Kubra Məhərrəmova yazır...
Təsəvvür edin ki, əlinizdə olan pulu verib müqəddəs bir yola çıxdığınıza əminsiniz. Hər keçən saat arzusunda olduğunuz ziyarətin gerçəkləşdiyini düşünürsünüz. Lakin son dayanacaq Kərbəla deyil, Tbilisi olur. Tbilisinin çöllərində pulsuz-parasız, yeməksiz qalırsınız.
Nə qədər absurd səslənsə də, bu real hadisədir. Bu barədə zərərçəkən zəvvarlar TV-yə müraciət ediblər. İddia olunub ki, turizm şirkətlərindən birinin rəhbəri Rasim Şahbazov 200-ə yaxın şəxsin hər birindən 600 dollar alaraq Kərbəla ziyarəti adıyla avtobuslara mindirərək onları Tbilisidə yarıyolda qoyub.
Rasim Şahbazov zəvvarlara deyib ki, "siz gedin Tbilisi şəhərinə, mən isə arxasınca gələcəyəm". Realda pulları mənimsəyərək əsl "müqəddəs" kimi qeybə çəkilib.
Zərərçəkən zəvvarlar deyirlər ki, tur rəhbəri onlara geridönüş biletləri də almayıb. Onlar da öz üzərilərində əlavə pul götürmədiklərindən bilet alıb geri dönə bilmirlər.
İndi bu yazıqların halı necə olacaq, bunu tək Allah bilir.
Təbii ki, hər kəs öz dini inancında azaddır. Kim hara istəsə gedə bilər. Lakin bu addımı atanda dələduzların tələsinə düşməmək üçün təkcə dini inamdan deyil, bir qədər də tənqidi düşüncədən istifadə etmək lazımdır.
Dələduzların geniş yayıldığı sahələrdən biri də məhz dini sahədir.
Burada heç kimə məlum olmayan "müqəddəs" yerlərdən tutmuş, hansısa uydurma rəvayət üzərində qurulmuş pir və ocaqlar da əsas rol oynayır. Əsas şərt isə arzu tut, bu "ocağa", "ağaca", "heykələ" nəzir ver. Vəssalam, arzun yerinə yetəcək.
Əslində bu ibtidai davranışın kökləri lap qədim zamanlara gedib çıxır.
İbtidai insan da daha yaxşı ov etmək üçün özü üçün uydurduğu tanrılara pay verir, meşə ruhunu, səma tanrısının könlünü almaq üçün ayinlər keçirirdi.
Daha sonra eyni xətt atəşpərəstlərdə od-atəşə ibadətdə davam etdi.
Qədim Misirdən tutmuş Yunanıstana qədər çox tanrılıq meydana çıxdı. Bu tanrılar üçün məbədlər tikildi, onlar üçün qurbanlar gətirildi.
Yəni insan övladının ən qədim yaddaşında bu ver-al münasibəti durur. Tanrıya nəsə verməliyəm ki, ondan nəsə alım.
Bu gün müasir dövrdə dinləri öyrənən kifayət qədər istiqamətlər mövcuddur. Təəssüf ki, insan övladı təməl dini qanunlara qarşı çıxaraq, yenə də öz bildiyini edir. Onun düşüncəsinə görə nəsə verməliyəm ki, nəsə alım.
Dini turizm istiqamətinin yaranmasının da məhz bu ehtiyacdan meydana çıxması iddia olunur. Çox sayda insan dinindən asılı olmayaraq müqəddəs yerlərə getməklə günahlarının bağışlanmasının və arzularının yerinə yetirilməsinin daha effektiv olmasına inanır.
Məsələn, katolik xristianlar üçün Vatikanda Pyotrun çarmıxa çəkildiyi yer, Pyotrun qəbrinin üzərində inşa olunan Müqəddəs Pyotr kilsəsi, Müqəddəs Pyotr meydanı olduqca vacib ziyarət yerlərindəndir. Günümüzdə də Vatikana hər il 5-6 milyon zəvvar ancaq ziyarətə gəlir.
İslam dünyasında isə dini turizmin ən qədim forması həcc zəvvarlığıdır. İlk həcc ziyarəti İslamdan əvvəl ərəblər üçün mövcud olub, islamın gəlişi ilə, yəni 7-ci əsrdə daha böyük ərazilərə yayılıb və müsəlmanlar artıq kütləvi şəkildə Məkkə və Mədinəyə dini səfərlər təşkil etməyə başlayıblar.
Həccə gedən ilk azərbaycanlı ilə bağlı tarixi məlumat olmasa da, kütləvi şəkildə prosesin XIX əsrdən başlandığı iddia olunur.
Hər il həcc ziyarətinə təxminən 2.5 milyon, ümrə ziyarətinə təxminən 6-7 milyon zəvvar qatılır.
Bundan əlavə, müsəlmanlar üçün müqəddəs sayılan kəslərin məzarları da əsas dini turizm nöqtələri kimi fəaliyyət göstərir.
Yəni bütün dinlərdə dini turizm müqəddəs şəxs, onun ölümü, dəfni, məzarı və daha sonra əsrlər boyu zəvvarların ziyarətini müəyyən edir.
Bu biznesin əsas qayəsi isə odur ki, zəvvarlar müəyyən pul qarşılığında mənəvi ehtiyaclarını ödəmiş olurlar.
Bəs qazanan tərəf hansıdır?
Təbii ki, ilk növbədə zəvvarları qarşılayan tərəf, həmin ölkənin iqtisadiyyatı. Zəvvarların qaldığı məkanlar, hotellər, kafe və restoranlar, nəqliyyat sahəsi, turları təşkil edən şirkətlər.
Lakin heç də hər kəs zəvvarların mənəvi ehtiyaclarına vicdanla yanaşmır. Dini turizm sahəsi fərqli olduğundan burada insanları aldatmaq da çətin deyil.
Dələduzlar da bu istiqamətdə müəyyən uğurlar əldə ediblər. Onlar ən çox zəif və ehtiyac içində olan insanları hədəf alırlar. Onları aşağı qiymət, məhdud büdcə ilə tora salır, sonra isə düzdə buraxıb yoxa çıxırlar.
Ən maraqlısı isə odur ki, ən müxtəlif sosial səviyyədən olan zəvvarlar dələduzların dediyi hər sözə inanaraq əllərində olanı asanlıqla təslim edirlər.
Düşünürəm ki, bu hadisə bir daha bizə və yaxınlarımız üçün xəbərdarlıq olacaq. Ziyarət və yol hər nə qədər müqəddəs olsa da, biletin tarixinə, qiymətinə, hotelin yerinə diqqət yetirmək lazımdır. Səfərə çıxarkən sığortalanmaq və yalnız zamanın və insanların sınağından keçmiş turizm şirkətlərinə etibar etmək lazımdır.
Ziyarət hər nə qədər mənəvi cəhətdən yüksək və dəyərli olsa da, heç kim 50 manatlıq bir şeyi, sənə 50 qəpiyə verməyəcək.
Allaha inanmaq həm də onun verdiyi beyini lazımi istiqamətdə çalışdırmaq deməkdir. Oxumaq, savadlanmaq deməkdir. Hansısa duanı əzbərləməklə yanaşı, hansısa qaydaları öyrənmək də fayda verə bilər.
Əks halda, ən müqəddəs yola düşünmədən çıxanda, həyatın ən böyük tələsinə düşmək mümkündür. Yenə Tbilisi çöllərində qalan zəvvarların halına dövlətimiz çatacaq ki, onları geri qaytarsın. Allah dövlətimizi qorusun!
