Üçqat qitə çempionu İran Asiya futbolunun elit tablosunda yer alsa da, indiyədək iştirak etdiyi altı dünya çempionatında qrup mərhələsini adlaya bilməyib və regional uğurunu qlobal səhnədə hələ də təkrarlamayıb.
Lakin hər şeyin tezliklə dəyişəcəyinə dair ümidlər böyükdür. Şimali Amerikada keçiriləcək turnirin təsnifat mərhələsindən inamla keçən və istedadlı ulduzlar nəslinə sahib olan "Team Melli" (Milli komanda) qlobal futbol bayramında pley-offa yüksəlmək və dünya çempionatında uzun bir yol qət etmək üçün əla mövqedədir.
Oxu.Az İran futbolunun keçmişinə, bu gününə və 2026-cı il gözləntilərinə nəzər salır.
Hazırda "Milli komanda"nın sükanı arxasında ikinci dövrünü keçirən təcrübəli Əmir Qalenoeyi ölkənin ən çox hörmət edilən taktika ustalarından biri hesab olunur.
Futbolçu karyerası dövründə həm yerli nəhəng "İstiqlal"ın, həm də milli komandanın yarımmüdafiəsindəki çıxışlarına görə "General" ləqəbi ilə tanınan tehranəsilli mütəxəssis 1990-cı illərin sonunda butslarını mismardan asdıqdan dərhal sonra məşqçilik karyerasına qədəm qoyub.
Keçmiş klubunda üçillik uğurlu fəaliyyəti ilə diqqət çəkən Qalenoeyi klub futboluna qayıtmazdan əvvəl 2006-2007-ci illərdə qısa müddətə milli komandanı çalışdırmışdı. O, 2008-2013-cü illəri əhatə edən beşillik dövrdə həm "İstiqlal", həm də "Sepahan"la iki dəfə ölkə çempionatının qalibi olaraq müstəsna uğur qazanmışdı.
2023-cü ilin martında yenidən milli komandaya qayıdan Qalenoeyi, bir ildən az müddət sonra "Milli komanda"nı Asiya Kubokunun yarımfinalına qədər irəlilətmişdi. Bunun ardınca dünya çempionatının mükəmməl təsnifat mərhələsi gəlmişdi - İran ardıcıl dördüncü dəfə qlobal turnirə vəsiqə qazanarkən 16 matçda cəmi bir dəfə məğlub olmuşdu.
İranın ilk dünya çempionatı
Təsnifat mərhələsində cəmi ikinci cəhdini edən İran, çətin sınaqlardan keçərək Argentinada DÇ-1978-də Asiya və Okeaniyaya ayrılmış yeganə vəsiqəni qazanmışdı. Səudiyyə Ərəbistanı, Suriya, Honkonq, Cənubi Koreya, Avstraliya və Küveytə qarşı keçirilən matçlar silsiləsi izdihamlı "Azadi" stadionunda Qafur Cahaninin Avstraliyanın qapısına vurduğu və vəsiqəni təmin edən qolla zirvəyə çatmışdı.
Turnirdəki ilk qrup mərhələsində Niderland və Peruya qarşı alınan ağır məğlubiyyətlər "Milli komanda"nın gələcək erkən gedişlərinin əsasını qoysa da, komanda ikinci matçda Şotlandiyaya qarşı 1:1 hesablı heç-heçə əldə etmişdi. Bu matçda mərhum İrəc Danayifərd qlobal turnirdə İranın ilk qolunu vuraraq adını tarix kitablarına yazdırmışdı.
İranın sonuncu dünya çempionatı
Uels üzərindəki tarixi qələbəyə baxmayaraq, Qətərdə DÇ-2022-də də qrupdan çıxa bilməyən İranın uzun sürən həsrəti davam etmişdi. Dörd il əvvəl Portuqaliyaya qarşı start heyətində yer alan on bir oyunçudan onunun yenidən heyətdə olması və Keyroşun təkrar rəhbərliyi komandanın bir dövrün sonuna yaxınlaşdığı təəssüratını yaratmışdı. Ər-Rayyandakı açılış matçında İngiltərəyə 2:6 hesabı ilə məğlubiyyət bu fikri daha da gücləndirmişdi.
