Azeri Light: xüsusiyyətləri və rolu

Azeri Light — Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda, Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG) yatağında hasil edilən yüngül, aztərkibli kükürdlü neft markasıdır. Bu, dünyanın ən böyük dəniz neft layihələrindən biridir və hasilatın pay bölgüsü sazişi əsasında 1994-cü ildən inkişaf etdirilir. Layihənin operatoru bp şirkətidir, tərəfdaşlar arasında isə SOCAR, MOL Group, INPEX, ExxonMobil, TPAO, ITOCHU və ONGC Videsh var.

Fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlər

Azeri Light yüngül neft kateqoriyasına aiddir: sıxlığı API şkalası üzrə təxminən 35 dərəcə təşkil edir, kükürd tərkibi isə 0,2%-dən azdır. Bu göstəricilərinə görə o, etalon Brent markasını üstələyir və Fars körfəzinin premium yüngül neftlərinə yaxındır. Aşağı kükürd tərkibi emalı asanlaşdırır və neft məhsullarının yanması zamanı ətraf mühitə mənfi təsiri azaldır. Yüngül fraksiyaların yüksək payı Azeri Light-ı benzin, dizel yanacağı, aviasiya kerosini, habelə baza yağların istehsalı üçün cəlbedici xammal edir.

Hasilat və ixrac marşrutları

Neftin əsas hissəsi AÇG yatağının platformalarından hasil edilir və Bakı yaxınlığındakı Səngəçal terminalına ötürülür. Sonra xammal bir neçə marşrutla ixrac olunur: əsasən 1700 kilometrdən çox uzunluğa malik Bakı–Tbilisi–Ceyhan (BTC) boru kəməri ilə Türkiyənin Aralıq dənizi sahilindəki Ceyhan limanına, həmçinin daha kiçik Bakı–Supsa boru kəməri ilə Gürcüstanın Qara dəniz sahilinə. Az miqdarda neft ölkə daxilində emal üçün, bir hissəsi isə şimal marşrutu ilə Rusiya istiqamətinə ixrac olunur.

2026-cı ilin yayında BTC boru kəmərinin operatorluğu bp-dən SOCAR-ın törəmə strukturu olan SOCAR Midstream Operations-a keçdi ki, bu da Azərbaycanın milli şirkətinin ixrac infrastrukturuna nəzarəti artırması istiqamətində əhəmiyyətli addım oldu.

Dünya enerjisindəki rolu

Azeri Light Azərbaycan üçün əsas ixrac neft markalarından biri və Avropa ilə Aralıq dənizi hövzəsinə tədarükün diversifikasiyasında mühüm elementdir. Yüksək keyfiyyətinə görə bu neft ənənəvi olaraq Brent qiymətinə əlavə (premium) ilə satılır. Neft ixracından və onunla bağlı layihələrdən əldə olunan gəlirlər ölkə dövlət büdcəsinin əhəmiyyətli hissəsini formalaşdırır: büdcə hesablamaları ənənəvi olaraq neftin təxminən 70 ABŞ dolları/barrel proqnoz qiymətinə əsaslanır.

Neft hasilatından əlavə, AÇG yatağı əlaqəsiz təbii qazın (NAG) mənbələrinin işlənməsi üçün də meydana çevrilir ki, bu da yataq üçün onilliklər boyu yeni perspektivlər açır — hasilatın pay bölgüsü sazişi 2049-cu ilin sonuna qədər uzadılıb.

Nəticə

Azeri Light aşağı kükürd tərkibi, yüksək API sıxlığı və əlverişli ixrac logistikası sayəsində dünya bazarında ən keyfiyyətli və tələb olunan neft markalarından biri olaraq qalır. AÇG yatağının inkişafı və boru kəməri infrastrukturunun modernləşdirilməsi bu neft markasının həm Azərbaycanın özü, həm də idxalçı ölkələr üçün enerji təhlükəsizliyi baxımından strateji əhəmiyyətini təsdiqləyir.