"Hökumət buludu (G-cloud)" teqi üzrə xəbərlər
Hökumət buludu (Government Cloud, G-Cloud) — dövlət qurumlarını təhlükəsiz, miqyaslanabilən və səmərəli İT xidmətləri ilə təmin etmək üçün yaradılmış ixtisaslaşdırılmış bulud infrastrukturudur. O, hesablama resurslarını, məlumatların saxlanma sistemlərini və proqram təminatını birləşdirərək, dövlət idarəçiliyini optimallaşdırmağa, xərcləri azaltmağa və rəqəmsal xidmətlərin əlçatanlığını artırmağa imkan verir. Bu konsepsiya bir çox ölkələrdə, o cümlədən ABŞ, Böyük Britaniya, Azərbaycan və Qırğızıstanda rəqəmsal transformasiya strategiyalarının bir hissəsi kimi fəal şəkildə inkişaf etdirilir.
Konsepsiya və məqsədlər
Hökumət buludu dövlət qurumlarına IaaS (infrastruktur xidmət kimi), PaaS (platforma xidmət kimi) və SaaS (proqram təminatı xidmət kimi) kimi xidmətlər təqdim edir. Əsas məqsədlər İT resurslarının mərkəzləşdirilməsi, kibertəhlükəsizliyin artırılması və qurumlar arasında məlumat inteqrasiyasının sadələşdirilməsidir. Gartner-in məlumatlarına görə, 2023-cü ildə dövlət sektorunda bulud texnologiyalarına qlobal xərclər 50 milyard ABŞ dollarını keçib, bu da onların əhəmiyyətini vurğulayır. Bulud fiziki serverlərin saxlanma xərclərini azaltmağa və ciddi təhlükəsizlik standartları sayəsində məlumat sızması risklərini minimuma endirməyə imkan verir.
Dünyada tətbiqi
ABŞ-da 2011-ci ildə başladılan FedRAMP (Federal Risk and Authorization Management Program) federal agentliklər tərəfindən istifadə olunan bulud xidmətləri üçün standartlar müəyyən edir. Böyük Britaniyada 2012-ci ildə başlanan G-Cloud Framework, dövlətə xidmətlər göstərən 5000-dən çox təchizatçını birləşdirir. Böyük Britaniyanın Milli Audit Ofisinin məlumatlarına görə, 2022-ci ilə qədər proqram büdcəyə təxminən 3,5 milyard funt sterlinq qənaət edib. Çində Aliyun kimi bulud platformaları dövlət orqanlarının məlumatlarının idarə edilməsi üçün fəal şəkildə istifadə olunur.
Azərbaycanda Hökumət buludu
Azərbaycanda G-Cloud layihəsi Prezident İlham Əliyevin 3 iyun 2019-cu il tarixli 718 nömrəli fərmanına uyğun olaraq həyata keçirilir. İcraçı Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında "AzInTelecom" MMC-dir. 2022-ci ilə qədər 26 dövlət qurumu buluda inteqrasiya olunub, 2023-cü ildə isə onlara daha 22 qurum əlavə edilib. Bunların arasında Elm və Təhsil Nazirliyi, Milli Depozit Mərkəzi və Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi (KOBİA) var. 2024-cü ildə SOCAR-ın İT sistemləri də buluda köçürülüb. Layihə Bakı və Yevlaxda yerləşən data mərkəzlərindən istifadə edir, kritik əhəmiyyətli sistemlərin yüksək əlçatanlığını təmin edir və AzInTelecom-un məlumatlarına görə, İT xərclərini 30%-ə qədər azaldır.
Üstünlüklər və çağırışlar
Hökumət buludu Azərbaycanda təxminən bir milyon vətəndaşın istifadə etdiyi eGov və MyGov kimi elektron xidmətlərə çıxışı asanlaşdırır. O, həmçinin idarəetmənin şəffaflığını və səmərəliliyini artırır. Lakin çağırışlar da var: kibertəhlükəsizlik sistemlərinin daimi yenilənməsi və personalın təlimi zərurəti. 2023-cü ildə Dünya Bankı qeyd edib ki, dövlət sektorunda bulud texnologiyaları layihələrinin 60%-i ixtisaslı kadr çatışmazlığı ilə üzləşir.
Perspektivlər
Hökumət buludu rəqəmsal dövlətin təməlinə çevrilir. Gələcəkdə dövlət proseslərinin təhlili üçün süni intellekt və böyük məlumatlarla inteqrasiyanın artması gözlənilir. Azərbaycan bütün regionları əhatə etməklə G-Cloud-u genişləndirməyi planlaşdırır ki, bu da onun regionda rəqəmsallaşma lideri kimi mövqeyini gücləndirəcək.
