"44 günlük Vətən müharibəsi" teqi üzrə xəbərlər
44 günlük Vətən müharibəsi: tarix, xronologiya və nəticələr
44 günlük Vətən müharibəsi 2020-ci il sentyabrın 27-dən noyabrın 10-dək davam etmiş və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ilə nəticələnmiş hərbi əməliyyatlardır. Bu müharibə otuz ilə yaxın davam edən Ermənistan–Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsində yeni mərhələ açdı və Cənubi Qafqazın siyasi xəritəsini dəyişdi.
Müharibənin başlanmasına gətirən səbəblər
1990-cı illərin əvvəllərində baş vermiş döyüşlər nəticəsində Azərbaycan ərazisinin təxminən 20 faizi işğal altında qalmışdı. Azərbaycan rəsmilərinin bildirdiyinə görə, illər boyu aparılan danışıqlar konkret nəticə vermədi, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri isə icra olunmadı. Vəziyyət 2016-cı ilin Aprel döyüşləri, 2019-cu ilin avqustunda Ermənistanın baş nazirinin Xankəndidəki bəyanatı və 2020-ci ilin iyulunda Tovuz istiqamətində baş vermiş toqquşmalardan sonra daha da gərginləşdi.
Hərbi əməliyyatların gedişi
2020-ci il sentyabrın 27-də cəbhə boyu atışmaların güclənməsinə cavab olaraq Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatına başladı. Sonradan “Dəmir Yumruq” adlandırılan bu əməliyyat qısa zamanda geniş miqyaslı müharibəyə çevrildi. Oktyabr ayında Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan və Qubadlı şəhərləri, Hadrut qəsəbəsi, çoxsaylı kənd və strateji yüksəkliklər azad edildi. Noyabrın 8-də Şuşa şəhərinin azad olunması müharibənin əsas dönüş nöqtələrindən biri oldu. Rəsmi məlumatlara görə, müharibə dövründə 290-dan çox yaşayış məntəqəsi işğaldan azad edildi.
10 noyabr bəyanatı və müharibənin yekunu
2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan Prezidenti, Ermənistanın baş naziri və Rusiya Prezidentinin imzaladığı üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. Sənədə əsasən, sonrakı həftələrdə Ağdam (noyabrın 20-də), Kəlbəcər (noyabrın 25-də) və Laçın (dekabrın 1-də) rayonları Azərbaycana təhvil verildi.
Müharibənin nəticələri və Böyük Qayıdış
Müharibədən sonra azad olunmuş ərazilərdə geniş bərpa və yenidənqurma işləri başladı. 2020-ci il dekabrın 10-da Bakıda Zəfər paradı keçirildi, 2021-ci ilin aprelində isə Hərbi Qənimətlər Parkı açıldı. 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada Azərbaycan və Türkiyə arasında müttəfiqlik haqqında Şuşa Bəyannaməsi imzalandı. Həmin ilin iyulun 7-də iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında fərmanla Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonları yaradıldı. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində həyata keçirilir. Zəngəzur dəhlizi layihəsi isə regionda yeni nəqliyyat və kommunikasiya imkanlarının açılması baxımından gündəmdədir.
Vətən müharibəsinin tarixi əhəmiyyəti
Azərbaycan tərəfi müharibəni beynəlxalq hüquq və BMT qətnamələri əsasında ərazi bütövlüyünün bərpası kimi qiymətləndirir. Hərbi ekspertlər isə çətin dağlıq relyefdə müasir texnologiyaların, xüsusilə pilotsuz uçuş aparatlarının geniş tətbiqini bu müharibənin fərqləndirici cəhəti kimi qeyd edirlər. Bu səbəbdən 44 günlük müharibə hərb elmində “XXI əsrin müharibəsi” adlandırılır. Hər il noyabrın 8-i Azərbaycanda Zəfər Günü kimi qeyd olunur.
