"İşsizlik problemi" teqi üzrə xəbərlər
İşsizlik müasir dövrün ən kəskin sosial-iqtisadi problemlərindən biridir. Bu, işləmək istəyən və qabiliyyəti olan insanların müxtəlif səbəblərdən iş tapa bilməməsi deməkdir. 2026-cı ildə problem aktual olaraq qalır: Beynəlxalq Əmək Təşkilatının (BƏT) məlumatına görə qlobal işsizlik səviyyəsi təxminən 5,1–5,4 % təşkil edir, bəzi regionlarda və yaş qruplarında isə 20–30 %-ə çatır.
İşsizliyin əsas növləri
- Friktsion — müvəqqəti, iş axtarışı, yaşayış yerinin dəyişməsi, təhsillə bağlıdır.
- Struktur — işçilərin bacarıqları ilə bazar tələbləri arasındakı uyğunsuzluq (avtomatlaşdırma, robotlaşma, yaşıl iqtisadiyyata keçid).
- Tsiklik — iqtisadi tənəzzül və böhranlarla bağlıdır.
- Mövsümi — turizm, kənd təsərrüfatı, tikinti sahələrində xarakterikdir.
- Gizli / qismən — insanlar qismən işləyir və ya ixtisasından aşağı iş görür.
- Texnoloji — süni intellekt, avtomatlaşdırma və rəqəmsallaşma səbəbindən ən sürətlə artan növdür (2025–2030-cu illərdə).
Qlobal vəziyyət (2026)
- BƏT və Dünya Bankının məlumatına görə dünyada təxminən 190–200 milyon işsiz var.
- Gənclər arasında işsizlik (15–24 yaş) kritikdir: orta hesabla 13–15 %, Afrika və Yaxın Şərqdə 30–50 %.
- Qadınlar və miqrantlar daha çox işsizlik və aşağı maaşlı işlərlə üzləşirlər.
- Əsas artım səbəbləri:
- Süni intellekt və avtomatlaşdırma (Goldman Sachs proqnozuna görə 2025–2030-cu illərdə 300 milyon iş yeri risk altındadır)
- Geosiyasi böhranlar (müharibələr, sanksiyalar)
- Yaşıl iqtisadiyyata keçid (kömür, neft sahələrində iş yerləri azalır, lakin bərpa olunan enerjidə yeni yerlər yaranır)
Azərbaycanda vəziyyət (yanvar 2026)
Dövlət Statistika Komitəsi və BƏT məlumatına görə rəsmi işsizlik səviyyəsi təxminən 4,8–5,2 % təşkil edir (2025–2026). Bu regionda ən aşağı göstəricilərdən biridir, lakin:
- Gənclər arasında işsizlik — 12–15 % (xüsusilə ali təhsilli, lakin praktiki bacarıqsız gənclər).
- Regional fərqlər: Bakı və Abşeronda aşağı (3–4 %), regionlarda (xüsusilə kəndlərdə) 10–12 %-ə qədər.
- Kənd təsərrüfatı və dövlət sektorunda gizli işsizlik yüksəkdir.
- Əsas səbəblər:
- Neft-qaz sektorunun avtomatlaşdırılması
- Yeni sahələrdə (İT, turizm, yaşıl energetika) ixtisaslı kadr çatışmazlığı
- Gənclərin təhsildən bazar əmək bazarına keçidində problemlər
Azərbaycanda dövlət tədbirləri (2025–2026)
- “Azərbaycan 2030: Milli prioritetlər” proqramı — qeyri-neft sektorunda iş yerlərinin yaradılmasına fokus.
- “ASAN xidmət” və “DOST” mərkəzləri — məşğulluq yardımı.
- Peşə hazırlığı və yenidən hazırlıq proqramları (xüsusilə İT, turizm, kənd təsərrüfatı).
- Sahibkarlara və startaplara subsidiyalar.
- 2025–2026-cı illərdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni layihələr (tikinti, turizm, kənd təsərrüfatı) — təxminən 30–40 min yeni iş yeri yaradılıb.
- 2026-cı ildə “2030-cu ilə qədər 1 milyon iş yeri” proqramının startı planlaşdırılır, xüsusi diqqət özəl sektora yönəldilib.
Şəxsi səviyyədə işsizlik riskini necə azaltmaq olar
- Tələbatlı bacarıqları öyrənmək (proqramlaşdırma, rəqəmsal marketinq, yaşıl texnologiyalar, ingilis dili).
- Qarabağ, Qəbələ, Şəki kimi yeni layihələrin olduğu regionlara köçməyi nəzərdən keçirmək.
- Dövlət yenidən hazırlıq proqramlarından istifadə etmək (DOST, KOBİA).
- Özünüməşğulluq və frilansı düşünmək (Upwork, Fiverr, yerli platformalar).
2026-cı ildə işsizlik yalnız iqtisadi deyil, həm də sosial problemdir. Azərbaycanda vəziyyət bir çox ölkədən yaxşıdır, lakin həm dövlət, həm də vətəndaşlar tərəfindən aktiv addımlar tələb olunur.
