Mingəçevir su anbarı: tarixi, həcmi və dərinliyi

Mingəçevir su anbarı Azərbaycanın və bütün Qafqazın ən böyük süni su hövzəsidir. Kür çayının Bozdağdan keçdiyi hissədə yerləşir və ölkənin su təsərrüfatı, energetika və kənd təsərrüfatı sistemində mühüm rol oynayır. Anbar həm suvarma, həm elektrik enerjisi istehsalı, həm də daşqınların tənzimlənməsi üçün yaradılmışdır.

Tarixi və tikintisi

Tikintisinə 1945-ci ildə başlanılmışdır. Su anbarı və onunla birlikdə Mingəçevir su-elektrik stansiyası 1953-cü ildə istismara verilmişdir. Anbarın doldurulması prosesi 1953–1959-cu illəri əhatə etmişdir. Sonrakı dövrlərdə yalnız müəyyən illərdə (1959, 1963, 1968, 1973, 1975, 1976, 1978, 1988 və digər bəzi illərdə) tam həcmdə doldurulmuşdur. Bu, anbarın çoxillik tənzimləmə rejimində işlədiyini göstərir.

Texniki göstəricilər və ölçüləri

Normal dolma səviyyəsi 83 metrdir. Bu səviyyədə ümumi su tutumu təxminən 15 730 milyon kubmetr, faydalı həcmi isə 8210 milyon kubmetr təşkil edir. Anbarın çay boyu uzunluğu 70 kilometr, eni bənddən 3 kilometrdən Alazan çayının töküldüyü yerdə 18 kilometrə qədər dəyişir. Maksimal dərinliyi 75 metr, orta dərinliyi 26 metrdir. Su güzgüsünün sahəsi 605 kvadrat kilometr, sahil xəttinin uzunluğu isə 247 kilometrdir.

Bəndin üstdən uzunluğu 1550 metr, eni 16 metr, hündürlüyü 80 metrdir. Bu torpaq bənd Avropada yuyulma üsulu ilə tikilmiş ən hündür bəndlərdən biri hesab olunur.

Energetika və suvarma əhəmiyyəti

Bənddə 6 hidroaqreqatdan ibarət su-elektrik stansiyası quraşdırılmışdır. Stansiyanın gücü müxtəlif məlumatlara görə 371–420 meqavat arasında dəyişir və orta illik elektrik enerjisi istehsalı təxminən 1,4 milyard kilovat-saatdır. Bu, ölkənin ən böyük hidroelektrik stansiyalarından biridir.

Anbardan iki əsas kanal su götürür: 172 kilometr uzunluğunda Yuxarı Qarabağ kanalı və 123 kilometr uzunluğunda Yuxarı Şirvan kanalı. Bu kanallar vasitəsilə Mil, Muğan və Şirvan düzlərində yüz minlərlə hektar torpaq sahəsi suvarılır. Anbarın yaradılması ölkədə təxminən 970 min hektar sahənin suvarılmasına imkan yaratmış və 200 min hektar ərazinin daşqın təhlükəsindən qorunmasına şərait yaratmışdır.

Digər istifadə sahələri

Mingəçevir su anbarı balıqçılıq, su təchizatı və rekreasiya məqsədləri üçün də istifadə olunur. Sahillərində istirahət zonaları və çimərliklər mövcuddur. Anbar Kür çayının axınını tənzimləyərək aşağı axınlarda daşqın riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Nəticə

Mingəçevir su anbarı Azərbaycanın su ehtiyatlarının idarə olunmasında, kənd təsərrüfatının inkişafında və enerji təhlükəsizliyində strateji əhəmiyyət daşıyır. Onun böyük həcmi və çoxfunksiyalı istifadəsi ölkənin su təsərrüfatı infrastrukturunun əsas dayaqlarından biri kimi qalır.