Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi

Azərbaycan Respublikasının Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi - humanitar və hərbi-siyasi böhranlar nəticəsində zərər çəkmiş vətəndaşların müdafiəsi, sosial təminatı, müvəqqəti məskunlaşdırılması və repatriasiyası sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən mühüm icra hakimiyyəti orqanıdır. Onilliklər ərzində bu qurum strateji əhəmiyyətli missiyanı yerinə yetirib və hazırda bu fəaliyyət genişmiqyaslı bərpa və doğma torpaqlara qayıdış mərhələsinə keçmişdir.

Yaranma tarixi və institusional inkişafı

Komitə 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanın kütləvi qaçqın axını və yüz minlərlə məcburi köçkün problemi ilə üzləşdiyi bir dövrdə, kəskin humanitar çağırışlara cavab olaraq yaradılmışdır. Həmin dövrdə insanlara müvəqqəti mənzil, ərzaq, tibbi yardım və hüquqi statusun verilməsi üzrə səylərin koordinasiya edilməsinə təcili ehtiyac yaranmışdı.

Zaman keçdikcə qurumun hüquqi bazası və institusional strukturu təkmilləşdirildi. Qaçqınların və məcburi köçkünlərin statusunu tənzimləyən xüsusi qanunlar qəbul edildi, onların mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması üzrə məqsədli proqramlar işlənib hazırlandı.

Əsas funksiyaları və fəaliyyət istiqamətləri

Dövlət Komitəsinin əsas vəzifələr spektrı bir sıra hüquqi, sosial və təşkilati məsələləri əhatə edir:

- Qeydiyyat və hüquqi status: Qaçqın və məcburi köçkün rəsmi statusunun verilməsi, təsdiqlənməsi və ya ləğv edilməsi, habelə müvafiq sənədlərin verilməsi.

- Sosial müdafiə və uçot: Vətəndaşların ehtiyaclarının monitorinqi, maddi köməyin göstərilməsi, məşğulluğun təmin edilməsinə, peşə təliminə və inteqrasiyaya köməklik göstərilməsi.

- Mənzillə təminat: Uzun müddət qurumun fəaliyyətində prioritet məsələ çadır şəhərciklərinin ləğvi, ailələrin qəza vəziyyətində olan binalardan bütün infrastruktura malik müasir qəsəbələrə və yaşayış komplekslərinə köçürülməsi olmuşdur.

- Beynəlxalq əməkdaşlıq: Resursların cəlb edilməsi və yardımın əlaqələndirilməsi üçün BMT-nin müvafiq strukturları, humanitar təşkilatlar və beynəlxalq maliyyə institutları ilə qarşılıqlı əlaqə.

Yeni era: "Böyük Qayıdış" Proqramı

Bu gün Dövlət Komitəsinin fəaliyyəti yeni tarixi mərhələyə qədəm qoymuşdur. Geopolitik vəziyyətin dəyişməsi ilə prioritet məsələ müvəqqəti məskunlaşdırmadan vətəndaşların tammiqyaslı repatriasiyasına yönəlmişdir.

"Böyük Qayıdış"a dair I Dövlət Proqramı çərçivəsində Dövlət Komitəsi ailələrin Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun azad edilmiş ərazilərinə mərhələli, könüllü və təhlükəsiz köçürülməsi üzrə əsas icraçı orqanlardan biri kimi cıxış edir. Qurum aşağıdakı işlərdə yaxından iştirak edir:

- Siyahıların tərtib edilməsi və köçürmə növbəliliyinin tənzimlənməsi;

- Əhalinin məlumatlandırılması və qayıdışa hazır olma səviyyəsinin müəyyən edilməsi üçün sorğuların keçirilməsi;

- Logistikanın təşkili və vətəndaşların faktiki köçürülməsi;

- "Ağıllı kənd" və şəhərlərin sosial infrastrukturunun yeni sakinlərin ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmasının təmin edilməsi.

Azərbaycan Respublikasının Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi dövlətin sosial siyasətini milli inkişaf prioritetləri ilə birləşdirən, vətəndaşların hüquqlarını ardıcıl şəkildə qoruyan və regionların dayanıqlı dirçəlişinə töhfə verən mühüm bir institut olaraq qalmaqdadır.