İlham Əliyevin Çin səfəri

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Çin Xalq Respublikasına dövlət səfəri ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm hadisə oldu. ÇXR sədri Si Cinpin, Dövlət Şurasının baş naziri Li Çian və Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisinin Daimi Komitəsinin sədri Cao Leci ilə görüşlər ölkələr arasında tərəfdaşlığın strateji xarakterini təsdiqlədi.

Tarixçə və hazırlıq

Azərbaycan və Çin 1992-ci ildə diplomatik münasibətlərin qurulmasından bəri aktiv dialoq saxlayırlar. Əliyevin 2014, 2015 və 2019-cu illərdə ÇXR-ə əvvəlki səfərləri, o cümlədən "Kəmər və Yol" II forumunda iştirakı əməkdaşlığın dərinləşməsi üçün zəmin yaratdı. 21 aprel 2025-ci ildə "Sinxua" agentliyinə müsahibəsində Əliyev Si Cinpinin rəhbərliyi altında Çinin dinamik inkişafını qeyd etdi və əlaqələrin daha da möhkəmlənəcəyinə əminliyini bildirdi. Səfər 2 apreldə Əliyevin Çin Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin müdiri Liu Ciançao ilə görüşü zamanı elan edildi, o, konkret layihələrin həyata keçirilməsi üçün potensialı vurğuladı.

22 apreldə İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Pekinə gəldilər, burada onları beynəlxalq hava limanında fəxri qarovulla qarşıladılar. Səfər proqramına yüksək səviyyəli danışıqlar və ikitərəfli sazişlərin imzalanması daxil idi.

Səfərin əsas hadisələri

Səfər 23 apreldə Si Cinpinlə geniş görüşlə başladı. Liderlər siyasi, iqtisadi və humanitar əməkdaşlığı, həmçinin regional və qlobal məsələləri müzakirə etdilər. Əliyev Azərbaycanın "vahid Çin" siyasətinə və "Kəmər və Yol" təşəbbüsünə dəstəyini vurğuladı ki, burada Bakı Orta Dəhlizin nəqliyyat qovşağı kimi əsas rol oynayır. Si Cinpin Azərbaycanın Asiya və Avropa arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə töhfəsini qeyd etdi və qeyri-neft sektoruna investisiyaları genişləndirməyə hazır olduğunu bildirdi.

Həmin gün Əliyev baş nazir Li Çian ilə görüşdü, Huawei şirkəti ilə əməkdaşlıq və bərpa olunan enerji sahəsinin inkişafı da daxil olmaqla ticarət-iqtisadi layihələri müzakirə etdi. Cao Leci ilə görüş parlamentlərarası əlaqələri möhkəmləndirmək niyyətini təsdiqlədi. Danışıqların nəticəsi olaraq nəqliyyat, enerji və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlıq haqqında memorandumlar da daxil olmaqla bir neçə saziş imzalandı.

Əliyev həmçinin Azərbaycan-Çin tərəfdaşlığına həsr olunmuş forumda çıxış etdi, burada Azərbaycanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatında (ŞƏT) statusunun dialoq tərəfdaşı səviyyəsinə yüksəldilməsinin vacibliyini qeyd etdi.

İkitərəfli münasibətlər üçün əhəmiyyəti

Səfər suverenliyin və ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı dəstəklənməsinə əsaslanan strateji tərəfdaşlığı möhkəmləndirdi. Çin Azərbaycanın Qarabağ üzərində nəzarətinin bərpasını tanıdığını təsdiqlədi, Bakı isə Tayvana münasibətdə "vahid Çin" prinsipinə dəstəyini yenidən bəyan etdi.

İqtisadi əməkdaşlıq yeni təkan aldı. Çin Asiyanı Azərbaycan vasitəsilə Avropa ilə birləşdirən Orta Dəhlizin inkişafında maraqlıdır. Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2024-cü ildə ölkələr arasında əmtəə dövriyyəsi 2,5 milyard dollar təşkil edib və tərəflər Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı və yaşıl enerjiyə investisiyalar hesabına bunu artırmaq niyyətindədirlər. Huawei 5G və ağıllı şəhər texnologiyalarını tətbiq edərək Bakıda mövcudluğunu genişləndirməyi planlaşdırır.

Humanitar əlaqələr də möhkəmlənir. Heydər Əliyev Fondu və Azərbaycan Dillər Universitetinin nəzdində Konfutsi İnstitutu 2019-cu ildən bəri 500-dən çox tələbəni əhatə edən çin dili kurslarını həyata keçirir. Əliyevin səfəri xalqların yaxınlaşmasını vurğulayan mədəni tədbirlərlə müşayiət olundu.

Yekun

İlham Əliyevin 2025-ci ilin aprelində Çinə səfəri Azərbaycan-Çin münasibətlərində dönüş nöqtəsi oldu. İmzalanmış sazişlər, iqtisadiyyata və nəqliyyat dəhlizlərinə diqqət, həmçinin beynəlxalq məsələlərdə qarşılıqlı dəstək strateji tərəfdaşlığı möhkəmləndirdi. Qlobal çağırışlar şəraitində Azərbaycan və Çin hər iki ölkəyə və bütövlükdə regiona fayda gətirəcək uzunmüddətli əməkdaşlığa hazır olduqlarını nümayiş etdirirlər.