belgeleyen kanıtlar da mahkemeye sunuldu.
Ermenistan'ın Azerbaycan'a karşı yürüttüğü silahlı çatışmanın uluslararası hukuk bakımından savaş gibi nitelendirilmeli olduğu ifade edildi.
Ermenistan'ın askeri saldırısı sonucunda Azerbaycan'ın egemen toprakları uzun süre işgal altında kaldı. İşgalin planlı biçimde yürütülmesi ve sürdürülmesi, Ermenistan devletinin resmi kurumları, silahlı kuvvetleri ve gayriresmi silahlı birliklerinin tek bir stratejik plan ve komuta altında hareket ettiğini göstermektedir. Bu durum, Ermenistan'ın siyasi-ideolojik çevresinde uzun yıllar boyunca şekillendirilen ve "Büyük Ermenistan" konseptiyle gerekçelendirilen yayılmacı ideolojinin yansımasıdır.
İşgalci savaşın sonucunda 1988-1994 yılları arasında Azerbaycan Cumhuriyeti'nin 12 şehri, 18 kasabası ve 895 köyü olmak üzere toplam 925 yerleşim birimi işgal edildiği belirtildi.
Savcı, Hankendi şehri ile Kerkicahan kasabasının işgali, Hocalı rayonunun işgali ve Hocalı soykırımı, helikopterle silah taşınması, Meşeli katliamı ve diğer olaylarla ilgili bölümleri de konuşmasında dikkate sundu.
İddia Makamı mütalaasının devamını Başsavcılık İddia Makamı Dairesi'nde Şube Müdürü Nesir Bayramov sürdürdü. O, Şuşa şehrinin işgali, Malıbeyli ve Kuşçular köylerinin halkının kısmen imha edilmesi, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne bağlı Kerki köyünün işgali, Gazah ilçesine bağlı Bağanis Ayrım, Aşağı Eskipara, Yuxarı Eskipara, Heyrimli, Berhudarlı, Sofulu, Gızılhacılı köylerinin işgali ve bazı köylerin halkının kısmen imha edilmesiyle ilgili bölümleri sundu.
Belirtilmiştir ki, saldırı planına göre 8 Mayıs 1992 tarihinde Arkadi Ter-Tadevosyan'ın Ermenistan'dan aldığı talimat ve emirler doğrultusunda Şuşa şehrine kuzeybatı, kuzey, kuzeydoğu ve doğu yönlerinden olmak üzere dört koldan hilal şeklinde bir saldırı düzenlendi ve şehir işgal edildi.
İddia Makamı Savcısı Fuad Musayev, Ermenistan'ın yürüttüğü işgalci savaş sürecinde Kelbecer, Terter ilçesininbazı köyleri, Ağdam, Füzuli, Cebrayıl, Zengilan ve Gubadlı ilçelerinin işgali, Ağdaban ve Comerd köylerinde, ayrıca Kelbecer-Laçın Otoyolu üzerindeki stratejik öneme sahip "Tünel" mevzilerinin ele geçirilmesi, Başlıbel köyü halkının imhası ve 2016 Nisan Muharebeleri ile ilgili bölümleri duruşmaya katılanların dikkatine sundu.
Belirtmiştir ki, sanıklar bağımsız Azerbaycan devletine karşı Ermenistan tarafından yürütülen saldırgan savaşın ve işgal politikasının "kahramanları" olarak sunulmuş olsalar da, gerçekte uluslararası hukuk açısından savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar işlemiş şahıslardır.
Daha sonra Savcı, sanıkların Azerbaycan'ın egemen topraklarının işgalinde yer almalarına ilişkin bazı hususları belirtti.
