"Fransız Polineziyası" teqi üzrə xəbərlər
Fransa Polineziyası: Sakit okeanın mərkəzində 118 ada
Fransa Polineziyası Sakit okeanın cənubunda, Avstraliya ilə Cənubi Amerika arasında təxminən yarı yolda yerləşir. Bu, geniş muxtariyyəti olan Fransanın dənizaşırı ərazisidir. Tərkibində Avropa boyda akvatoriyaya səpələnmiş 118 ada və atoll var. Quru sahəsi cəmi təxminən 3,5 min kvadratkilometrdir. Əhalisi təxminən 280 min nəfərdir, çoxu Taiti adasında yaşayır. İnzibati mərkəz olan Papeete şəhəri bu adanın şimal-qərbindədir. Dövlət dili fransız dilidir, yerli dillər taiti və markiz dilləridir. Valyuta Sakit okean frankıdır.
Beş arxipelaq
Ərazi beş qrup adaya bölünür:
- Cəmiyyət adaları: Taiti, Murea və Bora-Bora burada yerləşir;
- Tuamotu, mərcan atollarının say etibarilə ən böyük arxipelaqı;
- Markiz adaları, şimal-şərqdəki vulkan adaları;
- Qambye adaları, cənub-şərqdə;
- Austral adaları (Tubuai adaları), cənubda.
Tarix
Adaları polineziyalı dənizçilər məskunlaşdırıb, ehtimal ki, min ildən çox əvvəl. Avropalılar XVI-XVIII əsrlərdə göründü. 1767-ci ildə Taitiyə ingilis Samuel Uollis, 1768-ci ildə fransız dənizçi Lui Antuan de Buqenvil, 1769-cu ildə isə Ceyms Kuk yaxınlaşdı. Adalar 1840-cı illərdə Fransanın təsir dairəsinə düşdü: əvvəlcə Taiti Fransa protektoratı oldu, 1880-ci ildə isə Pomare krallığı Fransanın idarəçiliyinə keçdi. 1946-cı ildə arxipelaqlar dənizaşırı ərazi statusu aldı, 2004-cü ildə qanun onlar üçün genişləndirilmiş muxtariyyəti olan indiki «dənizaşırı ölkə» statusunu təsbit etdi.
Nüvə sınaqları
1966-cı ildən 1996-cı ilədək Fransa Tuamotu arxipelaqındakı Mururoa və Fangataufa atollarında nüvə sınaqları keçirdi. Əvvəlcə partlayışlar atmosferdə, sonra yeraltında aparılırdı. Mövzu yerli sakinlər üçün ağrılı olaraq qalır: səhhətə və ətraf mühitə təsirlər, həmçinin kompensasiyalar ətrafında mübahisələr gedir.
Dövlət quruluşu və siyasət
Ərazi Fransanın tərkibinə daxildir və respublika parlamentinə öz nümayəndələrini seçir. Onun öz hakimiyyət orqanları var: prezident, hökumət və Fransa Polineziyası Assambleyası. 2023-cü ilin mayından prezident müstəqillik tərəfdarı Moetai Brotherson-dur. Status məsələsi siyasi mübahisə predmeti olaraq qalır. 2013-cü ildə BMT ərazini özünüidarəsiz ərazilər siyahısına qaytardı.
Nələri görməli
Laqunu və su üstündəki bunqalolarla Bora-Bora tropik istirahətin simvolu sayılır. Taitinin qonşusu olan Murea adası yaşıl dağları və körfəzləri ilə tanınır. Taitidə şəlalələr, qara qumlu çimərliklər və Papeete bazarı yerləşir. Tuamotu arxipelaqındakı Rangiroa və Fakarava atolları dalğıcları cəlb edir. Markiz adalarında qədim məbəd meydançaları var. Hiva-Oa adası fransız rəssamı Pol Qogenin adı ilə bağlıdır: o, ömrünün son illərini burada keçirib və 1903-cü ildə vəfat edib.
İnsanlar, dil və ənənələr
Sakinlərin çoxu polineziyalıdır, Avropadan, ilk növbədə Fransadan gələnlər, çinlilər və metislər də var. Xristian konfessiyaları, əsasən protestantlıq və katoliklik geniş yayılıb. Ote'a kimi ənənəvi rəqs və musiqi, döymə və toxuculuq mədəniyyətin mühüm hissəsi olaraq qalır. Ota ika xörəyi hindistan cevizi südündə layımla hazırlanan çiy balıqdan ibarətdir. Taiti vanili və ətirli monoi yağı adalardan çox-çox uzaqlarda tanınır.
İqtisadiyyat
İqtisadiyyatın əsasını turizm, həmçinin qara mirvari yetişdirilməsi, balıqçılıq, vanil, kokos yağı və monoi istehsalı təşkil edir. Ərazi Fransadan gələn maliyyə köçürmələrindən və ərzaq idxalından çox asılıdır.