Uelslə matçda 98-ci və 101-ci dəqiqələrdə vurulan iki qol və qazanılan 2:0 hesablı qələbə inamı qismən bərpa etsə də, həlledici matçda Kristian Pulişiçin qolu ABŞ-yə 1:0 hesablı qələbə qazandırmış və İran yenidən turnirlə erkən vidalaşmışdı.
İsveçin ən yaxşı dünya çempionatı
İranın dünya çempionatlarındakı 18 matçından 11-i məğlubiyyətlə başa çatıb.
Şübhəsiz ki, ən yaddaqalan turnir DÇ-2018-də baş tutmuşdu. Komanda həmin vaxt son çempion İspaniya, Kriştianu Ronaldunun kapitanı olduğu Portuqaliya və növbəti turnirdə yarımfinala qədər irəliləyəcək Mərakeşin yer aldığı ağır qrupdan çıxmağa cəmi bir xal qədər yaxın olmuşdu.
Sankt-Peterburqdakı açılış matçında Mərakeşi 1:0 hesabı ilə məğlub edən komanda, beş gün sonra Kazanda İspaniyaya eyni hesabla uduzmuşdu. Bu o demək idi ki, qrupun həlledici matçında baş məşqçi Karlos Keyroş Saranskda öz vətəninə qarşı mübarizə aparacaq və tarixi pley-off vəsiqəsi üçün komandasına mütləq qələbə lazım olacaqdı.
34 yaşında dünya çempionatında debüt edən Rikardo Kuaresma ilk hissənin sonunda möhtəşəm qol vursa da, fasilədən sonra İran Avropanın son çempionuna qarşı bütün gücünü ortaya qoymuşdu.
Əlirza Beyranvəndin Ronaldunun penaltisini əla sıçrayışla dəf etməsi iranlıların inamını daha da artırmış və matçın sonunda Kərim Ənsarifərd öz penalti zərbəsini dəqiq yerinə yetirərək hesabı 1:1 etmişdi.
Digər tərəfdə Mərakeşin İspaniyaya qalib gəlməsi turu keçmək üçün pəncərə yaratsa da, Kalininqradda İaqo Aspas əlavə vaxtda vurduğu qolla bu qapını bağlamışdı. Buna baxmayaraq, Taremi son saniyələrdə qələbə qolu vurmaq üçün şans əldə etmiş, lakin top yan tora dəymiş və matç 1:1 hesabı ilə başa çataraq İranın pley-off həsrətini davam etdirmişdi.
İran DÇ-2026-ya vəsiqəni necə qazanıb?
Asiya təsnifat mərhələsinə ikinci turdan başlayan İran, 2026-cı il dünya çempionatına vəsiqə qazanan digər komanda Özbəkistanla həm evdə, həm də səfərdə heç-heçə etmiş, lakin Türkmənistan və Honkonq üzərindəki böyük qələbələrlə qrupda əzici üstünlük qurmuşdu.
Mehdi Taremi, Sərdar Azmun, Məhəmməd Mohebi və komanda yoldaşları üçüncü turda da eyni dominantlığı nümayiş etdirmişdilər. İlk səkkiz oyunun altısında qələbə qazanan komanda 2025-ci il martın 25-də "Azadi" stadionunda Özbəkistanla 2:2 bərabərə qaldıqları matçda Tareminin dublu sayəsində vəsiqəni rəsmiləşdirmişdi.
DÇ-2026-da İranın oyun cədvəli (Bakı vaxtı ilə)
İran DÇ-2026-da G qrupunda Yeni Zelandiya, Belçika və Misir millilərinə qarşı mübarizə aparacaq.
G qrupu:
16 iyun, 05:00, İran - Yeni Zelandiya (Los-Anceles stadionu);
21 iyun, 23:00, Belçika - İran (Los-Anceles stadionu);
27 iyun, 07:00, Misir - İran (Sietl stadionu).
