"Surinam" teqi üzrə xəbərlər
Surinam: Cənubi Amerikanın ən kiçik ölkəsi, burada holland dilində danışırlar
Surinam Cənubi Amerikanın şimal-şərqində yerləşir. Şimaldan Atlantik okeanı yuyur, qərbdə Qayana, şərqdə Fransa Qvianası, cənubda isə Braziliya ilə həmsərhəddir. Ərazisinə görə bu, qitənin ən kiçik dövlətidir, sahəsi təxminən 164 min kvadratkilometrdir. Əhalisi azdır, təxminən 600 min nəfərdir, ərazinin böyük hissəsini tropik meşələr tutur. Ölkə əvvəllər Niderland Qvianası adlanırdı. Surinam Cənubi Amerikada rəsmi dili holland dili olan yeganə dövlətdir.
Tarix: müstəmləkədən müstəqilliyə
XVII əsrdən sahildə avropalılar möhkəmlənib, əvvəlcə burada ingilislər idarəçilik edirdilər. 1667-ci il Breda sülhünə görə müstəmləkə Niderlandın olub, əvəzində Yeni Amsterdam, yəni gələcək Nyu-York verilib. İqtisadiyyat şəkər, qəhvə və kakao plantasiyalarına söykənirdi, burada Afrikadan gətirilmiş kölələr işləyirdi. 1863-cü ildə köləlik ləğv edildi, plantasiyalara isə Britaniya Hindistanından və Yava adasından müqavilə ilə fəhlələr gətirilməyə başladı. Əhalinin bugünkü rəngarəngliyi buradan gəlir. 1954-cü ildən Surinam Niderland Krallığının muxtar hissəsi idi, 1975-ci il noyabrın 25-də isə müstəqil dövlət oldu. Bu tarix indi Müstəqillik Günü kimi qeyd edilir.
Paramaribo: taxta müstəmləkə şəhəri
Paytaxt Paramaribo Surinam çayının sahilində yerləşir. Tarixi mərkəz 2002-ci ildən YUNESKO siyahısındadır: burada holland tikintisi olan taxta evlər, Zelandiya qalası, prezident sarayı ilə Müstəqillik meydanı qorunub. Şəhərin tanınmış xüsusiyyəti budur ki, məscid və sinaqoq eyni küçədə, demək olar ki, yan-yana yerləşir, bu, dini tolerantlığın simvolu kimi göstərilir.
Təbiət və marşrutlar
Ölkənin əsas sərvəti tropik meşədir. Sahəsi təxminən 1,6 milyon hektar olan Mərkəzi Surinam Təbiət Qoruğu 2000-ci ildən YUNESKO siyahısındadır. Meşənin dərinliyində Foltsberq dağı və şəlalələr yerləşir, Surinam çayı üzərində isə Brokopondo su anbarı var. Braunsberq təbiət parkında zəncirotu meymunlarını və çoxsaylı quşları görmək olar. Marşrutların çoxu çaylar boyunca qayıqla keçir, kəndlərdə qaçaq kölələrin nəslindən olan marunlar və yerli xalqlar yaşayır.
Xalqlar, dillər və mətbəx
Surinamın əhalisi Amerikada ən rəngarəng əhalilərdən biridir. Burada hind-surinamlılar, kreollar, yavalılar, marunlar, yerli hindular, çinlilər və başqaları yaşayır. Dövlət dili holland dilidir, gündəlik həyatda isə icmalar arasında ünsiyyət dili olan sranan-tonqo geniş yayılıb. Hindustani, yava və ingilis dillərində də danışırlar. Mətbəx Asiya, Afrika və holland ənənələrini birləşdirir: roti, bami, nasi, saoto şorbası. Qızardılmış plantan da ən geniş yayılmış yeməklərdən biridir.
Dövlət quruluşu və siyasət
Surinam parlament respublikasıdır. Prezidenti 51 deputatdan ibarət Milli Məclis seçir, lazımi səs çoxluğu toplanmadıqda isə məsələ daha geniş yığıncağa keçir. 1980-ci ildə ölkədə Desi Bauterse tərəfindən təşkil olunmuş hərbi çevriliş baş verdi. Sonralar Bauterse seçkilər yolu ilə hakimiyyətə qayıtdı və 2010-2020-ci illərdə prezident oldu. 2019-cu ildə məhkəmə onu 1982-ci ildə müxaliflərin öldürülməsində təqsirli bildi. Ölkə materikdə yerləşsə də, Karib Birliyinin (KARİKOM) üzvüdür. Regionda şelf neft və qaz yataqlarının mənimsənilməsi başlayandan sonra iqtisadiyyat onlarla böyük ümidlər bağlayır, hazırkı hakimiyyət isə borc və inflyasiya məsələlərini həll etməli olub.
