Ələt qəsəbəsi: tarixi, coğrafiyası və iqtisadi əhəmiyyəti

Xəzər dənizinin sahilində yerləşən Ələt qəsəbəsi son illərdə Azərbaycanın iqtisadi xəritəsində mühüm mövqe qazanıb. Bir zamanlar sadə balıqçı və dəmiryol qəsəbəsi olan bu ərazi bu gün ölkənin ən böyük infrastruktur layihələrindən birinin mərkəzinə çevrilib.

Ələt qəsəbəsinin tarixi

Ələt qəsəbəsi inzibati ərazi vahidi kimi 1935-ci ildə təşkil olunub. Qəsəbənin ərazisində Bakı-Ələt və Yeni Ələt dəmir yol stansiyaları tikilib, balıq vətəgələrinə balıq yükləyən gəmilərin yan aldığı Ələt-Pristan (Sahil) yaşayış məntəqəsi salınıb. Qəsəbə 1956-cı ilə qədər Hacıqabul rayonunun tərkibində olub, həmin ildən isə Qaradağ rayonunun inzibati ərazisinə daxil edilib. Hazırda Ələt qəsəbəsinin tərkibinə Şıxlar, Kötəl, Baş-Ələt, Ələt-Körpü və Pirsaat-2 yaşayış məntəqələri daxildir. 

Coğrafi mövqeyi

Qəsəbə paytaxt Bakıdan təxminən 65 kilometr cənubda, Qaradağ rayonunun inzibati ərazisində, Xəzər dənizinin sahilində yerləşir. Bu coğrafi mövqe Ələti Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində strateji nöqtəyə çevirib. 

Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı

Ələtin müasir simasını formalaşdıran əsas layihə burada tikilən yeni dəniz limanıdır. Prezident İlham Əliyev limanın təməlqoyma mərasimindəki çıxışında bildirib ki, bu, Bakı üçün tarixi gün olub və boş ərazidə müasir, yüksək standartlara cavab verən ticarət limanının yaradılacağına əminliyini ifadə edib. O, həmçinin qeyd edib ki, yerin seçilməsi təsadüfi olmayıb — dənizin bu hissəsindəki əlverişli şərait və ərazinin əsas avtomobil yollarına yaxınlığı həlledici rol oynayıb.

Liman kompleksi region üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Layihə Avrasiya məkanında Azərbaycanın geosiyasi rolunu artırır və ölkəni regional əməkdaşlıq üçün əvəzolunmaz məkana çevirir. Qazaxıstanın Kurık və Aktau, eləcə də Türkmənistanın Türkmənbaşı limanlarından gələn yüklərin bir hissəsi bərələr və fider gəmiləri vasitəsilə məhz Ələtdəki yeni Bakı limanına çatdırılır və sonradan Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ilə Avropaya nəql olunur.

Ələt Azad İqtisadi Zonası

2016-cı ildə Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə Qaradağ rayonunun Ələt qəsəbəsində, yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının ərazisini də əhatə edən azad ticarət zonası tipli xüsusi iqtisadi zonanın yaradılması istiqamətində addımlar atılıb. Nəticədə 2020-ci il may ayında Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanan fərmanla Xəzər dənizi sahilindəki Ələt qəsəbəsində ticarət və logistika mərkəzi olan Ələt Azad İqtisadi Zonası rəsmən yaradılıb. 

Zonanın miqyası kifayət qədər böyükdür: ilkin mərhələdə üç sahəyə bölünmüş təxminən 850 hektar ərazi nəzərdə tutulub, bunlardan Zona 1 (198 hektar) və Zona 2 (441 hektar) birbaşa Bakı limanına bitişikdir. Ələt iqtisadi zonası Bakı Beynəlxalq Dəniz Limanının yaxınlığında, əsas beynəlxalq ticarət dəhlizləri üzərində yerləşdiyi üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Digər bir üstünlük ondan ibarətdir ki, burada fəaliyyət göstərəcək hüquqi şəxslər üçün minimum nizamnamə kapitalı və ya konkret fəaliyyət növü tələbi qoyulmayıb, bu da onu bir çox digər ölkələrin oxşar zonalarından fərqləndirir. 

Ələtin gələcək perspektivləri

Ekspertlərin qənaətinə görə, Böyük Bakının Regional İnkişaf Planı çərçivəsində Ələt qəsəbəsi ayrıca inzibati vahid kimi formalaşdırılmalıdır, çünki bu ərazi artıq sadə yaşayış məntəqəsi deyil, ölkənin yeni logistika, ticarət və neft-qaz mərkəzinə çevrilir. Qəsəbənin coğrafi baxımdan əlverişli mövqeyi ölkənin əsas nəqliyyat magistrallarının buradan keçməsinə şərait yaradır.

Nəticə

Ələt qəsəbəsi keçən əsrin ortalarında sadə dəmiryol və balıqçı yaşayış məntəqəsi kimi tarixə düşsə də, bu gün Azərbaycanın Xəzər hövzəsindəki ən mühüm logistika və ticarət qovşağına çevrilib. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Ələt Azad İqtisadi Zonası sayəsində qəsəbə həm ölkə iqtisadiyyatı, həm də regional nəqliyyat dəhlizləri üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir.