İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Afet Yönetimi Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ömer Ekmekcioğlu, İstanbul'daki ilçelerin sel riskini yapay zeka teknolojisi aracılığıyla tespit ettiklerini açıkladı. Elde edilen sonuçlara göre en yüksek risk taşıyan ilçeler Fatih, Gaziosmanpaşa, Bağcılar, Güngören ve Beyoğlu olarak sıralandı.
İklim değişikliğinin etkisiyle son dönemde hem sıklığı hem de şiddeti artan sel olayları, yoğun kentsel yapılaşmayla bir araya geldiğinde ciddi tehditler oluşturuyor. Kentlerdeki yetersiz drenaj altyapısı ve aşırı betonlaşma, yağışların taşkınlara dönüşmesine neden olan başlıca etkenler arasında yer alıyor.
İTÜ ile Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM) ortaklaşa yürüttüğü "İstanbul'un ilçe bazlı sel risk haritalandırması" adlı projede, kentin tüm ilçelerindeki sel riskleri Türkiye'de ilk defa yapay zeka tabanlı bir karar destek algoritmasıyla analiz edildi. Değerlendirmede tehlike, maruziyet ve kırılganlık bileşenleri bir arada ele alındı.
Araştırmanın bulgularına göre sel riskinin en yüksek olduğu ilçeler Fatih, Gaziosmanpaşa, Bağcılar, Güngören ve Beyoğlu; en düşük olduğu ilçeler ise Adalar, Şile, Silivri, Sarıyer ve Çekmeköy olarak tespit edildi.
Projenin yürütücülüğünü üstlenen Doç. Dr. Ekmekcioğlu, iklim değişikliği ve kentleşme baskısının şiddetli yağışlara bağlı sel vakalarını artırması sebebiyle çalışmayı Türkiye'nin en kalabalık kenti olan İstanbul'da hayata geçirdiklerini ifade etti.
Çalışmada riski yükselten faktörlerin yanı sıra bölgelerin uyum kapasitesi gibi riski düşürücü unsurların da göz önüne alındığını belirten Ekmekcioğlu, "Tehlike boyutunda yaklaşık 15 ayrı göstergeyi, risk boyutunda ise kırılganlık ve maruziyet kapsamında toplamda yaklaşık 20 göstergeyi ilçe düzeyinde tanımladık. Her göstergeye ait verileri derleyerek analiz ettik ve İstanbul genelinde sel riskinin mekansal olarak nasıl dağıldığını belirlemiş olduk." şeklinde konuştu.
Avrupa Yakası'nda sel tehlikesi daha belirgin
Ekmekcioğlu, Avrupa Yakası'nda Silivri, Çatalca ve Sarıyer'in bazı kesimlerinde, Anadolu Yakası'nda ise Şile'de sel riskinin nispeten daha düşük seviyede kaldığını belirtti.
Riskin en kritik bileşeninin insan varlığı, bunun sonucu olarak da nüfus yoğunluğu ve yapılaşma düzeyi olduğunu vurgulayan Ekmekcioğlu, şu değerlendirmelerde bulundu:
"İstanbul'un bilhassa merkez kuşağına, yani nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu Esenler, Güngören, Bağcılar gibi ilçelere baktığımızda buralarda sel riskinin belirgin biçimde fazla olduğunu görebiliyoruz. Geçmişte yaşanan kronik sel baskınları da bu tespitimizi doğruluyor. Fatih de bunun açık bir örneğidir. Avrupa Yakası'nda bu ilçeler öne çıkıyor. Anadolu Yakası'na baktığımızda ise Üsküdar, Ümraniye, Ataşehir ve Kadıköy gibi ilçelerde sel riskinin bu yakanın geneline kıyasla yüksek olduğunu söyleyebiliriz. Ancak Avrupa Yakası'ndaki ilçelerle karşılaştırıldığında Anadolu Yakası'nda riskin bir miktar daha düşük düzeyde seyrettiğini gözlemliyoruz."
Yüksek risk taşıyan bölgelerin İstanbul nüfusunun önemli bir kesimini barındırdığına dikkat çeken Ekmekcioğlu, "İstanbul için gerçekleştirdiğimiz tehlike analizlerinde şunu tespit ettik: İstanbul'un yüzölçümü bakımından yaklaşık yüzde 10'luk bir bölümü yüksek tehlike, yüzde 10'luk bir bölümü orta tehlike, yüzde 80'lik geniş bir bölümü ise düşük ve çok düşük olarak tanımlayabileceğimiz kategorilerde sel tehlikesiyle karşı karşıya. Fakat özellikle vurgulanması gereken nokta, yüksek tehlike altında olan yüzde 10'luk alanın çok yoğun bir nüfusu bünyesinde barındırması. Bu bölgelerde nüfus yoğunluğu sel riskini belirgin şekilde yükseltiyor." diye konuştu.
