"Liberiya" teqi üzrə xəbərlər
Liberiya: azadlıq diyarı, Sapo cəngəllikləri, qlobal gəmiçilik bayrağı və Bakı ilə dialoq
Liberiya Respublikası — tarixi İstiot sahilində (Dən sahili) Atlantik okeanı boyunca Qərbi Afrikanın cənub-qərb qurtaracağında yerləşən, Qara qitənin ən qədim müstəqil demokratik dövlətidir. XIX əsrin birinci yarısında ABŞ-dən köçürülən azad edilmiş afroamerikalılar tərəfindən qurulan Liberiya («Azadlıq diyarı») unikal tarixi taleyə malikdir. Bu gün ölkə toxunulmamış tropik yağış meşələrini, dünyanın ən böyük dəniz gəmiçiliyi reyestri statusunu, zəngin polietnik irsi, demokratik yenilənmə və açıq beynəlxalq dialoq kursunu ahəngdar şəkildə birləşdirir.
Saponun bakirə meşələri, Robertsport dalğaları və Monroviyanın okean üfüqləri
Liberiyanın təbii landşaftı Atlantikin manqrov laqunları və qızılı qumlu çimərliklərindən qitənin daxilindəki sıx bitki örtüklü təpələrə və yaylalara qədər uzanır. Vəhşi təbiətin başlıca sərvəti Sapo Milli Parkıdır — bura Qərbi Afrikada nadir cırtdan begemotlar, şimpanzelər və meşə fillərinin sığınacaq tapdığı ilkin düzənlik tropik yağış meşələrinin (Yuxarı Qvineya meşələri ekoregionu) qorunub saxlanmış ən böyük massividir. Şimal-qərbdə Piso gölü və okeanla əhatələnən sahilboyu Robertsport uzanan Atlantik dalğaları sayəsində dünya sörfinqinin Məkkəsi kimi tanınır. Mesurado burnunda salınmış və ABŞ-nin beşinci prezidenti Ceyms Monronun şərəfinə adlandırılmış paytaxt Monroviya Kapitolinin monumental binasını, tarixi Providens adasını (köçkünlərin ilk ayaq basdığı yer) və Uotersayd rayonunun canlı ticarət məhəllələrini özündə birləşdirir.
Amerika Kolonizasiya Cəmiyyəti, 1847-ci il Bəyannaməsi və sülhə aparan yol
Liberiya dövlətçiliyinin tarixi Afrikada analoqa malik deyil: 1822-ci ildə Amerika Kolonizasiya Cəmiyyəti irqi ayrı-seçkilikdən xilas olmaq istəyən azad qaradərili ABŞ vətəndaşlarının Mesurado burnu sahillərinə köçürülməsinə başladı. 1847-ci il iyulun 26-da köçkünlər Amerika modeli əsasında konstitusiya qəbul edərək və Cozef Cenkins Robertsi ilk prezident seçərək Liberiya Respublikasının müstəqilliyini elan etdilər. Dövlət Avropa güclərinin Afrikanın müstəmləkəçi bölgüsü dövründə öz suverenliyini qorumağı bacardı. XX–XXI əsrlərin ayrıcında baş verən ağır vətəndaş müharibələri dövrünü geridə qoyan ölkə yenidən sülh və hüquq qaydalarına qayıtdı. Liberiya tarixində dönüş nöqtəsi Elen Conson-Serlifin Afrika tarixində ilk qadın prezident (Nobel Sülh Mükafatı laureatı) seçilməsi oldu; bu, hakimiyyət institutlarının sabitliyini və rəhbərliyin dinc demokratik yolla dəyişdirilməsi ənənəsini möhkəmləndirdi.
Unikal vai əlifbası, əfsanəvi Corc Vea və ətirli palm-batter şorbası
Xalqın mədəni sütunu yerli xalqların (kpelle, bassa, kru, mandinka) və amerika-liberiyalıların harmonik qarşılıqlı əlaqəsi ilə formalaşmışdır. Dil irsinin qürur mənbəyi vai xalqının özünəməxsus heca yazısıdır — bu, XIX əsrin əvvəllərində yaradılmış Afrikadakı nadir yerli yazı sistemlərindən biridir. Afrika qitəsi tarixində yeganə «Qızıl top» sahibi olan və sonradan ölkə prezidenti seçilən əfsanəvi futbolçu Corc Vea milli qürur rəmzinə çevrilmişdir. Liberiyanın kulinariya sənətində maniok, düyü və okean nemətlərinə əsaslanan yeməklər üstünlük təşkil edir: onun vizit kartı ədviyyatlı istiotlu şorba və balıqla təqdim olunan bişmiş maniokdan hazırlanmış kövrək püredən ibarət damboy (Dumboy) yeməyidir. Yağlı palma meyvələrindən dəniz məhsulları və ya ətlə hazırlanan doyumlu palm-batter (Palm Butter Soup) raqusu, eləcə də acı torborqi (Torborgee) tərəvəz yeməyi geniş yayılmışdır.
Açıq reyestr bayrağı, «Firestone» kauçuku və Azərbaycanla iqlim əməkdaşlığı
Liberiyanın iqtisadi təməli dəniz logistikasına və təbii ehtiyatların istismarına əsaslanır: ölkə səmərəli «əlverişli bayraq» sistemi sayəsində dəniz ticarət donanmasının tonnajına görə dünya liderliyini qoruyur (Liberiyanın gəmiçilik reyestri dünyanın minlərlə nəhəng okean layneri və tankerini birləşdirir). Quruda isə ixracın əsasını yüksəkkeyfiyyətli dəmir filizi hasilatı, qiymətli ağac tədarükü, qızıl və təbii lauril kauçuku təşkil edir (ölkədə «Firestone» korporasiyasının dünyanın ən böyük kauçuk plantasiyası fəaliyyət göstərir).
Çoxtərəfli diplomatik arenada Monroviya və Bakı BMT və Qoşulmama Hərəkatı platformalarında etibarlı dialoq qururlar. Hər iki paytaxt beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə — suverenliyə, ərazi bütövlüyünə və tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına qarşılıqlı hörmətə qətiyyətlə sadiqdir. Bakıda keçirilən qlobal COP29 iqlim sammitinin yekunları fonunda Liberiya və Azərbaycan Yuxarı Qvineya meşə massivlərinin qorunması, dağıdıcı sahil eroziyasına qarşı mübarizə və inkişaf etməkdə olan sahilboyu ölkələrin maraqları naminə beynəlxalq yaşıl fondların ədalətli bölüşdürülməsi sahəsində ümumi prioritetləri müəyyənləşdirmişlər.
