Şirvan Milli Parkı: yaranma tarixi, yerləşməsi, flora və fauna

Şirvan Milli Parkı Azərbaycanın cənub-şərqində, Kür-Araz ovalığının Şirvan düzənliyində yerləşən mühüm qorunan ərazidir. 5 iyul 2003-cü ildə yaradılmış park Salyan, Neftçala və Qaradağ rayonlarının ərazilərini əhatə edir. Ümumi sahəsi 54 373,5 hektardır. Park 1969-cu ildə təsis olunmuş Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğu əsasında formalaşdırılıb.

Əsas məqsəd yarımsəhra landşaftını, Qırmızı Kitaba düşmüş ceyranları (Gazella subgutturosa) və su-bataqlıq quşlarını qorumaq, bioloji müxtəlifliyi bərpa etmək, ekoloji maarifləndirmə və turizm şəraiti yaratmaqdır. Ərazi keçmişdə Xəzər dənizinin dibində olub, hazırda dəniz səviyyəsindən 20–25 metr aşağıda yerləşən akkumulativ düzənlikdir.

Coğrafiya və landşaft xüsusiyyətləri

Park yarımsəhra, çöl, düzən gölü, su-bataqlıq əraziləri və dəniz sahili landşaftlarından ibarətdir. İqlim mülayim-isti yarımsəhra və quru bozqır tiplidir: yaylar isti və quraq, qışlar sərin keçir. Ərazidə çay və bulaq yoxdur, su ehtiyatı Xəzər dənizi, kanallar və Çala (Qızılqaz) gölü hesabına təmin olunur.

Bu şərait yarımsəhra ekosisteminin sabitliyini saxlayır və nadir növlərin yaşaması üçün əlverişli mühit yaradır.

Flora: Yarımsəhra bitki örtüyü

Parkın florasında təxminən 82 növ çiçəkli bitki qeydə alınıb. Əsas formasiyalar yovşanlı-şoranotlu yarımsəhra, qaraşoranlıq, şahsevdilik və çərənlikdir. Tipik növlər arasında Xəzər sarıbaşı, Xəzər şahsevdisi, ağacşəkilli çərən, ağacşəkilli gəngiz, Şoviç yovşanı, ətirli yovşan və budaqlı qışotu üstünlük təşkil edir.

Bir neçə endem növ də mövcuddur. Bitki örtüyü quraqlığa və şoranlığa uyğunlaşmış kserofitlərdən ibarətdir və ceyranlar üçün əsas yem bazası rolunu oynayır.

Fauna: Ceyranlar və digər növlər

Şirvan Milli Parkı dünyanın ən böyük ceyran populyasiyasına ev sahibliyi edir. Ceyranların sayı minlərlə başa çatır və parkın mühafizəsi sayəsində populyasiya bərpa olunub. Bu növ Azərbaycanın Qırmızı Kitabına daxildir.

Parkda 230-dan çox quş növü qeydə alınıb. Miqrasiya yollarında yerləşdiyi üçün flaminqo, ördəklər, qazlar, qartallar və digər su-bataqlıq quşları üçün vacib sığınacaqdır. Məməlilərdən canavar, çaqqal, tülkü, qaban, dovşan və qamışlıq pişiyi rast gəlinir.

Sürünənlər arasında 17 növ (tısbağalar, kərtənkələlər və ilanlar), suda-quruda yaşayanlardan isə bir neçə qurbağa növü var. Bir sıra növlər Qırmızı Kitaba daxildir.

Ekoturizm və qorunma əhəmiyyəti

Park ekoturizm, fotoqrafiya və təbiət müşahidəsi üçün əlverişlidir. Ziyarətçilər ceyran sürülərini, quşları və açıq düzən mənzərələrini təbii mühitdə izləyə bilərlər. Giriş ödənişlidir, uşaqlar və bəzi kateqoriyalar üçün güzəştlər mövcuddur.

Şirvan Milli Parkı yalnız ceyranların qorunmasında deyil, ümumilikdə yarımsəhra ekosisteminin saxlanılmasında mühüm rol oynayır. O, Azərbaycanın bioloji müxtəlifliyinin mühafizəsi və elmi tədqiqatlar üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Parkın davamlı idarə olunması gələcək nəsillər üçün bu unikal təbiət sərvətinin qorunmasını təmin edir.