Son illərdə kibertəhlükəsizlik məsələsi xüsusilə aktuallaşıb, çünki hakerlər bütün dünyada aktivləşib, hər dəfə smartfonunuza daxil olmaq üçün yeni yollar tapırlar. Biz “Apple” cihazlarının nümunəsindən istifadə edərək məlumatlarınızı qorumaq üçün üç məsləhət verəcəyik.
Hamımız linklərə klikləməmək, şəxsi məlumatları heç kimə açıqlamamaq, mürəkkəb və orijinal parollar hazırlamaq və onları şübhəli saytlara daxil etməmək və s. kimi tövsiyələrlə bağlı standart kibertəhlükəsizlik təlimatlarını yaxşı bilirik. Bu yazıda təcavüzkarların istifadə edə biləcəyi daha az aşkar yollara baxacaq və onlara qarşı necə mübarizə aparacağınızı sizə xəbər verəcəyik.
Yenilənmələrə laqeyd yanaşmayın
Təhlükəsizliklə bağlı danışarkən yenilənmələr verilə biləcək ilk və əsas məsləhətlərdən biridir. Çox vaxt istifadəçilər smartfonlarını yeniləməkdə çox tənbəl olurlar. Yenidən yükləmək, yenilənmənin quraşdırılmasını gözləmək lazımdır və bu zaman cihazdan istifadə etmək mümkün olmur. Bununla belə, yeniliklər adətən hücumçuların məlum zəifliklərə girişinin qarşısını alan və bununla da məxfiliyinizi və fayllarınızı qorumağa kömək edən təhlükəsizlik düzəlişləri gətirir.
Bu cür yenilənmələr adətən əməliyyat sisteminin hər bir sonrakı versiyasının buraxılması ilə hər il çıxır, lakin il ərzində bir neçə planlaşdırılmış və ya təcili yenilənmələr də mümkündür. Biz onları ciddi qəbul etməyi tövsiyə edirik.
Məsələn, “iPhone” üçün “Apple”ın əsas əməliyyat sistemi iOS 16-nın yeni versiyası məlumatlarınızın yanlış əllərə keçməməsini təmin edən yeni məxfilik parametrləri gətirib.
İzləməni bloklayın
İnternet səxavətli izləyicilərlə “doldurulur”. Siçan kliklərinizin hər biri, ekrana barmaq vurmağınız və ya şəxsi mesajda yazılmış bir söz belə sözün əsl mənasında sizə qarşı istifadə edilə bilər. Böyük internet şirkətləri (sosial şəbəkələr, axtarış sistemləri və s.) öz istifadəçilərinin məlumatlarını alver edirlər və bu onların ən böyük gəlir mənbəyidir. Üstəlik, onların ötürdükləri məlumatlar çox vaxt anonimləşdirilmir.
Bəzi şirkətlər bu istiqamətdə addımlar atsalar da, bunun qarşısını almaq çətindir. “Apple” 2021-ci ildə yeni məxfilik qaydalarını tətbiq etməklə, bəlkə də ən yaxşı nəticələrə nail oldu. İOS 14.5 və iPadOS 14.5-dən başlayaraq o, üçüncü tərəf proqramlarının defolt olaraq istifadəçi fəaliyyətini izləməsini blokladı və tərtibatçılardan məlumat toplamaq üçün icazə tələb etmələrini şərt qoydu.
Məxfilikdəki dəyişikliklər tez bir zamanda öz bəhrəsini verdi. Bir çox istifadəçi məlumatları internet korporasiyaları ilə bölüşmək istəmirdi, bu da şirkətlərin reklamları auditoriyaya yönəltməsini və bu reklamların nə dərəcədə yaxşı performans göstərdiyi barədə məlumat almasını çətinləşdirirdi. Bütün bunlar bəzi populyar xidmətlərin gəlirlərinin azalmasına səbəb oldu.
