Baş Prokurorluğun hüquqi statusu və tarixi

Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu ölkənin ali hüquq-mühafizə orqanlarından biri olub, qanunların icrasına nəzarəti, cinayət təqibini və istintaq fəaliyyətinə nəzarəti həyata keçirən dövlət qurumudur. Qurumun statusu Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 133-cü maddəsi, habelə "Prokurorluq haqqında" Qanun ilə müəyyən edilib. Prokurorluq sistemi vahid mərkəzləşdirilmiş struktur əsasında fəaliyyət göstərir və bütün tabe prokurorluqların işinə Baş Prokurorluq rəhbərlik edir.

Struktur və rəhbərlik

Baş Prokurorluğun fəaliyyətinə Baş prokuror rəhbərlik edir. Baş prokuror Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən vəzifəyə təyin və vəzifədən azad olunur. Hazırda bu vəzifəni Kamran Əliyev icra edir – o, 2020-ci ilin may ayında Baş prokuror təyin olunub və 2025-ci ildə yenidən bu vəzifəyə təyinat alıb. Struktura Hərbi Prokurorluq, Naxçıvan Muxtar Respublikası Prokurorluğu, Bakı şəhər prokurorluğu, ərazi və ixtisaslaşdırılmış prokurorluqlar, habelə Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsi daxildir. Qurumda Kollegiya fəaliyyət göstərir ki, bu da mühüm məsələlərin kollektiv müzakirəsini təmin edir.

Əsas fəaliyyət istiqamətləri

Baş Prokurorluğun əsas vəzifələrinə aşağıdakılar aiddir:

- qanunların dəqiq və vahid tətbiqinə nəzarət;
- cinayət işləri üzrə ibtidai istintaq və təhqiqat orqanlarının fəaliyyətinə nəzarət;
- dövlət ittihamının məhkəmələrdə müdafiəsi;
- insan hüquq və azadlıqlarının qorunması istiqamətində tədbirlərin görülməsi;
- inzibati orqanların qanunauyğun fəaliyyətinə nəzarət.

Bundan əlavə, qurum tikinti, şəhərsalma, hərbi xidmət, əmlak leqallaşdırılması kimi müxtəlif sahələrdə qanun pozuntularının qarşısının alınması məqsədilə maarifləndirici seminarlar və təlimlər təşkil edir.

Korrupsiyaya qarşı mübarizə

Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsi qurumun struktur bölmələrindən biri kimi mühüm rol oynayır. Bu idarə korrupsiya xarakterli cinayətlərin araşdırılması, aşkarlanması və qarşısının alınması ilə məşğul olur. Azərbaycan həmçinin Avropa Şurasının Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Aparan Dövlətlər Qrupunun (GRECO) fəaliyyətində iştirak edir, bu da beynəlxalq standartlara uyğunluğu təmin etməyə yönəlib.

Vətəndaşların müraciətləri necə həyata keçirilir

Vətəndaşlar Baş Prokurorluğa yazılı, elektron və ya şəxsi qəbul yolu ilə müraciət edə bilərlər. Müraciətdə ərizəçinin şəxsi məlumatları, problemin mahiyyəti, faktlar və mövcud sübutlar aydın şəkildə göstərilməlidir. Qanunvericiliyə əsasən, əsassız səbəbdən müraciətə cavab verilməməsi və ya gecikdirilməsi inzibati məsuliyyət yaradır. Cavabla razılaşmayan vətəndaşın təkrar müraciət və ya məhkəməyə şikayət hüququ mövcuddur. Bundan əlavə, müraciətin statusunu izləmək üçün elektron kabinetdən istifadə imkanı təqdim olunur.

Beynəlxalq əməkdaşlıq

Baş Prokurorluq beynəlxalq təşkilatlarla, o cümlədən Beynəlxalq Prokurorlar Assosiasiyası ilə sıx əməkdaşlıq edir. Qurumun nümayəndələri xarici dövlətlərin analoji strukturları ilə birgə təlim və seminarlarda iştirak edir, təcrübə mübadiləsi aparır. Bu əməkdaşlıq həm peşəkarlığın artırılmasına, həm də transmilli cinayətkarlığa qarşı effektiv mübarizəyə töhfə verir.

Yekun

Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu ölkənin hüquq sisteminin əsas dayaqlarından biri olaraq qanunçuluğun təmin edilməsində, insan hüquqlarının müdafiəsində və korrupsiyaya qarşı mübarizədə mühüm rol oynayır. Vahid struktur, aydın hüquqi baza və beynəlxalq əməkdaşlıq qurumun fəaliyyətinin əsas prinsiplərini təşkil edir.