"Aralıq dənizi" teqi üzrə xəbərlər
Aralıq dənizi: sivilizasiyaların beşiyi, turizm məkanı və enerji marşrutu
Aralıq dənizi Avropa, Asiya və Afrika sahillərini birləşdirir və bəşər tarixinin ən qədim ticarət, mədəniyyət və siyasət meydanlarından biridir. Bu gün isə həm milyonlarla turistin istirahət ünvanı, həm də Azərbaycan neft və qazının dünya bazarlarına çıxdığı marşrutun son nöqtələrindən biridir.
Coğrafiya: dəniz harada yerləşir
Aralıq dənizi Atlantik okeanının daxili dənizidir, sahəsi təxminən 2,5 milyon kvadrat kilometrdir. Atlantikə Cəbəllütariq boğazı ilə qovuşur, boğazın ən dar yerində eni təxminən 14 kilometrdir. Süveyş kanalı onu Qırmızı dənizlə, Dardanel və Bosfor boğazları isə Qara dənizlə birləşdirir. Ən dərin nöqtəsi İon dənizindədir və 5000 metrdən çox dərinliyə malikdir. Sahillərində İspaniya, Fransa, İtaliya, Yunanıstan, Türkiyə, Livan, Misir, Liviya, Tunis, Əlcəzair, Mərakeş və digər ölkələr, eləcə də Kipr və Malta adaları yerləşir.
Tarix: Finikiyalılardan Roma imperiyasına
Finikiyalı taciri və yunan koloniyaları eramızdan əvvəl bu sularda ilk böyük dəniz ticarətini qurdular. Roma isə bütün sahili bir dövlətin tərkibinə qatıb dənizi «Mare Nostrum», yəni «Bizim dəniz» adlandırdı. Orta əsrlərdə Venesiya və Genuya ticarət respublikaları yolları nəzarətdə saxlayırdı, 1571-ci ildəki Lepanto döyüşü isə Osmanlı donanması ilə xristian ittifaqı arasında qüvvələr balansını dəyişdi. 1869-cu ildə Süveyş kanalının açılması dənizi Hindistan və Şərqi Asiya ilə qısa yola çıxardı.
Mədəniyyət və səyahət marşrutları
Zeytun yağı, tərəvəz, balıq və çörək üzərində qurulan Aralıq dənizi qida ənənəsi UNESCO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısındadır. Ən məşhur istiqamətlər arasında Amalfi sahili, Siciliya, Dubrovnik, Santorini, Barselona, Nitsa və Antalya var. Üzmə mövsümü adətən may ayından oktyabradək davam edir. Azərbaycanlı turistlər arasında xüsusilə Türkiyənin Aralıq dənizi kurortları populyardır.
Azərbaycan və Aralıq dənizi enerji xətti
Azərbaycan Aralıq dənizi ölkəsi deyil, lakin onun enerji resursları bu dənizə çatır. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri Xəzər neftini Türkiyənin Ceyhan terminalına çatdırır, oradan tankerlərlə dünya bazarlarına göndərilir. Cənub Qaz Dəhlizinin tərkib hissəsi olan Trans-Adriatik kəmər Yunanıstan və Albaniya ərazisindən, Adriatik dənizinin dibindən keçib İtaliyaya çıxır. Azərbaycan qazının bu marşrutla Avropaya nəqli 2020-ci ilin sonundan başlayıb.
Siyasi mənzərə
Son illərdə dənizin siyasi gündəliyini miqrasiya axını, Şərqi Aralıq dənizində qaz yataqları üzərində Türkiyə, Yunanıstan və Kipr arasında fikir ayrılıqları, Yaxın Şərqdəki gərginlik və gəmiçilik təhlükəsizliyi məsələləri müəyyən edir. Bu məsələlər Azərbaycan üçün də maraqlıdır, çünki Avropa ilə enerji tərəfdaşlığı bu coğrafiyadan keçir.
Bu teqdə nələri tapa bilərsiniz
Burada Aralıq dənizi regionundan siyasi və iqtisadi xəbərlər, enerji layihələri, turizm, gəmiçilik və təbii hadisələr haqqında materiallar toplanıb. Cari vəziyyəti izləmək üçün ən son yazılardan başlamaq daha səmərəlidir.
