İraq haqqında ətraflı məlumat: tarix, siyasət, iqtisadiyyat

İraq — Yaxın Şərqdə yerləşən, tarixi Mesopotamiya sivilizasiyasına gedib çıxan, region üçün mühüm strateji əhəmiyyət kəsb edən dövlətdir. Ölkə şimalda Türkiyə, şərqdə İran, cənubda Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı, qərbdə isə İordaniya və Suriya ilə həmsərhəddir. Paytaxtı Bağdaddır. 2026-cı ildə ölkənin əhalisi təxminən 48 milyon nəfər təşkil edir.

Coğrafiya və təbii sərvətlər

İraq ərazisi Dəclə və Fərat çayları arasında yerləşən münbit torpaqları ilə tanınır — bu ərazi tarixdə "Mesopotamiya", yəni "iki çay arası" adlanırdı. Ölkənin iqtisadiyyatı əsasən neft hasilatına əsaslanır; İraq dünyanın ən böyük neft ehtiyatlarına malik dövlətlərindən biridir və OPEC-in aparıcı üzvlərindəndir.

Siyasi quruluş

İraq federativ parlamentli respublikadır. 2003-cü ildən sonra formalaşan siyasi sistem "muhasasa" adlanan qeyri-rəsmi güc bölgüsü prinsipinə əsaslanır: prezident postu kürdlərə, baş nazir vəzifəsi şiə ərəblərə, parlament sədrliyi isə sünni ərəblərə ayrılır. 2025-ci il noyabr ayında keçirilən parlament seçkilərindən sonra İraqda uzun sürən hökumət böhranı yaşanmışdır. 2026-cı ilin aprelində kürd siyasətçi Nizar Əmidi ölkənin yeni prezidenti seçilmiş, mayın ortalarında isə Əli əz-Zaidi baş nazir vəzifəsini üzərinə götürmüşdür. Real icra hakimiyyəti baş nazirin əlindədir, prezidentin səlahiyyətləri əsasən rəsmi-mərasim xarakteri daşıyır.

Hazırda ölkə daxili siyasi sabitliyi bərpa etmək, İran təsirli hərbi qruplaşmaların dövlət nəzarətinə tabe edilməsi, eləcə də Vaşinqton ilə münasibətlərin tənzimlənməsi kimi ciddi çağırışlarla üzləşir. Bu proseslər həm ölkə daxilində, həm də regional səviyyədə diqqətlə izlənilir.

İqtisadiyyat

İraq iqtisadiyyatı böyük ölçüdə neft ixracatından asılıdır, bu da dövlət büdcəsinin əsas mənbəyini təşkil edir. Ölkənin ümumi daxili məhsulu (ÜDM) 2026-cı ildə təxminən 348 milyard ABŞ dollarına yaxınlaşır. Bununla belə, İran-İsrail-ABŞ arasında baş vermiş 2026-cı il münaqişəsinin iqtisadi nəticələri neft istehsalına və dövlət xərclərinə mənfi təsir göstərmişdir. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, kənd təsərrüfatının və emal sənayesinin inkişafı hökumətin qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir.

Cəmiyyət və mədəniyyət

İraq ərəb, kürd, türkmən və digər etnik qrupların birgə yaşadığı çoxmillətli dövlətdir. Bu müxtəliflik ölkənin mədəni zənginliyini artırsa da, eyni zamanda siyasi sistemdə balans yaratmaq zərurətini doğurur. Tarixən bəşəriyyətin ilk yazı sistemlərindən birinin — mixi yazının — yarandığı bu torpaqlar bu gün də zəngin arxeoloji irsi ilə diqqəti cəlb edir.

Nəticə

İraq mürəkkəb siyasi tarixinə, zəngin təbii ehtiyatlarına və strateji coğrafi mövqeyinə görə Yaxın Şərqin ən vacib dövlətlərindən biri olaraq qalır. Ölkənin gələcək inkişafı daxili siyasi sabitlik, iqtisadi islahatlar və beynəlxalq münasibətlərin tənzimlənməsi ilə bilavasitə bağlıdır.