"Kürdili adası" teqi üzrə xəbərlər
Kürdili adası: Xəzərin ən böyük Azərbaycan adası, vəhşi atlar və boşalmış kəndlər
Kürdili (və ya Kür dili) Xəzər dənizində Azərbaycana məxsus adadır. Ada Aran iqtisadi-coğrafi rayonunun şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən şərq hissəsi Neftçala, qərb hissəsi isə Lənkəran rayonlarına aiddir. Neftçala şəhərindən 33 kilometr, Bakıdan isə 150 kilometr cənubdadır. Sahəsinə görə bu, Azərbaycanın ən böyük adasıdır.
Coğrafiya və təbiət
Ada Kürün tarixi deltasında yerləşir və çayın gətirdiyi çöküntü süxurların mənsəbdə yığılması nəticəsində yaranıb. Hazırda Kürün deltası ondan 35-40 kilometr şimaldadır. Xəzərin səviyyəsi qalxıb-endikcə bu quru parçası yarımada ilə ada arasında dəyişir. Son illərdə suyun qalxması onu adaya çevirib.
Sahəsi 43 kvadratkilometr, uzunluğu 11,8 kilometr, eni isə 5,2 kilometrdir. İqlimi yarımsəhra və quru çöl iqlimidir. Qızılağac qoruğunun bir hissəsi adanın ərazisinə düşür. Şərqdən Xəzər dənizi, qərbdən Qızılağac körfəzi onun sahillərini yuyur, şərqdə isə Kür daşı adası yerləşir. İddiaya görə, ada hər il 50-100 metr əriyir.
Heyvanlar aləmi
Qızılağac qoruğu 1929-cu ildə yaradılıb, orada canlılar qorunur. Ərazi əsasən su quşları və balıqlarla zəngindir. Sovet dövründə burada atçılıq təsərrüfatları olub, atlar müxtəlif rayonlara əkin-biçində istifadə üçün göndərilirmiş. Su qalxıb kolxoz dağılanda atlar buraxılıb. Sürü şəklində gəzən bu atlar indi vəhşiləşib. Adada vəhşi həyat sürən qaban və inəklər də var.
Tarix: köçürülənlərdən boşalmaya qədər
XX əsrin əvvəllərində əraziyə ruslar, kazaklar və molokanlar köçürülüb. 1911-ci ildə adada ilk mayak istifadəyə verilib, o, 1966-cı ilədək fəaliyyət göstərib.
Azərbaycan SSR dövründə adada Neftçala rayonuna daxil olan iki kənd, Kürdili və Şirvanlı mövcud idi. Bu kəndlərdə 3 minə qədər adam yaşayırdı. Məktəb, mədəniyyət evi, kinozallar və kitabxanalar fəaliyyət göstərirdi, məhsuldar torpaqda üzüm və nar becərilirdi, atçılıq və heyvandarlıq təsərrüfatları yerləşirdi. Adada mövcud olmuş Kürdili kəndinin adı adanın adından götürülüb.
Ada necə təcrid olundu
1981-ci ildə Xəzərdə suyun qalxması nəticəsində Neftçala rayonu ərazisindən bura gələn yol dağıldı və yarımada adaya çevrildi. 1982-ci ildə kəndə quru yolla getmək artıq mümkün deyildi. SSRİ dağıldıqdan sonra əhali Rusiyaya və digər ölkələrə, həmçinin Neftçala ərazisində yeni tikilmiş evlərə köçdü. 2013-cü ildə adada 4 ailə qalmışdı. 2019-cu ildə isə burada yalnız bir nəfər, Vitali Pronin yaşayırdı. Vikipediyanın məlumat qutusunda 2025-ci il üçün əhalinin sayı 0 nəfər göstərilib.
Kinoda və mediada
Ada haqqında «Əriyən ada», «Sonuncu» və «Daxildəki ada» filmləri çəkilib. Rejissor Fariz Əhmədovun «Əriyən ada» sənədli filmi Kazanda IX Beynəlxalq Müsəlman Kinosu Festivalında «Ən yaxşı qısametrajlı sənədli film» nominasiyasının qalibi olub. «Sonuncu» filminin nümayişi ilə Azərbaycan kinosunun Moskvada ilk retrospektivi açılıb. Mediada adada tək yaşayan sakin «Azərbaycanın Robinzonu» adlandırılıb. Lent.az isə 2025-ci ildə adadakı atların niyə dəniz suyu içdiyi barədə material dərc edib.
Ada niyə xəbərlərdə xatırlanır
Kürdili adası adətən bu mövzularla bağlı xatırlanır: Xəzər səviyyəsinin dəyişməsi və adanın əriməsi, boşalmış kəndlər, vəhşi atlar, Qızılağac qoruğu və adaya həsr olunmuş sənədli filmlər. Əhali, ada üzərindəki vəziyyət və ərazinin gələcəyi barədə təzə məlumatları yoxlamaq lazımdır.
