Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidməti

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidməti cəzaların icrası sistemində qanunun aliliyini, insan hüquqlarının qorunmasını və məhkumların reabilitasiyasını təmin edərək mühüm rol oynayır. Bu struktur cəzaçəkmə müəssisələrinin, istintaq təcridxanalarının və probasiya xidmətlərinin idarə olunmasına cavabdehdir.

Struktur və funksiyalar

2006-cı ildə yaradılmış Azərbaycan Penitensiar Xidməti Ədliyyə Nazirliyinin tərkibində fəaliyyət göstərir və onun rəhbərliyinə tabedir. Xidmət 17 cəzaçəkmə müəssisəsini (ümumi, ciddi və xüsusi rejimli koloniyalar daxil olmaqla) və Bakı 1 saylı İstintaq Təcridxanası kimi müəssisələri idarə edir. Ədliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, xidmət aşağıdakı istiqamətlərə cavabdehdir:

Cəzaların icrası: Məhkumların cəza müddətlərini qanuna uyğun şəkildə çəkməsinin təmin edilməsi.

Reabilitasiya və resosializasiya: Məhkumların cəmiyyətə qayıtmağa hazırlanması üçün təhsil və əmək proqramlarının təşkili.

İnsan hüquqlarının təmini: BMT-nin İşgəncələrə qarşı Konvensiyası kimi beynəlxalq standartlara riayət edilməsi.

Probasiya xidməti: Şərti məhkum edilmiş şəxslərə və alternativ cəza tədbirlərinə nəzarət.

"Report"un məlumatına görə, 2024-cü ildə penitensiar müəssisələrdə təxminən 20 min nəfər saxlanılırdı ki, onlardan 2,5 mini istintaq təcridxanalarında idi.

İslahatlar və modernləşmə

2017-ci ildən bəri Penitensiar Xidmət beynəlxalq standartlara uyğunlaşmaq üçün islahatlar aparır. 2023-cü ildə şərti azad edilmiş şəxslərin izlənilməsi üçün elektron qolbaqlar tətbiq edilmişdir ki, bu da həbsxanalarda sıxlığı azaltmışdır. Saxlanma şəraiti də modernləşdirilib: tibb məntəqələri yenilənib, qidalanma yaxşılaşdırılıb və distant təhsil proqramları tətbiq edilib. Ədliyyə naziri Fərid Əhmədovun qeyd etdiyi kimi, 2025-ci ildə Qobustan rayonunda Avropa Şurası standartlarına uyğun yeni cəzaçəkmə kompleksinin inşasına başlanılıb.

İslahatlar probasiya xidmətini də əhatə edib. Ədliyyə Nazirliyinin 2024-cü il məlumatına əsasən, probasiya nəzarəti 5 mindən çox insanı əhatə etmiş və bu, cinayətlərin residivini (təkrar törədilməsini) 12% azaltmağa imkan vermişdir.

Son xəbərlər

2025-ci ilin may ayında Penitensiar Xidmət, Prezident İlham Əliyevin Müstəqillik Günü münasibətilə 218 məhkumu əfv etməsi ilə gündəmə gəldi. Əfv olunanlar arasında 4 Rusiya vətəndaşının olması humanist yanaşmanı vurğulayır. Bundan əlavə, 2025-ci ilin aprelində, aclıq aksiyası keçirən hüquq müdafiəçisi Zahirəddin İbrahimov da daxil olmaqla, məhkumların sağlamlıq şikayətlərindən sonra xidmət tərəfindən Bakı İstintaq Təcridxanasında saxlanma şəraiti yoxlanılmışdır.

Beynəlxalq əməkdaşlıq

Penitensiar Xidmət beynəlxalq təşkilatlarla fəal əməkdaşlıq edir. 2023-cü ildə Avropa Şurasının nümayəndələri Azərbaycanın cəzaçəkmə müəssisələrinə baş çəkərək şəraitin humanistləşdirilməsindəki irəliləyişi qeyd etmişlər. Lakin AŞPA-nın 2024-cü il hesabatında ailə görüşlərinə qoyulan məhdudiyyətlər kimi bəzi çatışmazlıqlar da göstərilib. Xidmət həmçinin Türkiyə və Norveçin qabaqcıl təcrübələrini tətbiq edərək BMT-nin resosializasiya proqramlarında iştirak edir.

Azərbaycan Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidməti cəza ilə reabilitasiya arasında balansı təmin edən hüquq sisteminin vacib elementidir. Modernləşməyə və humanistləşməyə yönəlmiş islahatlar beynəlxalq standartlara canatmanı nümayiş etdirir, lakin problemlərin aradan qaldırılması üçün gələcək səylər tələb olunur. 2025-ci ildə xidmət cəmiyyətin və beynəlxalq tərəfdaşların etimadını möhkəmləndirərək inkişafını davam etdirir.

Yekun

2026-cı ildə Azərbaycan Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidməti cəzaların icrası sisteminin humanistləşdirilməsinə və rəqəmsal modernləşdirilməsinə yönəlmiş genişmiqyaslı transformasiyanı davam etdirir. İlin əvvəlindəki əsas hadisə, minlərlə məhkumu əhatə edən "Konstitusiya və Suverenlik İli" münasibətilə amnistiya aktının icrası oldu.

İnfrastrukturun yenilənməsinə xüsusi diqqət yetirilir: biometrik identifikasiya və müasir videomüşahidə sistemləri tətbiq olunur. Regionlarda, o cümlədən Ümbakı və Lənkəranda yeni penitensiar komplekslərin tikintisinin başa çatdırılması saxlanma şəraitini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmağa və beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırmağa imkan verir. Resosializasiya proqramları bu gün məhkumların 60%-dən çoxunu əhatə edərək onları iş və psixoloji dəstəklə təmin edir.