İddia Makamı Savcısı Terane Memmedova, Temmuz 2020'de Ermenistan silahlı kuvvetlerinin Tovuz'a saldırısı (Tovuz çatışmaları) ile 44 günlük savaş sırasında Ermenistan'ın Azerbaycan'ın Gence, Mingeçevir, Berde, Terter gibi şehir ve ilçelerini bombalaması, sivil ölümleri, konutların ve altyapının tahrip edilmesiyle ilgili bölümleri dikkate sundu.
İddia Makamı Savcısı Vüsal Abdullayev, işgal amaçlı savaş sırasında işlenen zorla kaybetme, esir ve rehinelerin işkenceye maruz kalması, toprakların mayınlanması, mayın patlamaları yoluyla saldırının sürdürülmesi, terör suçları ve paralı savaşçılardan yararlanılmasıyla ilgili bölümleri okudu.
Ayrıca işgalin devamı olarak işgal altındaki bölgelerde yasa dışı iskan, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin işgal edilmiş egemen topraklarında iktidarın zorla ele geçirilmesi, yasa dışı yönetim rejiminin uygulanması, Azerbaycan'ın askeri cephaneliğine zarar verilmesi, silah, mühimmat, askeri araç ve ekipmanların işgal altındaki bölgelere taşınması ve konuşlandırılması, ülke ekonomisine kasten zarar verilmesi ve işgal bölgelerinde terörün finansmanı ile ilgili kısımlar da açıklandı.
İddia Makamı konuşması sırasında mahkeme salonundaki ekranlarda ilgili fotoğraflar, haritalar ve sayısal veriler gösterildi.
Duruşma 6 Kasım'da devam edecek.
Belirtmek gerekir ki, Ermenistan devletinin, onun devlet kurumlarının, görevli şahıslarının, askeri güçlerinin ve yasadışı silahlı birliklerinin doğrudan yönetimi ve katılımı, sözlü ve yazılı şekilde verdikleri emir, talimat ve yönlendirmeler, maddi, teknik ve personel desteği, merkezî şekilde yürütülen idaresi ve sıkı denetimi temelinde - ayrıca iç ve uluslararası hukuk kurallarına aykırı biçimde, Azerbaycan"a askeri saldırı gerçekleştirmek amacıyla kurulmuş yapılar çerçevesinde - Robert Sedraki Koçaryan, Serj Azati Sarkisyan, Vazgen Mikaeli Manukyan, Vazgen Zaveni Sarkisyan, Samvel Andraniki Babayan, Vitali Mikaeli Balasanyan, Zori Hayki Balayan, Seyran Muşegi Ohanyan, Arşavir Surenoviç Garamyan, Monte Charles Melkonyan ve diğerlerinin liderliği ile doğrudan ve dolaylı katılımları sonucunda, Ermenistan devleti ve ismi geçen suç örgütü tarafından yürütülen işgalci savaş sırasında işlenmiş çok sayıda suç olayına ilişkin ceza davasında 15 sanık hakkında ithamlar ileri sürüldü.
