Bakıda Ceyhun Mirağayevin ölümü ilə nəticələnən kütləvi dava və ardınca həyata keçirilən əməliyyat-istintaq tədbirləri bir məsələni yenidən gündəmə gətirib: heç kim özünü qanundan üstün saya, şəxsi münasibətlərini zorakılıqla tənzimləyə və ətrafında toxunulmazlıq təsəvvürü yarada bilməz.
İş üzrə saxlanılanlar arasında deputat Arzuxan Əlizadənin oğlu Əhməd Əlizadənin də olması hadisəyə ictimai marağı artırıb. Lakin məsələnin mahiyyəti yalnız tanınmış soyadla məhdudlaşmır. Əsas məsələ cinayət şübhəsi yarandıqda şəxsin kimliyindən və ailə əlaqələrindən asılı olmayaraq hüquqi prosedurların tətbiq edilməsidir.
Qəsdən adam öldürmə şübhəsi və digər ittihamlar
Hadisənin ən ağır nəticəsi Ceyhun Mirağayevin həyatını itirməsidir. Oxu.Az-ın daha əvvəl yaydığı məlumata görə, Elmar Cəfərov və Emin Rəhimov qəsdən adam öldürməkdə şübhəli bilinərək saxlanılıblar. Hadisədən sonra gizləndikləri bildirilən şəxslər DTX-nin keçirdiyi əməliyyat-axtarış tədbirləri nəticəsində müəyyən ediliblər.
İnsan həyatına son qoyan zorakılığa heç bir şəxsi mübahisə və ya "haqq-hesab" bəraət qazandıra bilməz. İstintaq qətlin bütün hallarını, hadisədə iştirak edənlərin hər birinin rolunu və məsuliyyətini ayrıca müəyyənləşdirməlidir.
Burada ittihamları da dəqiq fərqləndirmək vacibdir. Elmar Cəfərov və Emin Rəhimovla bağlı yayılan məlumat qəsdən adam öldürmə şübhəsinə aiddir. Əhməd Əlizadə və aşağıda adları göstərilən digər şəxslərə qarşı isə cinayətkar birlik və narkotik vasitələrlə bağlı maddələr üzrə ittihamların irəli sürüldüyü bildirilir. Bunlar eyni hüquqi məzmun daşımır.
Həbslərin verdiyi mesaj
Oktyabrın 25-də Xətai Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə Kamran Əfəndiyev, Mikayıl İsmayılov, Ramil Dadaşov, Eldar Eldarov və Həsən Zülfiqarov barəsində dörd aylıq həbs qətimkan tədbiri seçilib. Yayılan məlumata görə, onlara cinayətkar birlik və narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə bağlı maddələr üzrə ittihamlar irəli sürülüb.
Nizami Rayon Məhkəməsi isə Əhməd Əlizadə barəsində dörd aylıq həbs qətimkan tədbiri seçib. Onun da cinayətkar birlik və narkotik vasitələrlə bağlı əməllərdə təqsirləndirildiyi bildirilir.
Həbs qətimkan tədbiri təqsirlilik barədə yekun hökm deyil. Hər bir şəxsin məsuliyyəti sübutlarla müəyyənləşdirilməlidir. Bununla belə, deputat oğlunun da saxlanılması, ittiham olunması və məhkəmə qarşısına çıxarılması göstərir ki, ailə statusu həmin şəxsə istintaqdan kənarda qalmaq imkanı verməyib.
Qohumluq əlaqəsinə prosessual cavab
İşin diqqətçəkən tərəflərindən biri Əhməd Əlizadənin qardaşı Orxan Əlizadənin Xətai Rayon Məhkəməsində hakim işləməsidir. Məlumata görə, məhz bu səbəbdən həmin məhkəmənin hakimləri özlərinə etiraz edib. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin qərarı ilə həbs təqdimatına baxılması Nizami Rayon Məhkəməsinə həvalə olunub.
Mümkün maraqlar toqquşmasının belə prosedurlarla aradan qaldırılması ədalət mühakiməsinə ictimai etimad baxımından əhəmiyyətlidir.
Eyni zamanda, cinayət məsuliyyəti fərdidir. Bir şəxsə qarşı irəli sürülən ittiham onun atasının və ya qardaşının təqsirli olması demək deyil. Qanun qarşısında bərabərlik həm imtiyazın, həm də qohumluğa görə kollektiv ittihamın yolverilməzliyini tələb edir.
DİN-in rolu: Kriminal mühitə qarşı gündəlik mübarizə
Kriminal qruplaşmalara qarşı mübarizə yalnız səs-küylü hadisədən sonra görülən tədbirlərlə məhdudlaşmır. Burada Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) və polis orqanlarının üzərinə mühüm vəzifələr düşür: cinayətlərin qarşısını almaq, ictimai asayişi qorumaq, zorakılıq, qanunsuz silah və narkotik dövriyyəsi ilə mübarizə aparmaq.
Bu fəaliyyətin ictimai əhəmiyyəti insanların təhlükəsiz yaşamasında, sahibkarların təzyiqdən qorunmasında, gənclərin kriminal çevrələrin təsirinə düşməsinin qarşısının alınmasında özünü göstərir.
DİN-in ictimai təhlükəsizliyin qorunmasındakı fəaliyyəti və digər səlahiyyətli qurumların öz vəzifələri çərçivəsində gördüyü tədbirlər vahid məqsədə xidmət edir: vətəndaşların təhlükəsizliyini təmin etmək və qanunun aliliyini qorumaq.
"Kriminal nüfuz" toxunulmazlıq deyil
Gizlənmək, müəyyən çevrədə tanınmaq və ya ətrafında güclü adam təsəvvürü yaratmaq hüquqi məsuliyyətdən qorunmaq vasitəsi ola bilməz. Hüquq-mühafizə orqanlarının işi də belə təsəvvürlərin real toxunulmazlığa çevrilməsinə imkan verməməkdir.
Burada ictimai yanaşma da əhəmiyyətlidir. Zor tətbiq etmək bacarığını "hörmət", qorxu yaratmağı "nüfuz", qanunsuz müdaxiləni isə "məsələ həll etmək" kimi təqdim edən düşüncə təhlükəlidir. Belə münasibət zorakılığı adiləşdirir və xüsusilə gənclərə yanlış örnək verir.
Bir şəxsin ləqəbi, tanışlıq dairəsi və ya sosial şəbəkələrdə yaradılan obrazı ona başqalarının həyatı və təhlükəsizliyi üzərində söz sahibi olmaq hüququ vermir.
Mübahisələri qanun həll etməlidir
Bu işin bütün təfərrüatları istintaq və məhkəmə araşdırması ilə müəyyənləşəcək. Lakin hadisənin doğurduğu ictimai məsələ indidən aydındır: şəxsi mübahisələrin zorakılığa, qrup qarşıdurmasına və insan ölümünə çevrilməsi qəbuledilməzdir.
Azərbaycanda kriminal qruplaşmalara və onların diktə etmək istədiyi qaydalara yer olmamalıdır. Bunun təminatı hər bir hadisənin tam araşdırılması, iştirakçıların rolunun ayrıca müəyyən edilməsi və təqsiri sübuta yetirilən şəxslərin statusundan asılı olmayaraq məsuliyyətə cəlb olunmasıdır.
Qanun qarşısında nə tanınmış soyad imtiyazdır, nə də kriminal çevrədə qazanılmış "ad" müdafiə vasitəsidir.
Aqil Vəlili
