Gömrük Məcəlləsi nədir və nəyi tənzimləyir?

Azərbaycan Respublikasının Gömrük Məcəlləsi ölkədə gömrük işinin hüquqi, iqtisadi və təşkilati əsaslarını müəyyən edən əsas normativ sənəddir. Məcəllə gömrük sərhədindən keçirilən mallar və nəqliyyat vasitələrinə tətbiq olunan ümumi qaydaları, prosedurları, şəxslərin hüquq və vəzifələrini tənzimləyir. O, dövlətin iqtisadi təhlükəsizliyinin qorunmasına, xarici ticarətin tənzimlənməsinə və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin inkişafına yönəlib.

Məcəllə 24 iyun 2011-ci ildə qəbul edilmiş və 1 yanvar 2012-ci ildən qüvvəyə minmişdir. O vaxtdan bəri müxtəlif dəyişikliklər edilmiş və sənəd müasir ticarət tələblərinə uyğunlaşdırılmışdır.

Gömrük ərazisi və sərhədi

Azərbaycan Respublikasının ərazisi vahid gömrük ərazisi hesab olunur. Bu əraziyə quru hissəsi, daxili sular, Xəzər dənizinin (gölünün) ölkəyə mənsub olan hissəsi (adalar, süni adalar və qurğular daxil olmaqla) və onların üzərindəki hava məkanı daxildir. Gömrük sərhədi əsasən dövlət sərhədi ilə üst-üstə düşür, sərbəst zonaların perimetrləri isə ayrıca gömrük sərhədi təşkil edir. Sərbəst zonalar Məcəlləyə uyğun yaradıla bilər.

Gömrük işi və tənzimləmə

Gömrük işi malların və nəqliyyat vasitələrinin sərhəddən keçirilməsi, gömrük-tarif tədbirləri, qadağa və məhdudiyyətlərə riayət, gömrük rəsmiləşdirilməsi və nəzarəti, həmçinin ticarət siyasəti tədbirlərinin icrasını əhatə edir. Gömrük tənzimlənməsi isə bu sahədə qaydaların müəyyən edilməsi, tətbiqi və nəzarəti deməkdir.

Gömrük qanunvericiliyi Konstitusiyaya, Gömrük Məcəlləsinə, “Gömrük tarifi haqqında” Qanuna, antidəmpinq və digər müvafiq aktlara, habelə beynəlxalq müqavilələrə əsaslanır.

Gömrük ödənişləri

Məcəllə gömrük ödənişlərinin növlərini müəyyən edir: gömrük rüsumları, əlavə dəyər vergisi, aksizlər, yol vergisi, gömrük yığımları, haqlar və dövlət rüsumu. Rüsumlar advalor (gömrük dəyərinə faizlə), spesifik və ya kombinə edilmiş ola bilər. Ödənişlərin hesablanması, ödənilməsi, möhlət verilməsi və qaytarılması qaydaları Məcəllə və digər normativ aktlarla tənzimlənir. Daxili bazarın qorunması üçün müvəqqəti xüsusi və mövsümi rüsumlar tətbiq oluna bilər.

Gömrük prosedurları və nəzarət

Mallar müxtəlif gömrük prosedurları altında yerləşdirilə bilər: sərbəst dövriyyə üçün buraxılış, təkrar idxal, tranzit, gömrük anbarı, daxildə emal və digərləri. Bəyanetmə şifahi, yazılı və ya elektron formada aparılır. Gömrük nəzarəti malların və sənədlərin yoxlanılmasını, təminatların tətbiqini və auditləri əhatə edir. Son dəyişikliklərlə texniki reqlamentlərə uyğunluq sənədlərinin yoxlanılması tələbləri də gücləndirilmişdir.

Şəxslərin hüquq və vəzifələri

Məcəllə bəyannaməçilərin, daşıyıcıların və digər iştirakçıların hüquqlarını qoruyur, eyni zamanda öhdəliklərini müəyyən edir. Qaçaqmalçılıq və digər pozuntulara qarşı sanksiyalar nəzərdə tutulur. Fiziki şəxslər üçün istehsal və kommersiya məqsədi daşımayan malların keçirilməsinə dair sadələşdirilmiş və güzəştli qaydalar mövcuddur.

Gömrük Məcəlləsi Azərbaycanın xarici iqtisadi fəaliyyətini şəffaf və səmərəli tənzimləyən əsas sənəd olaraq qalır. O, həm dövlətin maraqlarını, həm də biznes iştirakçılarının hüquqlarını balanslaşdırır, beynəlxalq standartlara uyğun inkişaf edir və daim yenilənir.