Söz konusu şahıslar- Harutyunyan Arayik Vladimiri, Gukasyan Arkadi Arşaviri, Sahakyan Bako Sahaki, İşhanyan Davit Rubeni, Manukyan David Azatini, Babayan David Klimi, Mnatsakanyan Levon Henrikovich, Beglaryan Vasili Ivani, Gazaryan Erik Roberti, Allahverdiyan Davit Nelsoni, Stepanyan Gurgen Homeri, Balayan Levon Romiki, Babayan Madat Arakelovich, Martirosyan Garik Grigori, Paşayan Melikset Vladimiri isimli kişiler, 100. madde ( işgalci savaşı planlamak, hazırlamak, başlatmak ve yürütmek), 102. madde (uluslararası koruma altındaki kişilere veya örgütlere saldırmak), 103. madde (soykırım), 105. madde (nüfusun imhası), 106. madde (kölelik), 107. madde (nüfusun sürgünü veya zorla nakli), 109. madde (zulüm), 110. madde (zorla kaybetme) uyarınca suçlanıyorlar. (kişi), Azerbaycan Cumhuriyeti Ceza Kanunu'nun 112. maddesi. (uluslararası hukuka aykırı olarak hürriyetten yoksun bırakma), 113 (işkence), 114 (paralı askerlik), 115 (savaş yasa ve geleneklerinin ihlali), 116 (silahlı çatışma sırasında uluslararası insancıl hukukun ihlali), 118 (askeri soygun), 120 (kasıtlı adam öldürme), 192 (yasadışı girişimcilik), 214 (terörizm), 214-1 (terörizmin finansmanı), 218 (suç örgütü (örgüt) kurma), 228 (silah, bunların parçaları, mühimmat, patlayıcı madde ve cihazların yasadışı edinimi, nakli, satışı, depolanması, taşınması ve nakli), 270-1 (havacılık güvenliğini tehdit eden eylemler), 277 (bir devlet görevlisini veya kamu kişisini öldürme), 278 (iktidarın zorla ele geçirilmesi ve 279 (kanunla düzenlenmeyen silahlı oluşumlar ve gruplar kurma) ve diğer maddelerden yargılanıyorlar.
Ermenistan Cumhuriyeti vatandaşlarına karşı açılan ceza davasının duruşması 3 Kasım'da Bakü Askeri Mahkemesi'nde devam ediyor.
Oxu.Az'ın haberine göre, İddia Makamı savcılarına mütalaalarını mahkemede sunmaları için söz verildi.
Başsavcı Büyük Yardımcısı Vüsal Aliyev, yaklaşık bir yıl boyunca yaklaşık 100 duruşma yapıldığını, belge ve delillerin 500 saatten fazla incelendiğini söyledi. İddia Makamı Savcısı daha sonra şunları söyledi:
"Sanıklar, mağdurlar ve tanıklar sorgulandı. Ön soruşturmada toplanan ve savunma tarafından sunulan deliller, duruşmalar sırasında tek tek incelendi. Savcılık olarak, 1988 yılından bu yana işlenen çok sayıda suçtan dolayı mevcut yargılamada sanığın suçluluğunun sunulan deliller temelinde teyit edildiğine inanıyoruz."
Sanıklara yöneltilen suçlamaların tekrar inceleneceği belirtildi.
Ermenistan devleti ve oluşturduğu suç örgütü tarafından işlenen suçlar ile sanıkların bu suçları işlemedeki rolünü doğrulayan deliller yeniden incelenecek ve değerlendirilecektir.
İddia Makamı Savcısı, şu anda mahkemede bulunan sanıkların, bahsi geçen çok sayıda suçun işlenmesinde rol oynayan kişilerin yalnızca bir kısmı olduğunu belirtti.
Sanıkların genel olarak, faaliyetlerini kapsadıkları dönemlere göre şartlı olarak 15 bölüme ayrılan, Ermenistan devleti ve oluşturduğu suç örgütü tarafından 1988 ile 20 Eylül 2023 tarihleri arasında işlenen suçlara doğrudan veya dolaylı olarak katılmakla suçlandıkları kaydedildi.
Vüsal Aliyev, iddia mütalaasının 6 bölümden oluştuğunu belirtti.
İlk olarak, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin egemen topraklarının işgalini de içeren suç kastının ortaya çıktığını ve ilk aşamada suç örgütünün kurulduğunu doğrulayan deliller açıklandı.
Belirtmek gerekir ki, Ermenistan'ın askeri saldırısı sonucunda barışa ve insanlığa karşı suçlar, savaş suçları, işgal amaçlı savaşı hazırlama ve yürütme, soykırım, savaş kanun ve kurallarının ihlali, terörizm, terörizmin finansmanı, iktidarın zorla ele geçirilmesi, iktidarın zorla tutulması ve diğer çok sayıda cinayet işlemekle suçlanan Ermenistan Cumhuriyeti vatandaşlarının yargılanması devam etmektedir.
