Sadə kənd həyatı, küçələrdə kriket və futbol oynayan uşaq, məşqçinin təsadüfən kəşf etdiyi istedad və illər sonra dünyanı heyrətləndirən sürət...
Oxu.Az-ın "İdmandan kənar" rubrikasında bu dəfə Yamaykanın kiçik bir kəndindən çıxaraq planetin ən sürətli insanına çevrilən, rekordları ilə atletika tarixini yenidən yazan və özünəməxsus xarakteri ilə idmandan kənarda da milyonların sevgisini qazanan Useyn Boltun həyat yolunu təqdim edirik.
21 avqust 1986-cı ildə Yamaykanın Treloni bölgəsindəki Şervud Kontent kəndində dünyaya gələn Useyn Bolt sadə bir ailədə böyüyüb. Atası Uesli və anası Cennifer kənddə kiçik ərzaq mağazası idarə edirdilər. Useyn bacısı Şerin və qardaşı Sadiki ilə birlikdə uşaqlıq illərini kənd həyatının sadəliyi çərçivəsində keçirib.
Onun ilk böyük idman sevgisi isə yüngül atletika deyildi.
Kriket oynayan sürətli uşaq
Gələcəyin çempionu uşaqlıqda vaxtını əsasən kriket və futbol oynamaqla keçirirdi.
O, dostları ilə küçələrdə saatlarla top qovur, kriketdə sürətli atışlar (boulinq) etməyə çalışırdı. Atletika yoluna isə tamamilə təsadüf nəticəsində qədəm qoydu.
Məktəbdə təşkil edilən qaçış yarışlarında onun qeyri-adi sürəti diqqət çəkməyə başladı. 12 yaşına çatanda artıq məktəbin 100 metr məsafəyə ən sürətli qaçan şagirdi idi. 400 metrlik məsafəni isə 52 saniyəyə qət edirdi. Beləliklə, kriketçi olmağı xəyal edən yeniyetmənin həyatında tamamilə fərqli bir səhifə açıldı.
Məşqçiləri onun iri addımlarını və anadangəlmə sürətini görərək, atletikaya daha peşəkar yanaşmasını tövsiyə etdilər.
15 yaşında dünya çempionu
Boltun idman istedadının miqyası çox qısa zamanda özünü göstərdi.
2002-ci ildə, cəmi 15 yaşı olarkən Yamaykada təşkil edilən dünya gənclər çempionatında 200 metr məsafəyə qaçışda qızıl medal qazandı. 36 min tamaşaçının önündə yarışan yeniyetmə Bolt 20.65 saniyəlik göstərici ilə bütün diqqətləri öz üzərinə cəmlədi. O, artıq sadəcə xüsusi qabiliyyətli bir məktəbli deyildi.
Dünyanın aparıcı atletika mütəxəssisləri bu gəncin adını öz qeyd dəftərlərinə yazmağa başlamışdılar. 2003-cü ildə o, yeniyetmələr arasında dünya çempionatında 200 metr məsafədə yenidən zirvəyə yüksəldi. 2004-cü ildə isə 19.93 saniyəlik nəticə göstərərək, həmin məsafəni 20 saniyədən aşağı qaçan ilk yeniyetmə kimi tarixə düşdü.
Lakin qarşıda onu dünya səviyyəli daha böyük idman səhnələri gözləyirdi.
"Hündürdür, amma..."
Bolt ənənəvi sprinterlərdən kəskin şəkildə fərqlənirdi.
1.95 metrlik boyu onun üçün həm fiziki üstünlük, həm də müəyyən maneə sayılırdı. İri addımları məsafə daxilində ona sürət qazandırsa da, start anında digər sprinterlərlə müqayisədə sürətlənməsi daha çox vaxt aparırdı. Buna rəğmən, məşqçisi Qlen Mills onun daxili potensialına dərindən inanırdı.
Bolt özü bəzən məşq prosesinə lazımi ciddiyyətlə yanaşmırdı. O, zarafatlaşmağı, əyləncəni və dostları ilə vaxt keçirməyi sevən bir gənc idi. Lakin qaçış zolağına daxil olanda bütün əlavə məşğuliyyətlər arxa plana keçirdi. O an üçün onun hədəfində yalnız finiş xətti qalırdı.
Pekində dünya onun adını öyrəndi
2008-ci ildə baş tutan Pekin Olimpiya Oyunları Boltun karyerasında həlledici dönüş nöqtəsi hesab olunur.
O, 100 metr, 200 metr və 4x100 metr estafet qaçışlarında qızıl medallara sahib çıxdı. Üstəlik, bu üç yarışın hər birində yeni dünya rekordu qeydə alındı. 100 metr məsafəni 9.69 saniyəyə, 200 metri isə 19.30 saniyəyə qət etməyi bacardı.
Yamaykalı atlet artıq adını olimpiya çempionları siyahısına yazdırmışdı. Lakin Bolt qazanılan bu uğurlarla dayanmaq niyyətində deyildi.
9.58 saniyə - insan sürətinin yeni həddi
16 avqust 2009-cu ildə Berlində keçirilən dünya çempionatında Useyn Bolt yenidən 100 metrlik yarışa çıxdı. O, finiş xəttini keçəndə tablodakı saniyəölçən 9.58-i göstərirdi.
Bu isə yeni mütləq dünya rekordu demək idi. Bolt Pekin Olimpiadasında təyin etdiyi 9.69 saniyəlik şəxsi rekordunu 0.11 saniyə yaxşılaşdırmağa müvəffəq olmuşdu. Bu nəticə günümüzdə də 100 metr məsafə üzrə keçərliliyini qoruyan dünya rekordudur.
