Dünya okeanı: Yerin iqlimində, ekosistemində və bəşəriyyətin iqtisadiyyatında rolu

Dünya okeanı – bütün planet boyu maneəsiz dövr edən vahid su axını orqanizmidir. Planetimizin sahəsinin 70%-dən çoxunu əhatə edən su kütləsi Atlantik, Sakit, Hind, Şimal Buzlu və Cənub okeanlarına bölünür. Bu, qlobal iqlimin əsas mühərriki, karbon qazının başlıca uducusu və bəşəriyyətin mühüm iqtisadi resursu rolunu oynayan vahid, kəsilməz hidrodinamik sistemdir.

İqlimin termorequlyasiyası: okean Yeri həddindən artıq qızmaqdan necə xilas edir

Okeanın əsas funksiyası planetin iqliminin termorequlyasiyasıdır (istiliyin tənzimlənməsi). Suyun yüksək istilik tutumu sayəsində Dünya okeanı parnik effektinin yaratdığı artıq istiliyin təxminən 90%-ni udur. O, yayda istiliyi toplayır və qışda tədricən geri verir, həmçinin bu enerjini bütün yer kürəsi boyu yenidən bölüşdürür.

Məsələn, isti Qolfstrim cərəyanı Avropanın iqlimini ola biləcəyindən ancaq daha mülayim edir. İstiliklə yanaşı, okean karbon qazı emissiyalarının təxminən üçdə birini udur ki, bu da dəniz mühitinin tədricən turşulaşmasına səbəb olsa da, qlobal istiləşmənin sürətini əhəmiyyətli dərəcədə ləngidir.

Okeanın biosferi və ekosistemi, resursları və dünya ticarəti

Okean milyonlarla orqanizm növünün evidir və onların böyük hissəsi hələ də öyrənilməyib. Sahilyanı mərcan riflərindən tutmuş dərin dəniz çökəkliklərinə qədər dəniz ekosistemləri biosferdə həlledici rol oynayır.

Suyun üst qatlarında yaşayan fitoplankton fotosintez vasitəsilə Yerdəki bütün oksigenin yarısından çoxunu istehsal edir. Okean bəşəriyyət üçün çox vacibdir: bura balıqçılıq, neft və təbii qaz hasilatı, həmçinin nadir metal yataqları daxildir.

Dəniz nəqliyyatı beynəlxalq ticarətin ümumi həcminin 80%-dən çoxuna xidmət edir və bununla da qlobal ticarətin əsas nəqliyyat arteriyasına çevrilir.