Azərbaycan son illərdə iqtisadi potensialını gücləndirmək, maliyyə müstəqilliyini möhkəmləndirmək və əhalinin rifahının yüksəldilməsi üçün dayanıqlı zəmin yaratmaq istiqamətində mühüm nəticələr əldə edib. Ölkənin öz maliyyə resurslarına arxalanması, qeyri-neft-qaz sektorunun genişlənməsi, ixrac imkanlarının artması və strateji valyuta ehtiyatlarının yüksək səviyyədə olması iqtisadi inkişafın əsas göstəriciləri kimi diqqət çəkir.
Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri ölkə qarşısında duran tarixi vəzifələrin öz maliyyə imkanları hesabına həyata keçirilməsidir. İri infrastruktur layihələrinin reallaşdırılması, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin aparılması, eləcə də strateji əhəmiyyətli təşəbbüslərin maliyyələşdirilməsi ölkənin iqtisadi potensialını nümayiş etdirir. Bu yanaşma xarici maliyyə mənbələrindən asılılığın məhdudlaşdırılması və iqtisadi müstəqilliyin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan iqtisadiyyatında müşahidə olunan mühüm dəyişikliklərdən biri də qeyri-neft-qaz sektorunun inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilməsidir. İqtisadi artımın tamamilə bu sektor hesabına təmin olunması ölkənin ənənəvi enerji resurslarından asılılığının azaldılması istiqamətində əhəmiyyətli göstəricidir. Bu, eyni zamanda, iqtisadiyyatın daha çoxşaxəli və xarici təsirlərə qarşı daha dayanıqlı olması üçün imkanlar yaradır.
Dövlət büdcəsinin gəlirlərində qeyri-neft-qaz sektorunun rolunun güclənməsi də müsbət tendensiyalardan biridir. Proqnozlara əsasən, 2026-cı ildə bu sahədən büdcəyə daxilolmaların 22,2 milyard manata çatacağı gözlənilir. Qeyri-neft gəlirlərinin artması dövlətin sosial proqramları, təhsil, səhiyyə və infrastruktur layihələrini maliyyələşdirmək imkanlarının genişlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
İqtisadi inkişafın digər diqqətçəkən istiqaməti özəl sektorun genişlənməsidir. Əmək müqavilələrinin sayının iki dəfədən çox artması, özəl qeyri-neft-qaz sektorunun ümumi əmək müqavilələrində payının 57 faizə yüksəlməsi sahibkarlıq fəaliyyətinin və rəsmi məşğulluğun genişlənməsini göstərir. Özəl sektorun iqtisadiyyatda rolunun artması yeni iş yerlərinin yaradılması, rəqabət mühitinin inkişafı və əhalinin gəlir imkanlarının genişlənməsi üçün mühüm zəmin formalaşdırır.
Azərbaycanın iqtisadi gücünü nümayiş etdirən amillərdən biri də yerli məhsulların beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsidir. Qeyri-neft-qaz ixracının 4,2 milyard ABŞ dollarını ötəcəyinin gözlənilməsi yerli istehsalın və xarici bazarlara inteqrasiyanın inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. İxracın genişlənməsi ölkəyə əlavə valyuta daxilolmalarının təmin edilməsinə, istehsal müəssisələrinin fəaliyyətinin güclənməsinə və iqtisadi fəallığın artmasına imkan yaradır.
Ölkənin maliyyə təhlükəsizliyi baxımından ən mühüm göstəricilərdən biri strateji valyuta ehtiyatlarının xarici dövlət borcundan təxminən 20 dəfə çox olmasıdır. Bu nisbət Azərbaycanın maliyyə öhdəliklərini idarə etmək imkanlarının geniş olduğunu və iqtisadi sabitliyin qorunması üçün əhəmiyyətli maliyyə ehtiyatlarına malik olduğunu göstərir. Eyni zamanda, belə bir maliyyə bazası qlobal iqtisadi qeyri-müəyyənliklər və xarici risklər qarşısında ölkənin dayanıqlığını dəstəkləyir.
Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişaf perspektivləri də diqqətəlayiqdir. 2030-cu ilə qədər qeyri-neft-qaz sektorunun iqtisadiyyatda payının 82 faizə yüksələcəyinin proqnozlaşdırılması iqtisadi şaxələndirmənin uzunmüddətli hədəf kimi müəyyənləşdirildiyini göstərir. Bu istiqamətdə nəzərdə tutulan nəticələrin əldə olunması Azərbaycanın enerji sektorundan kənar sahələrdə də potensialının daha geniş reallaşdırılmasına şərait yarada bilər.
Bütün bu göstəricilər Azərbaycanın iqtisadi inkişafının yalnız makroiqtisadi rəqəmlərlə məhdudlaşmadığını, həm də əhalinin rifahına təsir göstərə biləcək mühüm imkanlar formalaşdırdığını ortaya qoyur. Dövlət gəlirlərinin artması, məşğulluq imkanlarının genişlənməsi, sahibkarlığın inkişafı və maliyyə ehtiyatlarının güclənməsi sosial-iqtisadi tərəqqinin davam etdirilməsi üçün əhəmiyyətli əsaslardır.
Beləliklə, Azərbaycan öz maliyyə imkanlarına əsaslanan, qeyri-neft-qaz sektorunun rolunu artıran və uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığı hədəfləyən inkişaf modelini gücləndirir. Qarşıdakı dövrdə əsas vəzifə bu iqtisadi potensialın daha yüksək məhsuldarlığa, keyfiyyətli məşğulluğa, artan real gəlirlərə və vətəndaşların gündəlik həyatında hiss olunan rifah yüksəlişinə çevrilməsidir.