Azərbaycan Yazıçılar Birliyi: yaradılması, məqsədləri, strukturu

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi (Azərbaycan dilində: Azərbaycan Yazıçılar Birliyi) — ölkənin yazıçılarını, şairlərini, dramaturqlarını, tərcüməçilərini, tənqidçilərini və digər ədəbiyyat xadimlərini birləşdirən ən böyük ictimai yaradıcılıq təşkilatıdır. Təşkilatda təxminən 1500 üzv var və o, milli ədəbi ənənənin qorunması və inkişafında mühüm rol oynayır.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin yaradılma tarixi

Azərbaycanlı ədəbiyyatçıların birləşməsi üçün zəmin hələ 1920-ci illərin əvvəllərində yaranmışdı. 1923-cü ildə bir qrup müəllif türk ədib və şairlər dərnəyinin yaradıldığını elan etmiş və ona «İldırım» adı vermişdi. Eyni dövrdə «Qızıl qələmlər» ədəbi cəmiyyəti formalaşmış və 1925-ci il dekabrın 25-də Bakıda rəsmi şəkildə yaradılmışdı. Bu cəmiyyət gənc müəllifləri və ədəbi dərnəkləri bir araya gətirmişdi.

1925–1927-ci illərin iyulunda ilk ümumi yığıncaqlar keçirilmiş və respublikanın bütün ədəbi qüvvələrinin bir təşkilatda birləşdirilməsi qərara alınmışdı. Azərbaycan Yazıçılar Cəmiyyətinin müvəqqəti idarə heyəti yaradılmışdı. 1920-ci illərdə həmçinin Bakı Proletar Yazıçılar Assosiasiyası və Azərbaycan Proletar Yazıçılar Assosiasiyası fəaliyyət göstərmişdi.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin rəsmi yaradılması 1934-cü il iyunun 13-də Bakıda keçirilən Azərbaycan yazıçılarının I qurultayında baş vermişdir. Yaranma zamanı təşkilata 93 üzv və namizəd daxil olmuşdu. Həmin ildən Birliyin orqanı olan «Ədəbiyyat qəzeti» nəşr olunmağa başlamışdır.

Birliyin ilk sədri Məmməd Kazım Ələkbərli olmuşdur (1934–1936). Sonrakı illərdə təşkilata Seyfulla Şamilov, Rəsul Rza, Səməd Vurğun, Süleyman Rəhimov, Mirzə İbrahimov, Mehdi Hüseyn, İmran Qasımov, İsmayıl Şıxlı rəhbərlik etmişlər. 1987-ci ildən isə xalq yazıçısı Anar Rzayev sədrdir.

Təşkilatın məqsəd və vəzifələri

Birliyin əsas missiyası ədəbi-bədii fəaliyyətin, xüsusən gənc müəlliflərin praktiki dəstəyidir. Təşkilat xaricdə yaşayan yaradıcı azərbaycanlıları milli ədəbiyyat ətrafında birləşdirməyə, yazıçı ilə oxucu arasındakı əlaqəni gücləndirməyə və Azərbaycan ədəbiyyatını ölkə xaricində təbliğ etməyə çalışır.

Birlik çoxmillətli xarakter daşıyır: üzvləri azərbaycan, rus, ləzgi, talış, tat və digər dillərdə yazır və nəşr edirlər. Təşkilat yanında nəsr, poeziya, dramaturgiya, ədəbi tənqid mərkəzləri, həmçinin ədəbi tərcümə və beynəlxalq əlaqələr mərkəzi fəaliyyət göstərir.

Struktur və müasir fəaliyyət

Birliyin ali orqanı bir neçə ildən bir çağırılan qurultaydır. Qurultaylar arasında işə sədr, katiblik və Ağsaqqallar Şurası rəhbərlik edir. Təşkilatın Gəncə, Lənkəran, Mingəçevir, Şəki, Sumqayıt, Quba, Qazax və digər şəhərlərdə regional şöbələri, eləcə də Moskva, Gürcüstan, Dərbənd və İstanbulda nümayəndəlikləri var. Birliyin yanında Naxçıvan Yazıçılar Birliyi də fəaliyyət göstərir.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra təşkilat ana dilinin, milli ədəbiyyatın qorunması və mədəni özünüdərkin formalaşdırılması istiqamətində işini davam etdirmişdir. 2024-cü ildə Birliyin 90 illiyi geniş qeyd olunmuşdur. Təşkilat müntəzəm olaraq ədəbi tədbirlər, görüşlər, müsabiqələr keçirir və yeni əsərlərin nəşrinə dəstək verir.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi ədəbiyyatın inkişafı, müəlliflərin dəstəklənməsi və Azərbaycan sözünün həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq arenada populyarlaşdırılması üçün vacib platforma olaraq qalır.