Daşaltı əməliyyatı

1. 1992-ci il faciəsi: Nə yanlış getdi?

26 yanvar 1992-ci il — Birinci Qarabağ müharibəsinin ən ağır səhifələrindən biri kimi tarixə düşdü. Daşaltı kəndində keçirilən əməliyyat Şuşanı blokadada saxlayan düşmənin atəş nöqtələrini məhv etmək üçün strateji bir addım kimi planlaşdırılmışdı. Lakin vahid mərkəzləşdirilmiş idarəetmənin olmaması və əməliyyat məlumatlarının sızması nəticəsində Azərbaycan bölmələri pusquya düşdü. Dağlıq relyef və sərt qış şəraiti ərazini təbii tələyə çevirdi. Bu əməliyyatın uğursuzluğu, siyasi pərakəndəliyin cəbhədəki döyüşçülərin fədakarlığına necə zərbə vura biləcəyinin onilliklər boyu simvolu oldu.

2. Mühasirə şəraitində əsgər rəşadəti

Taktiki məğlubiyyətə baxmayaraq, 1992-ci ildə Daşaltıda Azərbaycan əsgərinin göstərdiyi qəhrəmanlıq görünməmiş bir hadisə idi. Üstün düşmən qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alınan döyüşçülər son nəfəslərinə qədər mövqelərini qoruyaraq əlbəyaxa döyüşə girdilər. Onların bir çoxu uzun illər itkin düşmüş hesab olunurdu. Yalnız 2020-ci il Zəfərindən sonra bu ərazidə kütləvi məzarlıqların aşkar edilməsi ilə millətimiz öz qəhrəmanlarının adlarını öyrənə bildi. Bu rəşadət gələcək nəsillər üçün mənəvi təməl qoydu və sübut etdi ki, azadlıq iradəsi hər cür şəraitdən güclüdür.

3. Səhvlər üzərində iş: 2020-ci ilə hazırlıq

Otuz illik hazırlıq Azərbaycan ordusunu regionun ən effektiv ordularından birinə çevirdi. Daşaltıda revanşa hazırlıq topoqrafiyanın dərindən öyrənilməsini və Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin (XTQ) peşəkar hazırlığını əhatə edirdi. 1992-ci ildən fərqli olaraq, 2020-ci ildə əsas diqqət yüksək dəqiqlikli kəşfiyyata və pilotsuz aviasiyaya ayrıldı. Hər bir cığır rəqəmsallaşdırıldı, döyüş ssenariləri oxşar dağlıq şəraitlərdə məşq edildi. Qoşun növləri arasındakı koordinasiya mühasirə ssenarisinin təkrarlanma ehtimalını tamamilə aradan qaldırdı.

4. Daşaltının azad edilməsi və Şuşaya gedən yol

4 noyabr 2020-ci ildə tarixi ədalət bərpa olundu. İldırım sürətli hücum zamanı Azərbaycan xüsusi təyinatlıları Daşaltı kəndi üzərindəki strateji yüksəklikləri nəzarətə götürdü. Bu, Şuşadakı erməni qruplaşmasının logistik təchizat yollarını tamamilə kəsməyə imkan verdi. Bu əməliyyatın unikallığı məxfiliyində idi: döyüşçülər düşmənin heç gözləmədiyi sıldırım qayaları aşaraq hərəkət etdilər. Daşaltının azad edilməsi Şuşanın əfsanəvi fəthinə gedən yolda həlledici akkord oldu və müharibənin taleyini faktiki olaraq həll etdi.

5. Azərbaycan üçün tarixi əhəmiyyəti

Bu gün Daşaltı münaqişə zonasından intibah simvoluna çevrilir. Burada müasir infrastruktur qurulur, məşhur "Zəfər Yolu" keçir. Hər bir azərbaycanlı üçün bu məkan şəhidlərimizin xatirəsi və sağ qalan qəhrəmanlarımızın qürur yeridir. Daşaltı əməliyyatı hərb tarixinə bir millətin məğlubiyyət ağrısını necə qələbə enerjisinə çevirə biləcəyinin nümunəsi kimi daxil oldu. Bu kənd hər zaman mədəniyyət paytaxtımız Şuşanın ətəyində bir keşikçi kimi qalacaqdır.