Sürücüsüz taksi nədir

Sürücüsüz taksi — sensorlar kompleksi, kameralar, radarlar və süni intellekt alqoritmlərindən istifadə edərək sərnişinləri sürücünün iştirakı olmadan daşımaq qabiliyyətinə malik avtomobildir. Sistem real vaxt rejimində yol şəraitini təhlil edir, piyadaları, digər hərəkət iştirakçılarını, yol nişanlarını və nişanlanma xətlərini tanıyır, daha sonra sürət, dönmə və tormozlama ilə bağlı qərarlar qəbul edir. Bu texnologiya avtomobil idarəetməsinin ən yüksək avtonomluq səviyyələrinə aiddir; burada insan ya salonda ümumiyyətlə olmur, ya da yalnız sığortalayıcı operator kimi iştirak edir.

Bazarın dünya liderləri Bazarın ən diqqətəlayiq oyunçusu Alphabet bölməsi olan Amerikanın Waymo şirkəti olaraq qalır. Xidmət artıq milyonlarla ödənişli səfər həyata keçirib və iştirak coğrafiyasını genişləndirməyə devam edir: ABŞ-da yeni şəhərlər əlavə edir, həmçinin ölkədən kənarda — xüsusən də Londonda fəaliyyətə başlamağa hazırlaşır. Waymo avtomobilləri bir sıra şəhərlərdə tamamilə salonda insan olmadan fəaliyyət göstərir. Bazarın digər böyük iştirakçısı Tesla-dır. Şirkət lidarlardan istifadə etmədən, əsasən kameralara əsaslanan sistemə üstünlük verir. Şirkət ABŞ-ın bir neçə şəhərində robotaksilərinin varlığını tədricən genişləndirir, baxmayaraq ki, hələlik salonlarda sığortalayıcı əməkdaş saxlanılır.

Rusiyada texnologiyanın inkişafı Rusiyada bu istiqaməti Yandex şirkəti aktiv şəkildə inkişaf etdirir. Avtonom idarəetməyə cavabdeh olan bölmə digər avtomobillərin və piyadaların hərəkət trayektoriyasını daha dəqiq proqnozlaşdırmağa imkan verən meqaməkan (transformer) modellərinə əsaslanan yeni alqoritm arxitekturasına keçib. Şirkət sınaq maşınlarının parkını tədricən artıraraq Moskva yollarında sürücüsüz avtomobilləri sınaqdan keçirir. Mövcud planlara əsasən, 2026-cı ildə paytaxt küçələrinə ilk tam robotlaşdırılmış avtomobillər çıxmalıdır; onların bir hissəsi sürücü yerində deyil, sərnişin yerində sınaqçı ilə hərəkət edəcək. Bununla belə, xidmətin tamhüquqlu kommersiyalaşdırılması — yəni taksi tətbiqinin hər bir istifadəçisinin adi qiymətə sürücüsüz avtomobildə gediş sifariş etmək imkanı — daha sonra gözlənilir, çünki requlyatorların təsdiqi və təhlükəsiz istismar statistikasının toplanması tələb olunur.

Sürücüsüz taksilərin üstünlükləri

Texnologiyanın əsas müsbət cəhətləri arasında aşağıdakılar fərqləndirilir:

- insan faktorunun — yorğunluq, diqqətsizlik, qayda pozuntularının aradan qaldırılması hesabına qəza hallarının azalması;

- sürücünün əməkhaqqı xərclərinin olmaması hesabına uzunmüddətli perspektivdə gedişlərin potensial ucuzlaşması;

- insanların iş qrafiki ilə bağlı məhdudiyyətlər olmadan xidmətin 24/7 əlçatanlığı;

- avtomobilin sürtünməsini və yanacaq və ya enerji sərfiyyatını azaldan daha proqnozlaşdırılan və rəvan idarəetmə.

Çətinliklər və məhdudiyyətlər

Uğurlara baxmayaraq, sahədə bir çox çətinliklər qalmaqdadır. Əksər ölkələrdə avtonom nəqliyyatın tənzimlənməsi formalaşma mərhələsindədir: sürücüsüz avtomobillərin iştirakı ilə baş verən qəzalara görə məsuliyyəti müəyyən edən qanunlar tədricən qəbul edilir. Texnologiya həmçinin mürəkkəb hava şəraitində, pis nişanlanmış yollarda və qabaqcadan hesablamaq çətin olan qeyri-standart yol şəraitində etibarlılığını sübut etməlidir. Əlavə faktor kimi ictimai etimad qalır: sərnişinlərin bir hissəsi hələ ki sürücüsüz gediş ideyasına ehtiyatla yanaşır.

Sahənin perspektivləri

Analitiklər gözləyirlər ki, yaxın illərdə fəaliyyət göstərən sürücüsüz taksi xidmətləri olan şəhərlərin sayı həm ABŞ-da, həm də dünyanın digər regionlarında artacaq. Eyni zamanda Avropa və Asiyada sınaq coğrafiyası genişlənir. Çoxsaylı ekspertlər ehtimal edirlər ki, kommersiya taksi parklarından əlavə, gələcəkdə avtonom avtomobilləri şəxsi istifadə üçün fərdi sahiblər də əldə etməyə başlayacaqlar. Sürücüsüz taksi tədricən eksperimental texnologiyadan şəhər nəqliyyat infrastrukturunun real elementinə çevrilir. Onun kütləvi tətbiqi sürəti alqoritmlərin təkmilləşdirilməsindən, təhlükəsizlik haqqında məlumatların toplanmasından və requlyatorların qanunvericiliyi yeni daşıma növünə uyğunlaşdırmağa hazır olmasından asılı olacaq.