"Avropa Kosmik Agentliyi (AKA)" teqi üzrə xəbərlər
Avropa Kosmik Agentliyi: Avropa ölkələri Yerdən kənarda işləmək üçün səylərini necə birləşdirib
Xəbərlərdə Fransa Qvianasındakı kosmodromdan peykin buraxılışı, kometaya zondun enişi və ya uzaq qalaktikaların yeni görüntüləri barədə məlumat veriləndə çox vaxt bunun arxasında Avropa Kosmik Agentliyi (Avropa Kosmik Agentliyi, AKA, ESA) dayanır. Bu, Avropa ölkələrinə tək bir dövlətin gücü çatmayan kosmik proqramlar aparmağa imkan verən beynəlxalq təşkilatdır.
Agentlik necə yaranıb
Səyləri birləşdirmək ideyası 1960-cı illərdə, Avropa kosmik yarışda SSRİ və ABŞ-dan geri qaldığı vaxt ortaya çıxıb. Biri daşıyıcı raketlər, digəri elmi peyklər üzrə olan iki əvvəlki təşkilat zamanla vahid strukturda birləşib. AKA-nın konvensiyası 1975-ci ildə imzalanıb, 1980-ci ildə qüvvəyə minib. Qərargah Parisdədir.
AKA-ya kimlər daxildir və o necə qurulub
Təşkilatın tərkibində iyirmiyə yaxın dövlət var və onların hamısı Avropa İttifaqının üzvü deyil: məsələn, Böyük Britaniya və Norveç də iştirak edir. Qərarları şura qəbul edir, maliyyələşmə ölkələrin üzvlük haqlarından formalaşır. İş mərkəzlər arasında bölüşdürülüb: texniki mərkəz Nordveykdə (Niderland), uçuşlara nəzarət mərkəzi Darmştadtda (Almaniya), Yerin müşahidəsi mərkəzi Frasqatidə (İtaliya), astronavtların hazırlığı mərkəzi Kölndə (Almaniya) yerləşir.
Fəaliyyət istiqamətləri
Agentlik elmi missiyalar həyata keçirir, Yeri müşahidə edən peyklər buraxır, naviqasiya və rabitəni inkişaf etdirir, astronavtlar hazırlayır. Çuryumov–Gerasimenko kometasına çatan və «Filey» enmə modulu olan «Rozetta» missiyası, Süd Yolunun xəritəsini tərtib edən «Qaia» rəsədxanası və Marsı öyrənən aparatlar nəzərə çarpan iz buraxıb. «Kolumb» modulu Avropanın Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya töhfəsi olub. «Kopernik» proqramı iqlim monitorinqi, kənd təsərrüfatı, daşqın və meşə yanğınlarının qiymətləndirilməsi üçün məlumat verir.
Kosmosa çıxış
Buraxılışlar üçün agentlik Fransa Qvianasındakı Kuru kosmodromundan istifadə edir. Buradan «Ariane» və «Vega» ailələrinə aid raketlər startlanır. Ekvatora yaxın yerləşmə sərfəlidir: planetin fırlanması raketə sürət yığmağa kömək edir, yəni yanacağa qənaət olunur. Avropanın orbitə müstəqil çıxışı məsələsi Avropa kosmik siyasətinin əsas mövzularından biri olaraq qalır.
Azərbaycan konteksti
Azərbaycan AKA-nın iştirakçı ölkələri sırasında deyil, lakin ölkədə kosmik sahə inkişaf edir: «Azərkosmos» operatoru fəaliyyət göstərir, milli rabitə və müşahidə peykləri xarici istehsalçıların iştirakı ilə yaradılıb və xarici meydançalardan buraxılıb. Yerin müşahidəsinə dair Avropa məlumatları əkin sahələrinin, su ehtiyatlarının və Qarabağda bərpa olunan ərazilərin monitorinqi kimi praktik məsələlərdə də tətbiq oluna bilər. Oxucuları AKA-nın tərəfdaş ölkələrlə necə əməkdaşlıq etdiyi və bunun regiona hansı imkanlar açdığı maraqlandırır.
Kosmos barədə xəbərləri necə oxumaq olar
Məlumatlarda planlaşdırılmış buraxılışları, sınaqdan keçən layihələri və artıq başa çatmış missiyaları fərqləndirmək lazımdır: kosmik sahədə müddətlər tez-tez dəyişir, elan olunmuş məqsədlər dəqiqləşir. Yaxşı vərdiş vacib təfərrüatları agentliyin rəsmi bəyanatları ilə yoxlamaqdır.
Teq səhifəsində nələri tapa bilərsiniz
Burada Oxu.az-ın Avropa Kosmik Agentliyinə dair materialları toplanıb: buraxılışlar və elmi missiyalar, rəhbərliyin bəyanatları, Azərbaycanla əməkdaşlıq barədə xəbərlər və Avropa aparatlarının etdiyi kəşflər. Teq tələbələr, jurnalistlər, mühəndislər və kosmosla maraqlanan hər kəs üçün faydalıdır.
