"Kosovo" teqi üzrə xəbərlər
Kosovo: Prizrenin Osmanlı əks-sədası, Ruqova kanyonları, fliya piroqu və mürəkkəb Balkan konteksti
Kosovo — Cənub-Şərqi Avropada, Balkan yarımadasında yerləşən, dənizə çıxışı olmayan və dağ massivləri ilə əhatələnmiş coğrafi və siyasi regiondur. Aralıq dənizi, Pannon və Balkan mədəniyyət və ticarət yollarının qovşağında qərarlaşan bu ərazi əsrlər boyu irimiqyaslı geosiyasi hadisələrin meydanı olmuşdur. 2008-ci ildə müstəqilliyini bəyan etmiş Kosovo Respublikası qismən tanınan dövlət statusuna malikdir: onun suverenliyini BMT-nin 100-ə yaxın üzvü tanıyır, Serbiya isə ərazini özünün muxtar diyarı (Kosovo və Metoxiya Muxtar Diyarı) hesab edir. Region qədim Osmanlı memarlığının koloritini, Bizans dövrünün pravoslav ziyarətgahlarını, Prokletiye kanyonlarını və gənc, dinamik əhalini özündə birləşdirir.
Ruqova kanyonları, Şar dağları və Prizrenin orta əsr cazibəsi
Kosovonun təbii landşaftı əzəmətli dağ sistemləri ilə əhatə olunub: qərbdə dağ turizmi və qayamırmanma mərkəzinə çevrilmiş, dərinliyi 1000 metrə çatan mənzərəli Ruqova dərəsi ilə Şimali Albaniya Alpları (Prokletiye silsiləsi) ucalır; cənubda isə buzlaq gölləri və Brezovitsa dağ-xizək kurortu ilə zəngin Şar-Planina Milli Parkı uzanır. Regionun mədəniyyət paytaxtı və memarlıq incisi Prizren hesab olunur: şəhər Bistritsa çayı üzərindəki qədim Osmanlı daş körpüsünü, kirəmit damlar üzərində ucalan Sinan paşa məscidini, qədim Qalaya qalasını və Levişka Məryəm Ana kafedralını qoruyub saxlamışdır. Deçan və Qraçanitsa ətraflarında YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmiş unikal Bizans freskalarına malik orta əsr pravoslav monastırları yerləşir. Əsas inzibati mərkəz olan Priştina modernist «Newborn» müstəqillik abidəsi, qeyri-adi gümbəz dizaynlı Milli Kitabxanası və canlı piyada bulvarları ilə diqqəti cəlb edir.
Kosovo meydanındakı döyüş, Osmanlı əsrləri, 1990-cı illərin böhranı və 2008-ci il bəyannaməsi
Regionun tarixi dramatik dönüşlərlə doludur: antik dövrdə burada Roma imperiyasının tərkibinə daxil olmuş illir-frakiya mənşəli dardan tayfaları yaşayırdı. Orta əsrlərdə ərazi Nemaniçlərin orta əsr Serbiya krallığının mənəvi və siyasi mərkəzi olmuşdur. 1389-cu ilin iyununda burada birləşmiş xristian ordusu ilə Osmanlı imperiyasının qoşunları arasında tarixi Kosovo döyüşü baş verdi və bundan sonra region təxminən beş əsr ərzində türk torpaqlarının tərkibində qaldı (Priştinada Sultan I Muradın türbəsi saxlanılır). XX əsrdə diyar muxtar vilayət, daha sonra isə muxtar diyar statusunda Yuqoslaviyanın tərkibinə daxil idi. Alban çoxluğu ilə serb azlığı arasında etnik ziddiyyətlərin kəskinləşməsi 1990-cı illərin sonundakı silahlı münaqişəyə, BMT-nin sülhməramlı missiyasının (UNMIK) və NATO-nun rəhbərliyi altındakı KFOR qüvvələrinin yeridilməsinə gətirib çıxardı. 2008-ci il fevralın 17-də Kosovo parlamenti birtərəfli qaydada Kosovo Respublikasının müstəqilliyini elan etdi.
Qat-qat fliya piroqu, zərgərlik filiqranı və makiato mədəniyyəti
Kosovonun mədəni profili güclü şərq və Balkan təsirləri ilə əsasən alban ənənələri əsasında formalaşmışdır. Prizren yüzilliklər boyu nazik gümüş məftildən zərif bəzək əşyaları hazırlayan gümüş filiqran ustalarının gildiyaları ilə məşhurdur. Şəhər həmçinin beynəlxalq «DokuFest» sənədli film festivalı ilə tanınır. Şəhərlərin küçə həyatı kafelərin ətrafında cəmləşir: burada əsl Balkan espresso və makiato kultu formalaşmışdır. Milli qastronomiyada əsas yeri fliya (Flija) tutur — hər biri ev qaymağı ilə yağlanan və həyətdə açıq alov üzərində saç qapağı altında növbə ilə bişirilən onlarla nazik duru xəmir qatından ibarət ənənəvi piroq. Ət kababları (çevapi), sobada bişirilmiş dolma bibərlər və təzə duzlu şop pendiri də geniş yayılmışdır.
Qonur kömür ehtiyatları, gənclər xidmət sektoru və Azərbaycanın mövqeyi
Region iqtisadiyyatı əsasən ticarət sektoruna, tikintiyə, İT-autsorsinq sahəsinə və Qərbi Avropa ölkələrində (Almaniya, İsveçrə) yaşayan çoxsaylı diasporun pul köçürmələrinə söykənir. Yerin təkində Avropanın ən böyük liqnit (qonur kömür) ehtiyatlarından biri, eləcə də sink, qurğuşun və nikel filizləri («Trepça» dağ-mədən metallurgiya kompleksi) yerləşir. Priştina rəhbərliyinin xarici siyasət kursu avroatlantik inteqrasiyaya, Aİ və NATO təsisatlarına üzvlüyə yönəlmişdir.
Beynəlxalq-hüquqi müstəvidə Azərbaycan BMT Nizamnaməsinə və Helsinki Yekun Aktına uyğun olaraq dünyanın bütün dövlətlərinin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına qeyd-şərtsiz hörmət prinsipinə əsaslanan ardıcıl və prinsipial mövqe tutur. Bununla əlaqədar rəsmi Bakı Kosovonun birtərəfli qaydada müstəqillik bəyan etməsini tanımır, Balkan mübahisələrinin həllini yalnız beynəlxalq hüquq çərçivəsində, dinc dialoq və Belqrad ilə Priştina arasında qarşılıqlı məqbul diplomatik razılaşmalar müstəvisində görür. Bununla yanaşı, vaxtilə Azərbaycan hərbçiləri Kosovoda KFOR sülhməramlı qüvvələrinin tərkibində sülhün və təhlükəsizliyin qorunması vəzifələrini şərəflə yerinə yetirmişlər.
