Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğu

Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğu ölkənin prokurorluq sisteminin mühüm tərkib hissəsi olan ixtisaslaşdırılmış orqandır. O, Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində və qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər silahlı birləşmələrdə qanunların icrasına nəzarət edir, cinayət işlərinin istintaqını aparır və dövlət ittihamını müdafiə edir.

Hərbi Prokurorluğun Tarixi və Hüquqi Əsası

Müstəqillik əldə edildikdən sonra SSRİ dövrünün hərbi prokurorluq strukturları ləğv olundu və yeni milli sistem formalaşdırıldı. 21 may 1992-ci ildə müvafiq qərarlarla hərbi prokurorluq orqanlarının yaradılmasına başlanıldı. Hazırda fəaliyyətin hüquqi bazasını 1995-ci il Konstitusiyası, 1999-cu il «Prokurorluq haqqında» Qanun, 2001-ci il «Prokurorluq orqanlarında qulluq keçmə haqqında» Qanun, habelə hərbi xidmət və hərbi qulluqçuların statusu barədə qanunlar təşkil edir.

Bu orqan Baş Prokurorluğa tabe olmaqla vahid mərkəzləşdirilmiş sistemin bir hissəsidir. Hərbi prokuror vəzifəsinə görə Baş prokurorun müavini hesab olunur və Konstitusiyanın 133-cü maddəsinə uyğun təyin edilir.

Fəaliyyət İstiqamətləri və Səlahiyyətlər

Hərbi Prokurorluğun əsas vəzifələrinə aşağıdakılar daxildir:

- Silahlı Qüvvələrdə qanunçuluğun və hərbi nizam-intizamın təmin edilməsi
- Tutulmuş və həbs edilmiş hərbi qulluqçuların saxlanıldığı yerlərdə, intizam hissələrində qanunlara riayət olunmasına nəzarət
- Cinayət işlərinin başlanması, ibtidai istintaqın aparılması və prosesual rəhbərlik
- Dövlət ittihamının məhkəmədə müdafiəsi
- Hərbi hissələrdə cəzaların icrasına nəzarət

Orqan öz vəzifələrini hərbi idarəetmə orqanlarından və komandanlıqdan asılı olmayaraq yerinə yetirir. İşçilər xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən hərbi obyektlərə maneəsiz daxil ola bilərlər. Hərbi prokurorluq orqanlarında qulluq edənlərin hərbi xidmətə çağırışı, ehtiyata və istefaya buraxılması Hərbi prokuror tərəfindən həyata keçirilir.

Struktur və Təşkilati Quruluş

Hərbi Prokurorluğun mərkəzi aparatı bir neçə idarə və şöbədən ibarətdir: İstintaq idarəsi, hərbi prokurorluqlarda istintaqa nəzarət idarəsi, təhqiqata nəzarət idarəsi, dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarə, kriminalistika və digər struktur bölmələr. Kollegiya orqanın əsas qərar qəbul edən orqanı kimi fəaliyyət göstərir.

Ərazi hərbi prokurorluqları Silahlı Qüvvələrin qarnizonlarının yerləşdiyi ərazilərdə təşkil olunur. Bunlara Bakı, Gəncə, Sumqayıt, Lənkəran, Füzuli, Ağdam, Şəmkir, Tərtər, Zaqatala, Qubadlı, Kəlbəcər və digər hərbi prokurorluqlar daxildir. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə də müvafiq strukturlar yaradılmışdır. Naxçıvan Muxtar Respublikasının hərbi prokurorluğu da sistemə daxildir.

Hazırda Azərbaycan Respublikasının Hərbi prokuroru ədliyyə general-mayoru Bəhruz Əhmədovdur. O, 2025-ci ilin may ayından bu vəzifəni tutmaqdadır. Müavinlər və böyük köməkçilər rəhbərliyi dəstəkləyirlər.

Hərbi Prokurorluğun Əhəmiyyəti

Bu orqan Silahlı Qüvvələrdə hüquq qaydasının möhkəmləndirilməsi, cinayətkarlığın profilaktikası və qanunun aliliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Müstəqil fəaliyyəti sayəsində hərbi xidmət sahəsində şəffaflıq və məsuliyyət artırılır. Prokurorluq orqanlarının vahid sistemi çərçivəsində Hərbi Prokurorluq dövlət təhlükəsizliyi və vətəndaşların hüquqlarının qorunmasına töhfə verir.

Beləliklə, Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğu ölkənin müdafiə qabiliyyətinin hüquqi əsaslarını qoruyan, peşəkar və müstəqil fəaliyyət göstərən dövlət orqanıdır.