İranın dünya çempionatındakı ən böyük qələbəsi
İran indiyədək dünya çempionatında cəmi üç dəfə qalib gəlib. Birincisi ABŞ-yə qarşı unudulmaz 2:1 hesablı nəticə, ikincisi isə Rusiyada DÇ-2018-in açılış matçında Mərakeşi 1:0 hesabı ilə məğlub etmələridir.
DÇ-2022-də Əhməd bin Əli stadionunda Uels üzərində qazanılan 2:0 hesablı qələbə komandanın ən yaxşı nəticəsi olaraq qalır, baxmayaraq ki, həmin gün üç xalı təmin etmək üçün matçın tam sonunda iki dəqiq zərbəyə ehtiyac duyulmuşdu.
Tabloda hesab hələ də açılmamışkən və hakim tərəfindən artırılmış doqquz dəqiqənin səkkizincisi oynanılarkən Ruzbeh Çeşmi təxminən 25 metrlik məsafədən möhtəşəm zərbə ilə topu tora göndərərək iranlı azarkeşləri coşdurmuşdu.
Üç dəqiqə sonra isə Ramin Rzayan əvəzedici qapıçı Danni Uordun üzərindən aşırtma zərbə ilə fərqi artıraraq Ər-Rayyanda komandasının möhtəşəm zəfərini rəsmiləşdirmişdi.
İranın unudulmaz dünya çempionatı anları
Meydandan kənarda fikir ayrılıqları olan iki ölkə arasındakı gərginlik fonunda, Fransada (1998) F Qrupunun ikinci matçında İran Lion şəhərində ABŞ ilə qarşılaşmağa hazırlaşarkən bütün diqqətləri üzərinə çəkmişdi.
Matçdan əvvəl həmrəylik əlaməti olaraq qollarını birləşdirən komandaların bu addımından sonra, iranlı oyunçular sülh simvolu kimi amerikalı rəqiblərinə ağ güllərdən ibarət buketlər təqdim etmişdilər.
Dostluq jestləri İranın 2:1 hesablı tarixi qələbəsindən sonra da davam etmişdi. İlk hissədə Həmid Estilinin uzaq məsafədən baş zərbəsi və ikinci hissədə sürətli əks-hücumun sonunda Mehdi Məhdəvikiyanın zərif toxunuşu ilə əldə edilən bu qələbə bu gün də xüsusi rəğbətlə xatırlanır.
İranın dünya çempionatlarındakı ən məhsuldar oyunçusu
Dünya çempionatında indiyədək cəmi 11 iranlı qol sevinci yaşayıb və yalnız bir oyunçu bunu birdən çox bacarıb. Bu adın ölkənin yetişdirdiyi ən yaxşı futbolçulardan biri hesab olunan sərrast hücumçu Mehdi Taremiyə məxsus olması əlamətdar haldır.
Hər iki qol DÇ-2022-nin açılış matçında İngiltərəyə qarşı 2:6 hesabı ilə uduzduqları matçda vurulub.
İranın dünya çempionatlarında ən çox oyun keçirən futbolçusu
Dünya çempionatının üç fərqli buraxılışında iştirak edən üç iranlı oyunçudan biri olan Ehsan Hacısəfi dünya çempionatında ölkəsinin ən çox forma geyinən futbolçusudur. O, Braziliyada DÇ-2014, Rusiyada DÇ-2018 və Qətərdə DÇ-2022-də İranın qrup mərhələsindəki bütün matçlarında start heyətində yer alıb.
Sol cinah hücumçusu, sol müdafiəçi və mərkəz yarımmüdafiəçisi mövqelərində eyni dərəcədə məharətlə oynaya bilən Hacısəfi dünya çempionatında bu üç rolun hər birində çıxış edib və hazırda otuz yaşlarının ortalarında olmasına baxmayaraq "Sepahan" klubu ilə klub səviyyəsində yüksək performansını davam etdirir.
İran millisi Şimali Amerikaya sadəcə iştirakçı kimi deyil, onilliklərdir həsrətində olduqları pley-off vəsiqəsini qazanmaq üçün yollanır. Heyətdəki təcrübəli ulduzlar bu dəfə tarixin gedişatını dəyişə biləcəkmi?