"Yapay zeka algoritmasıyla tehlike modellemesi oluşturduk"
Ekmekcioğlu, doğal alanların daralıp geçirimsiz yüzeylerin baskın hale geldiği kentsel bölgelerde yağmur suyunun hızla akışa geçerek göllenmeye, sele ve su baskınlarına neden olduğunu, bu sorunun kökeninde temelde şehirleşmenin yattığını dile getirdi.
Tehlike analizlerinde yapay zekadan yararlanmalarını çalışmanın özgün ve yenilikçi boyutu olarak değerlendiren Ekmekcioğlu, "Geçmişte yaşanan sel olaylarından öğrenen, bu olayları tetikleyen faktörleri de bünyesinde barındıran bir öğrenme süreci geliştirdik. Geçmiş sel vakaları ile çevresel koşullar arasındaki ilişkileri analiz ederek gelecekte sel oluşma potansiyeli taşıyan alanları da öngörebilen bir yapay zeka algoritması tasarladık. Bu algoritma aracılığıyla tehlike modellemesini gerçekleştirdik ve bu modelleme tüm risk değerlendirme sürecinin temelini oluşturdu." ifadelerini kullandı.
Doç. Dr. Ekmekcioğlu, tehlike modellemesinde bölgelerin topografya, eğim, drenaj ağı gibi fiziksel özellikleri ile hidrolojik, meteorolojik ve jeomorfolojik verilerini geçmiş sel olaylarıyla ilişkilendirerek yapay zeka yardımıyla yüzde 90 ile 95 arasında doğruluk oranına ulaştıklarını kaydetti.
Ömer Ekmekcioğlu, sel riskinin azaltılması için şu önerilerde bulundu:
"İstanbul gibi yoğun yapılaşmaya sahip bir metropolde doğa temelli çözümlerin uygulanmasını öneriyoruz. Yağmur suyu hasadı, yağmur bahçeleri ve geçirimli zemin uygulamaları gibi doğadan ilham alan yaklaşımlar bu kapsamda ön plana çıkıyor. Özellikle bina çatılarında yağmur suyunun toplanması, hem suyun geri kazanımı açısından alternatif bir kullanım alanı oluşturmakta hem de yağmur suyunu hızla akışa geçiren çatılarda suyun tutularak yağışın akışa dönüşme sürecinin yavaşlatılmasını sağlamaktadır. Bu uygulamalar İstanbul'da sel tehlikesine karşı mücadelede hayata geçirilmesi gereken önemli adımlar olarak karşımıza çıkıyor."
İLÇELERE GÖRE SEL RİSKİ VERİLERİ
Ekmekcioğlu'nun paylaştığı verilere göre, ilçelerin sel riski sıralaması ve risk puanları aşağıdaki gibidir:
Sıralama İlçeler Risk Puanı
1 Fatih 0,7750
2 Gaziosmanpaşa 0,7505
3 Bağcılar 0,7340
4 Güngören 0,7305
5 Beyoğlu 0,7211
6 Bahçelievler 0,7109
7 Bayrampaşa 0,7093
8 Zeytinburnu 0,6812
9 Esenler 0,6616
10 Kağıthane 0,6516
11 Şişli 0,6392
12 Esenyurt 0,6142
13 Küçükçekmece 0,5816
14 Kadıköy 0,5615
15 Ataşehir 0,5366
16 Ümraniye 0,5339
17 Üsküdar 0,5297
18 Bakırköy 0,4818
19 Sultanbeyli 0,4576
20 Sultangazi 0,4542
21 Kartal 0,4478
22 Beşiktaş 0,4301
23 Avcılar 0,4090
24 Beylikdüzü 0,3983
25 Sancaktepe 0,3941
26 Maltepe 0,3803
27 Pendik 0,2895
28 Başakşehir 0,2880
29 Arnavutköy 0,2877
30 Tuzla 0,2865
31 Büyükçekmece 0,2821
32 Eyüpsultan 0,2685
33 Çatalca 0,2371
34 Beykoz 0,2338
35 Çekmeköy 0,2212
36 Sarıyer 0,1880
37 Silivri 0,1831
38 Şile 0,1377
39 Adalar 0,1376
AA