Siz, həmçinin “Apple” proqramlarında maraq əsaslı reklamdan imtina edə bilərsiniz. Nəzərə alın ki, cihazınızı ən son ƏS versiyalarından birinə yeniləmisinizsə, tətbiqdaxili reklam izləmə defolt olaraq deaktiv edilməlidir, lakin hər ehtimala qarşı yoxlamaq zərər verməz. Parametrləri açın – “Məxfilik” – “İzləmə” və keçidin aktiv olmadığını yoxlayın.
Üstəlik, hətta “Apple”ın özü tərəfindən də statistik məlumatların toplanmasının qarşısını ala bilərsiniz. Bunu etmək üçün Məxfilik parametrlərinizə keçin və Analitika və Təkmilləşdirmələr menyusunu seçin. Smartfonunuzun qəza hesabatlarını, “iCloud” problemlərini, Siri qeydlərini və ya daha çox müxtəlif məlumatları əhatə edən digər analitikləri paylaşmasının qarşısını almaq üçün burada “iPhone” Analitika paylaşımını söndürün.
Eyni məxfilik menyusunda siz poçtunuzu da qoruya bilərsiniz. “Poçt Fəaliyyətinin Qorunması” bölməsində siz göndərənə e-poçtunu açdığınızı, təxmini yerini göstərdiyinizi və ya hətta IP ünvanını açıqladığınızı deyə bilən izləmə texnologiyasını bloklaya bilərsiniz.
Bu gün rəqiblərin bu cür analoq smartfonu belə olmasa da, “iPhone” şəbəkədə tam məxfiliyə dəyər verənlər üçün ən yaxşı seçim ola bilər.
Qıraq mənbələrdən yüklənən tətbiqlər
Öz məxfiliyinizi təmin etmək üçün sonuncu, lakin ən vacib addım qıraq mənbələrdən proqramların quraşdırılmasıdır. Daha doğrusu, belə bir imkanın olmamasıdır.
Bəzi istifadəçilər dəfələrlə “Apple”dan apk faylları da daxil olmaqla kənar yoxlanılmamış mənbələrdən tətbiqlərin quraşdırılmasına icazə verməsini xahiş ediblər. Bununla belə, şirkət öz mövqeyində sabitdir: bu, istifadəçilərin təhlükəsizliyini təmin etməyə imkan vermir.
Fakt budur ki, “App Store”dakı 1,8 milyondan çox tətbiqin hər birindən ciddi məxfilik qaydalarına əməl etmələri və məlumatlarınızı necə istifadə etdiyi barədə hesabat vermələri tələb olunur. Və istənilən proqram “Apple” mütəxəssisləri tərəfindən diqqətlə yoxlanılır. Əgər o, tələblərə əməl etmirsə, smartfonunuza gedən yol onun üçün sadəcə bağlıdır.
Naməlum mənbədən olan hər bir proqram tamamilə hər hansı kod və gizli funksiyalara malik ola bilər. Onlar məxfi məlumatlarınızın, fayllarınızın ötürülməsinə, parolların oğurlanmasına, mikrofon və kameraların məxfi istifadəsinə, kriptovalyuta mədənçiliyi üçün smartfon resurslarından istifadəyə və s. gətirib çıxara bilər. Buna görə də, təsdiqlənməmiş mənbələrdən heç birini quraşdırmamağı tövsiyə edirik.
Nəticə
Bu sadə qaydalara riayət etməklə öz məlumatlarınız üzərində nəzarəti itirmək riski xeyli azalır. Həm də yadda saxlamaq lazımdır ki, istifadəçi “Apple” dan bir çox kibertəhlükəsizlik məsələləri barədə ümumiyyətlə düşünməyə bilər, çünki şirkətin smartfonları zavoddan optimal məxfilik üçün artıq konfiqurasiya edilib. “Apple” şirkətinin Azərbaycandakı rəsmi partnyorlarının internet səhifələrində bütün “iPhone” modellərinin üstünlüklərini qiymətləndirə bilərsiniz.
