"Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsi" teqi üzrə xəbərlər
Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsi: funksiyaları, tərkibi və səlahiyyətləri
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi konstitusiya nəzarətini həyata keçirən ali məhkəmə orqanıdır. Onun əsas vəzifəsi qanunların və digər normativ hüquqi aktların Konstitusiyaya uyğunluğunu yoxlamaq, insan hüquq və azadlıqlarının konstitusiya səviyyəsində müdafiəsini təmin etməkdir. Məhkəmə Bakı şəhərində yerləşir və digər məhkəmə sistemlərindən müstəqil fəaliyyət göstərir.
Konstitusiya Məhkəməsinin yaranması və hüquqi əsasları
Konstitusiya Məhkəməsinin yaradılması 1995-ci ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Konstitusiyasında nəzərdə tutulub. Məhkəmənin statusu, təşkili və fəaliyyət qaydaları Konstitusiya ilə yanaşı, "Konstitusiya Məhkəməsi haqqında" Konstitusiya Qanunu ilə tənzimlənir. Məhkəmənin fəaliyyəti zamanla təkmilləşdirilib, xüsusilə 2002-ci il referendumundan sonra vətəndaşların müraciət imkanları genişlənib.
Tərkibi və hakimlərin təyinatı
Konstitusiya Məhkəməsi 9 hakimdən ibarətdir. Hakimləri Azərbaycan Prezidentinin təqdimatı ilə Milli Məclis təyin edir. Hakim vəzifəsinə namizəd yüksək hüquq təhsilinə, peşəkar təcrübəyə və yüksək nüfuza malik olmalıdır. Hakimlər təyinatdan sonra müstəqildirlər, yalnız Konstitusiyaya və qanuna tabe olur, siyasi partiyaların üzvü ola bilməzlər.
Məhkəmənin əsas səlahiyyətləri
Konstitusiya Məhkəməsi aşağıdakı məsələlərə baxır:
- qanunların, Prezident fərmanlarının və sərəncamlarının, Milli Məclisin aktlarının, Nazirlər Kabinetinin qərarlarının Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması;
- Konstitusiyanın və qanunların rəsmi şərh edilməsi;
- dövlət orqanları arasında səlahiyyət mübahisələrinin həlli;
- beynəlxalq müqavilələrin Konstitusiyaya uyğunluğunun müəyyən edilməsi;
- Konstitusiyada nəzərdə tutulmuş digər məsələlər.
Kimlər Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət edə bilər?
Müraciət hüququ olan subyektlərə Azərbaycan Prezidenti, Milli Məclis, Nazirlər Kabineti, Ali Məhkəmə, Prokurorluq, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi və İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil (Ombudsman) daxildir. Konstitusiya ilə müəyyən olunmuş hallarda məhkəmələr də müraciət edə bilər.
Fərdi şikayət mexanizmi vətəndaşlar üçün ən vacib imkanlardan biridir. Şəxs hüquqlarının məhkəmə qərarı və ya hüquqi akt nəticəsində pozulduğunu düşünürsə və digər hüquqi vasitələri tükəndiribsə, Konstitusiya Məhkəməsinə şikayət verə bilər. Şikayət qanunla müəyyən edilmiş formada və müddətdə təqdim olunmalıdır.
Qərarların hüquqi qüvvəsi
Konstitusiya Məhkəməsinin qərarları qəti hesab olunur, apellyasiya və kassasiya qaydasında şikayət edilə bilməz. Məhkəmə hər hansı aktı Konstitusiyaya zidd hesab edərsə, həmin akt və ya onun müvafiq norması qüvvədən düşür. Qərarlar bütün dövlət orqanları, hüquqi və fiziki şəxslər üçün məcburidir və rəsmi qaydada dərc edilir.
Nəticə
Konstitusiya Məhkəməsi Azərbaycanın hüquq sistemində qanunçuluğun və konstitusiya nizamının qorunmasında mühüm rol oynayır. Onun qərarları qanunvericiliyin inkişafına təsir göstərir, vətəndaşlara isə hüquqlarını konstitusiya səviyyəsində müdafiə etmək imkanı verir.
