Bakı: tarixi, coğrafiyası, görməli yerləri və iqtisadiyyatı 

Bakı Azərbaycan Respublikasının paytaxtı və ən böyük şəhəridir. Xəzər dənizinin qərb sahilində, Abşeron yarımadasının cənubunda yerləşən bu şəhər ölkənin siyasi, iqtisadi, elmi və mədəni mərkəzi hesab olunur. Sahəsi təxminən 2140 kvadrat kilometr olan Bakının əhalisi 2 milyondan artıqdır. Şəhərin mərkəzi hissəsi dəniz səviyyəsindən təqribən 28 metr aşağıda yerləşir ki, bu da onu dünyanın ən alçaq paytaxtlarından birinə çevirir.

Bakının coğrafi mövqeyi və iqlimi

Bakı Xəzər dənizinin ən əlverişli buxtalarından birində salınıb. Abşeron yarımadası şəhəri şimal küləklərindən qoruyur. İqlimi yarıquraq subtropikdir. Yanvar ayında orta temperatur 3-4 dərəcə, iyulda isə 25-30 dərəcə civarındadır. Şəhər güclü şimal küləyi – xəzri və cənub küləyi – gilavar ilə tanınır. Buna görə də Bakıya çox vaxt “küləklər şəhəri” deyilir. Ərazidə palçıq vulkanları və duzlu göllər də mövcuddur.

Bakının qədim tarixi

Bakının tarixi çox qədim dövrlərə gedib çıxır. Arxeoloji tapıntılar burada insanların min illər öncə məskunlaşdığını göstərir. Orta əsrlərdə şəhər Şirvanşahlar dövlətinin mühüm mərkəzlərindən biri olub. XII əsrdə Şamaxı zəlzələsindən sonra paytaxt müvəqqəti olaraq Bakıya köçürülüb. Sonrakı dövrlərdə Səfəvilər, Osmanlı və digər dövlətlərin təsiri altında qalıb. XIX əsrdə Rusiya imperiyasının tərkibində neft sənayesinin inkişafı ilə şəhər sürətlə böyüyüb. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin, daha sonra isə müstəqil Azərbaycan Respublikasının paytaxtı elan edilib.

Neft sənayesi və iqtisadi inkişaf

Bakı dünyada neft hasilatı ilə məşhurlaşıb. Neftin sənaye üsulu ilə çıxarılması XIX əsrin ortalarından başlayıb. XX əsrin əvvəllərində Bakı neft yataqları dünyanın ən böyük hasilat mərkəzlərindən biri olub. Bu gün də neft və qaz sənayesi şəhərin iqtisadiyyatının əsasını təşkil edir. Eyni zamanda maşınqayırma, neftkimya, tikinti materialları və turizm sahələri inkişaf edir. Bakı ölkənin ümumi daxili məhsulunun əhəmiyyətli hissəsini verir və Xəzər dənizinin ən böyük limanına malikdir.

İçərişəhər və əsas görməli yerlər

Bakının tarixi mərkəzi İçərişəhər UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Burada XII əsrə aid Qız qalası və XV əsrdə tikilmiş Şirvanşahlar sarayı yerləşir. Qız qalası şəhərin simvollarından biridir və onun ətrafında bir çox əfsanə dolaşır. Müasir Bakıda isə Alov Qüllələri, Dənizkənarı Milli Park (Bulvar), Fəvvarələr meydanı və Nizami küçəsi turistlərin diqqətini çəkir. Şəhərdə çoxsaylı muzeylər, teatrlar və konsert zalları fəaliyyət göstərir. İslam Şərqində ilk opera və universitet məhz Bakıda yaradılıb.

Mədəniyyət və müasir həyat

Bakı çoxmillətli və kosmopolit şəhərdir. Burada Azərbaycan dili əsas dil olsa da, rus və ingilis dilləri də geniş yayılıb. Şəhər elmi və təhsil mərkəzi kimi də tanınır. Bir çox ali məktəb və elmi müəssisə burada cəmləşib. Turizm son illərdə sürətlə inkişaf edir. Qonaqlar qədim abidələrlə yanaşı müasir memarlığı, dənizkənarı gəzintiləri və milli mətbəxi kəşf edirlər.

Bakı qədim tarixi ilə müasirliyi birləşdirən unikal şəhərdir. O, həm Azərbaycanın ürəyi, həm də Xəzər regionunun mühüm mərkəzi kimi inkişafını davam etdirir. Şəhərin zəngin mədəni irsi, strateji mövqeyi və dinamik iqtisadiyyatı onu həm yerli sakinlər, həm də xarici qonaqlar üçün cəlbedici edir.