Binəqədi qəsəbəsi: tarix, əhali və müasir həyat

Binəqədi qəsəbəsi Bakı şəhərinin Binəqədi rayonuna daxil olan qədim yaşayış məntəqəsidir. Abşeron yarımadasının qərb hissəsində, rayon mərkəzindən 4,2 kilometr aralıda yerləşir. Biləcəri dəmiryol stansiyasından məsafə isə təxminən 7 kilometr təşkil edir. Bu qəsəbə həm tarixi, həm də müasir sənaye və mədəni əhəmiyyəti ilə seçilir.

Binəqədi qəsəbəsinin tarixi

Qəsəbənin əvvəlki adları “Bineyi-Qazi” və daha sonra “Bineyi-Qədim” olmuşdur. 1970-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin qərarı ilə ona rəsmi qəsəbə statusu verilmişdir. Arxeoloji və tarixi məlumatlara görə, V-VI əsrlərdə hazırkı ərazidən şərqdə, çökək yerdə mövcud olmuşdur. Sonralar əhali daha əlverişli relyefə köçmüş və yaşayış məntəqəsi indiki yerdə formalaşmışdır.

Ərazi neft yataqları və bitum gölləri ilə də tanınır. Burada tunc dövrünə aid nekropol, XI-XVIII əsrlərə aid yaşayış yeri, həmçinin IV dövr fauna və flora qəbiristanlığı aşkar edilmişdir. 1940-cı illərdə qədim kərgədan skeleti və digər heyvan qalıqları tapılmışdır. Bu tapıntılar Abşeronun paleontoloji əhəmiyyətini artırır. Keyrəki vulkan dağı və digər palçıq vulkanları da ərazinin təbii xüsusiyyətlərindəndir.

Əhali və sosial tərkib

Qəsəbədə rəsmi qeydiyyatda olan əhalinin sayı təxminən 38 600 nəfərdir. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə, faktiki sakinlərin sayı 50 000-ə yaxındır. Milli tərkibdə azərbaycanlılar 99 faiz təşkil edir. Az sayda rus və tatar millətinin nümayəndələri də yaşayır. Əhali artımı son onilliklərdə davam etmiş və qəsəbə Bakının əhəmiyyətli yaşayış məntəqələrindən birinə çevrilmişdir.

Sənaye və iqtisadiyyat

Binəqədi qəsəbəsi sənaye baxımından aktivdir. Ərazidə 19 sənaye müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Onların arasında metal məmulatları istehsal edən “Bakı Poladtökmə”, neft sənayesi avadanlıqları üzrə “B. Sərdarov adına Maşınqayırma zavodu”, “Binəqədi Oil Company” neft şirkəti, plastik qapı-pəncərə istehsalı ilə məşğul olan “Azərpen” və un məmulatları istehsal edən “Zəngəzur” kimi müəssisələr var. Neft yataqlarının istismarı qəsəbənin iqtisadi həyatında mühüm rol oynayır.

Təhsil, səhiyyə və mədəniyyət

Qəsəbədə 3 ümumtəhsil məktəbi (179, 182 və 205 saylı), 1 məktəbəqədər müəssisə (86 saylı uşaq bağçası), 1 poliklinika (35 saylı), təcili tibbi yardım stansiyası və tibbi-sanitar hissə mövcuddur. Mədəni infrastrukturda 2 mədəniyyət evi və 2 kitabxana (o cümlədən Ş. Orduxanov adına kütləvi kitabxana) fəaliyyət göstərir. Bu müəssisələr sakinlərin gündəlik ehtiyaclarını ödəyir və sosial həyatı canlandırır.

Tarixi abidələr və təbii obyektlər

Dövlət tərəfindən qorunan abidələr arasında 1915-ci ildə inşa edilmiş hamam, 1908-ci ildə tikilmiş məscid və minarə xüsusi yer tutur. Neft mədənləri ərazisindəki arxeoloji abidələr, Binəqədi IV dövr fauna və flora qəbiristanlığı (dövlət qoruğu statusunda), Keyrəki vulkan dağı, palçıq vulkanları, şor göllər və qədim qır gölü diqqət çəkir. Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçılarının xatirəsinə abidə kompleksi və digər yaddaş obyektləri də mövcuddur.

Binəqədi qəsəbəsi həm qədim tarixi kökləri, həm də müasir sənaye və sosial infrastrukturu ilə Abşeronun mühüm yaşayış məntəqələrindən biridir. Onun inkişafı Bakı şəhərinin ümumi urbanizasiya prosesinin tərkib hissəsidir.