BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyası

BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyası (UNFCCC) 1992-ci ildə qəbul edilmiş beynəlxalq müqavilədir. Bu sənəd iqlim dəyişmələri ilə mübarizədə ölkələr arasında əməkdaşlığın əsas hüquqi əsasını təşkil edir və hazırda 198 tərəfi əhatə edir.

Konvensiyanın Yaranma Tarixi və Qəbulu

Konvensiya 9 may 1992-ci ildə Nyu-Yorkda qəbul olunub. Elə həmin il Rio-de-Janeyroda keçirilən BMT-nin Ətraf Mühit və İnkişaf üzrə Konfransında (Yer Sammiti) imzalanmaq üçün açılıb. 21 mart 1994-cü ildə qüvvəyə minib. Azərbaycan 1995-ci ildə Konvensiyanı təsdiqləyib.

Bu çərçivə müqaviləsi özü konkret emissiya hədəfləri qoymur, lakin gələcək razılaşmalar üçün prinsiplər və institutlar yaradır.

Əsas Məqsəd və Prinsiplər

Konvensiyanın əsas məqsədi atmosferdə istixana qazlarının konsentrasiyasını iqlim sisteminə təhlükəli insan müdaxiləsinin qarşısını alacaq səviyyədə sabitləşdirməkdir. Bu sabitləşmə ekosistemlərin təbii uyğunlaşmasına, ərzaq istehsalının təhlükəyə düşməməsinə və dayanıqlı iqtisadi inkişafa imkan verən vaxtda həyata keçirilməlidir.

Mühüm prinsip “ümumi, lakin fərqləndirilmiş məsuliyyətlər”dir. İnkişaf etmiş ölkələr tarixi emissiyalara və imkanlara görə daha çox məsuliyyət daşıyır, inkişaf etməkdə olan ölkələrə isə maliyyə və texnoloji dəstək nəzərdə tutulur.

Kioto Protokolu və Paris Sazişi

Konvensiya çərçivəsində 1997-ci ildə Kioto Protokolu qəbul edilib. O, inkişaf etmiş ölkələr üçün hüquqi cəhətdən məcburi emissiya azaldılması hədəfləri müəyyən edib. Birinci öhdəlik dövrü 2008–2012, ikinci isə 2013–2020-ci illəri əhatə edib.

2015-ci ildə Parisdə qəbul olunan Paris Sazişi daha geniş çərçivə yaradıb. Bütün ölkələr milli müəyyən edilmiş töhfələr (NDC) təqdim edir. Məqsəd qlobal temperatur artımını sənaye öncəsi səviyyədən 2°C-dən xeyli aşağı, mümkün qədər 1,5°C-də saxlamaqdır. Saziş 2016-cı ildə qüvvəyə minib.

Tərəflər Konfransı və İcra Mexanizmləri

Hər il keçirilən Tərəflər Konfransı (COP) Konvensiyanın, Kioto Protokolunun və Paris Sazişinin icrasını nəzərdən keçirir, qərarlar qəbul edir. Katiblik Almaniyanın Bonn şəhərində yerləşir və texniki dəstək göstərir.

Konvensiya çərçivəsində hesabatvermə, uyğunlaşma tədbirləri, maliyyə mexanizmləri və texnologiya transferi vacib rol oynayır. İnkişaf etmiş ölkələr inkişaf etməkdə olan ölkələrə iqlim fəaliyyəti üçün əlavə maliyyə dəstəyi verməyi öhdəsinə götürür.

Konvensiyanın Əhəmiyyəti

BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyası qlobal iqlim siyasətinin təməl daşıdır. O, elmi biliklərin inkişafı və siyasi iradənin artması ilə gücləndirilib. Bu gün də Paris Sazişi vasitəsilə ölkələr emissiyaları azaltmaq, uyğunlaşmaq və dayanıqlı inkişafı təmin etmək üçün birgə işləyirlər.

Konvensiya iqlim dəyişmələrinin qlobal xarakter daşıdığını tanıyan və kollektiv həll yolu axtaran ilk əsas beynəlxalq sənəd olaraq qalır.