Cəmi bir neçə gün sonra isə idman dünyası daha bir tarixi anın şahidi oldu.
Bolt 200 metr məsafəni 19.19 saniyəyə qaçaraq növbəti dəfə öz dünya rekordunu yenilədi. Bu rəqəm də indiyədək heç bir atlet tərəfindən keçilməyib. Məhz həmin gündən etibarən onun adı bütün dünyada sürət anlayışının rəmzinə çevrildi.
Rəqəmlərlə Bolt
Boltun idman karyerasına sırf statistik rəqəmlər, medallar və rekordlar prizmasından baxdıqda belə, heyrətamiz bir mənzərə yaranır:
9.58 saniyə - 100 metr məsafəyə qaçış üzrə dünya rekordu.
19.19 saniyə - 200 metr məsafəyə qaçış üzrə dünya rekordu.
8 Olimpiya qızılı - 100 metr, 200 metr və 4x100 metr estafet yarışlarında.
11 dünya çempionluğu - ümumilikdə 14 medal (11 qızıl, 2 gümüş və 1 bürünc).
49 dəfə - 100 metr məsafəni 10 saniyədən az müddətə qət edib.
34 dəfə - 200 metrlik yarışı 20 saniyədən aşağı göstərici ilə yekunlaşdırıb.
Bu statistikanın hər bir detalı özlüyündə müstəqil bir rekord salnaməsidir. Lakin ən diqqətçəkən fakt odur ki, Boltun 2009-cu ildə həm 100, həm də 200 metr üzrə müəyyən etdiyi dünya rekordları hazırda da toxunulmaz olaraq qalır.
"Dünyanın ən sürətli insanı"
Bolt yalnız idmançı kimi yaddaşlara həkk olunmadı.
O, qələbə qazandıqdan sonra sərgilədiyi məşhur pozası, səmimi təbəssümü, rəqiblərinə qarşı nümayiş etdirdiyi münasibət və yarışöncəsi nümayiş etdirdiyi rahat davranışları ilə dünya idmanının ən populyar simalarından birinə çevrildi. Həlledici yarışlara çıxmazdan əvvəl zarafatlaşır, rəqibləri ilə gülümsəyərək danışır, finişi keçdikdən sonra isə tamaşaçılarla birbaşa vizual əlaqə yaradırdı.
İdmançının cığır baxışları və jestləri ən az onun fenomenal qaçışları qədər tamaşaçıların marağına səbəb olurdu. Bununla belə, bu möhtəşəm şou-mühitin arxasında əslində qeyri-adi idman göstəriciləri dayanırdı.
Bolt 2008, 2012 və 2016-cı il Olimpiya Oyunlarında 100 və 200 metr məsafələrdə ardıcıl olaraq qızıl medalları əldə etdi. Ümumi hesabda onun aktivinə 8 Olimpiya qızılı və 11 dünya çempionluğu yazılıb.
Atletikanın sonu
2017-ci ildə London şəhərində təşkil olunan dünya çempionatı Boltun peşəkar karyerasında iştirak etdiyi son irimiqyaslı yarışlardan biri oldu.
O, 100 metrlik məsafənin finalında bürünc medalla kifayətləndi. 4x100 metr estafet qaçışında isə əzələ zədəsi səbəbindən finiş xəttini keçə bilmədi. Beləliklə, böyük bir idman dövrü başa çatdı.
Dünyanın ən sürətli atleti rəsmi olaraq qaçış yollarından ayrılırdı. Bolt qaçmağı dayandırdı, amma həyatı dayanmadı. Peşəkar atletika karyerasını bitirdikdən sonra Useyn Bolt tamamilə fərqli bir həyat tərzi seçdi.
Musiqi sənayesi, kommersiya biznesi, müxtəlif reklam layihələri, xeyriyyəçilik fəaliyyəti və ailə qayğıları onun yeni gündəlik həyatının əsas elementlərinə çevrildi.
O, uzun illər ərzində milyonlarla tamaşaçının önündə çıxış etdi, mütləq dünya rekordları müəyyənləşdirdi və nəhayət, özünü yalnız bir idmançı kimi deyil, böyük bir qlobal idman brendi olaraq cəmiyyətə qəbul etdirdi. Lakin qazandığı qlobal şöhrətə baxmayaraq, Bolt üçün hər zaman ən mühüm və vurğuladığı dəyər ailəsi olub.
2026-cı ildə "World Athletics" platformasına verdiyi eksklüziv müsahibəsində o, həyatındakı ən dəyərli sərvət kimi məhz ailəsini xüsusi qeyd edib.
Kənd yollarından dünya zirvəsinə
Müasir dövrdə Useyn Boltun adı hallandıqda insanların beynində ilk növbədə rəqəmlər canlanır.
Lakin əldə olunan bütün bu nailiyyətlərin kökündə əslində Yamaykanın ucqar bir kəndində kriket və futbol oynayaraq böyüyən sadə bir uşaq dayanırdı.
O vaxtlar o, dünyanın ən sürətli adamı statusuna yüksələcəyindən xəbərsiz idi. O, sadəcə qaçırdı. Zaman keçdikcə daha da sürətli qaçmağa başladı. Nəhayət, günlərin birində bütün dünya onun arxasınca heyrətlə baxmaq məcburiyyətində qaldı.
Çox güman ki, Useyn Boltun həyat hekayəsinin ən təsirli və möhtəşəm tərəfi məhz bu detaldır:
O, sadəcə insan fizionomiyasının nə qədər sürətli ola biləcəyini deyil, bir insanın xəyallarının reallıqda nə qədər uzağa gedə biləcəyini bütün bəşəriyyətə sübut etdi.
