Alim Qasımov: tərcümeyi-halı və yaradıcılığı

Alim Qasımov — azərbaycanlı müğənni, dünyada ən tanınmış muğam ifaçılarından biri və Azərbaycanın xalq artistidir. Onun səsi müasir ənənəvi musiqidə ən ifadəli səslərdən biri hesab olunur, konsertləri isə Bakıdan Nyu-Yorka qədər dinləyiciləri toplayır.

Alim Qasımovun tərcümeyi-halı

Alim Qasımov 1957-ci ildə Azərbaycanın kənd yerində anadan olub. Peşəkar musiqiyə o, dərhal gəlməyib. Muğama uşaqlıqdan bağlı olsa da, on doqquz yaşınadək kənd təsərrüfatında və sürücü işləyib. 1978–1982-ci illərdə Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbində, sonra 1989-cu ilə qədər Azərbaycan İncəsənət Universitetində təhsil alıb. Onun müəllimi tanınmış xanəndə Ağaxan Abdullayev olub.

Muğam və ifaçının unikal üslubu

Muğam qədim Azərbaycan sənətidir; burada klassik poeziya müəyyən məqam sistemlərində improvizasiya ilə birləşir. Bu ənənə nəsildən-nəslə şifahi yolla, ustaddan şagirdə ötürülüb və bu gün YUNESKO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxildir.

Qasımov muğamı yaşayan, inkişaf edən ənənə kimi qəbul edir. O, əsrlərlə formalaşmış qaydaların dərin biliyini cəsarətli təcrübələrlə birləşdirir, caz və müasir akademik musiqi ilə dialoqdan çəkinmir. Onun səsi ötüb keçən pıçıltıdan güclü fortissimoya qədər yüksələ, boğuq aşağı tonlardan yüksək falsetə keçə bilir. Bu üsullar texnikanı nümayiş etdirmək üçün deyil, poetik mətnin hisslərini dəqiq çatdırmaq üçündür. Ənənəvi ansambla tar, kamança, nağara və daf daxildir. Dafda müğənninin özü də ifa edir.

Beynəlxalq tanınma və mükafatlar

Alim Qasımovun ilk yüksək beynəlxalq uğuru 1988-ci ildə olub: o, Səmərqənddə keçirilən ənənəvi musiqi festivalında birinci mükafata layiq görülüb. 1999-cu ildə ona musiqi vasitəsilə sülhə verdiyi töhfəyə görə Beynəlxalq Musiqi Şurası–YUNESKO mükafatı təqdim edilib. Bu mükafatın əvvəlki laureatları arasında Yehudi Menuxin, Rəvi Şankar, Olivye Messiyan və Daniel Barenboym var.

Qasımov ölkənin ən yüksək yaradıcılıq adı olan Azərbaycanın xalq artisti fəxri adına layiqdir. 2007-ci ildə 50 illik yubileyi ərəfəsində “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib. Tənqidçilər onu əfsanəvi qəvvali ifaçısı Nüsrət Fateh Əli Xanla müqayisə edib, The New York Times isə onu müasir dövrün ən böyük müğənnilərindən biri adlandırıb.

Əməkdaşlıq və diskoqrafiya

Müğənni “Silk Road Ensemble” beynəlxalq layihəsi ilə çıxış edir və Kronos Quartet ilə əməkdaşlıq edir. Onun səsyazmaları Avropada və ABŞ-da buraxılıb. Ən məşhur işlərindən biri qızı və şagirdi Fərqanə Qasımova ilə birlikdə yazdığı “Love's Deep Ocean” (1999) albomudur. Bu duet çox vaxt muğam ənənəsinin yeni nəslə ötürülməsinə nümunə kimi göstərilir. Qasımovun pərəstişkarları sırasında İslandiya müğənnisi Byörk də var; o, Qasımovun ən sevdiyi ifaçı olduğunu bildirib.

Alim Qasımovun dünya mədəniyyəti üçün əhəmiyyəti

Alim Qasımov Azərbaycan muğamını Qafqazdan kənardakı dinləyicilər üçün anlaşıqlı etdi və eyni zamanda ənənənin mahiyyətini qorudu. Həmişə klassik janra maraq göstərməyən gənclər də onun konsertlərinə gəlir, albomlarını alır. Bu gün o, Azərbaycan mədəniyyətinin canlı rəmzi və dünya musiqisinin mühüm simasıdır.